Sayt test holatida ishlamoqda!
21 Sentabr, 2026   |   10 Rabi`us soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:50
Quyosh
06:09
Peshin
12:16
Asr
16:34
Shom
18:26
Xufton
19:41
Bismillah
21 Sentabr, 2026, 10 Rabi`us soni, 1448

Musohaba

15.06.2022   3033   4 min.
Musohaba

Imom Moturidiy esa tashbeh qo'rquvi va ta'til xavfi bilan harakat qilib, chuqur ketgan har ikki fikrni qabul qilish zarur emas degan qarashda bo'lgan. Unga ko'ra, tavhid ahli bo'la olish uchun Allohning ism va sifatlarini isbot qilish majburiyati bor. Zero, Allohning zotini, Rab ekanini, kamchilik va nuqsonlardan pokligini bilish faqat ism va sifatlari orqaligina mumkindir.

Imom Moturidiy aytadi: «Biz olamning Yaratuvchisi bir va qa­dim ekanini isbot etdik. U hol­da Uning o'xshashi, ziddi va tengi yo'q bo'lishi kerak. Chunki bularning bar­chasi uluhiyat (ilohiylik)­ga zid­dir. Agar Allohga o'xshash bi­ror bor­liq mavjud bo'lganida edi, bu yo qadim (avvali yo'q bo'li­shi kerak), yoki hadis (keyin pay­do bo'lgan) bo'­lardi. Har ikki ji­­hat ham botil bo'lgani sababli Alloh yaratilganlarga o'xshashdan mu­nazzahdir. Huddi shu tarzda Alloh­ning ism va sifatlari ham yaratilganlar­ning ism va sifatlariga o'xsha­masligi lozim.

Allohning barcha ism va sifatlari azaliydir. Faqat sifatlar­ni ifoda etgan kalima va lafzlar hadis bo'lib, bu ilohiy sifatlarning maxluqotlar sifatlariga o'xshamasligini to'­liq ma'noda ochib berishga etarli emas. Shu bilan birga, Alloh haqida boshqa yo'l orqali ma'lumot olish imkoniyatimiz yo'qligi sababli bu lafzlarga murojaat etishga majburmiz. Allohni o'rganishimizda ishlatadigan so'zlar Uning zotini zehnda idrok etishimizga yordam beradigan va zotida mavjud bo'lgan ma'nolarni tushuntiruvchi usullar hi­soblanadi. Garchi bu lafzlar ba'zi hollarda Alloh munazzah bo'lgan ma'nolarni zehnda gavdalantirsa ham, tashbeh­ni o'rtadan olib tashlashda boshqa lafz­larni ishlatish bilan bu xatarni yo'q qilish mumkin. Masalan, “Alloh olimdir, faqat biz bilgan olim­lar kabi emas, Uning ilmi ham bizning ilmimizga o'xshamaydi”, deymiz».

Shuni bilib olish kerak, tavhid aqidasi barcha tashbeh va o'xshatish xavfini yo'q qiladi. Tavhid aqidasi boshlanishida tashbehga o'xshab ko'ringani bilan oxirida tanzihga boradi1.

Bunday toza mantiq ishlatgan Abu Mansur Motu­ri­diy Allohni nasslar (oyatu hadislar)da kelgan ism va sifatlar bilan ta'riflashni zarur deb biladi. Unga ko'ra, sifatlarni isbot etish Allohni har xil nuq­sonlardan pok etish g'oyasiga tayangani bois, xoh zotiy bo'lsin, xoh fe'liy – barcha ilohiy sifatlarning qadim bo'lishi shart. Chunki, agar ular hodis bo'ladigan bo'lsa, u holda Allohning azaldagi komilligi haqqoniy bo'l­may qoladi. Bu esa ilohiylik bilan muvofiq kelmaydi.

Masalan, “Allohning ilmi va qudrati azalda yo'q edi” deyilsa, buning ma'nosi “johil va ojiz edi” degan bo'lib qoladi. Bu qarashning noto'g'riligi ma'lum. Qolaversa, qudrati yo'q bo'lgan holda O'ziga ilm yaratishi, ilmi yo'q bo'lgan holda qudrat yaratishi mumkin bo'lmagani sabab boshqaga muhtoj bo'lishiga to'g'ri keladi. Bu ham ilo­hiylikka ziddir. Shuning uchun ham Allohning barcha sifatlari qadim va zoti bilan qoyyim bo'­lishi shartdir.

Imom Moturidiy ilohiy ismlarning qadim bo'lishi shartligini aqliy va mantiqiy dalillar bilan isbot qilib bo'lgach, bu ismlar ifoda et­gan ma'nolarning Alloh zotida mav­jud bo'lmog'i zarurligi haqida to'xtaladi. Allohning olim ekani ma'nosi ilmi tengsiz, qodirligining ma'nosi qudrati cheksiz deganidir.

Allohning bu sifatlar bilan qan­day vasflanishi masalasiga kelgan­da esa, Imom Moturidiy bu mavzuning bilib bo'lmasligi fik­ridadir. Chunki sifatlarning kayfiyatlarini bilish, Allohga o'xshash boshqa borliqning borligini taqozo ettiradi. Bu esa imkonsizdir.

Imom Moturidiyga ko'ra, Alloh­ning si­fatlari na Uning zotidir va na undan tashqaridadir. Shu sababdan ham mu'taziliy oqimi ilgari surgan taaddudi qudoma (azaliylarning bittadan ko'p bo'lishi; ya'ni bittadan ko'p ilohlarning borligi) muammosi o'rtaga chiqmagani kabi, sifat-mavsuf ikkiligidan ham so'z yuritilmaydi. Chunki ikkita boshqa-boshqa borliqdan gap ochish uchun birini boshqasidan ajratish lozim bo'ladi. Vaholanki, Allohning zoti bilan sifatlarini bir-biridan ajratishning imkoni yo'qdir2.

Muhammadayyubxon HOMIDOV,

O'zbekiston musulmonlari

idorasi bo'lim mudiri

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Toshkentda "Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh – yangi kashfiyotlar" xalqaro mediaforumi ochildi

25.08.2026   93421   6 min.
Toshkentda

Toshkentda 25 avgust kuni O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan tashkil etilgan «Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» xalqaro mediaforumining rasmiy ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi.


Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.


Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.

 


Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida  xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.

 

 


Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.


Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.


Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.

«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.


Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.

«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.


Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.


Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.

«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.


Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.

«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.


Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.

«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.


Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.

 


O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.


Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.

 


Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.


Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor. 

iccu.uz 

Toshkentda Toshkentda Toshkentda Toshkentda Toshkentda Toshkentda
O'zbekiston yangiliklari