Sayt test holatida ishlamoqda!
23 Avgust, 2026   |   10 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:15
Quyosh
05:40
Peshin
12:26
Asr
17:12
Shom
19:15
Xufton
20:36
Bismillah
23 Avgust, 2026, 10 Rabi`ul avval, 1448

Soxta salafiylik

02.06.2022   1752   4 min.
Soxta salafiylik

Salafi solihlar asri boshidanoq yagona islomiy jamoat halqasi “ahli sunna val jamoa” deb nomlanadi. O'sha yagona islomiy jamoat halqasi markazidan yangi islomiy jamoatning yangi halqasini to'qib paydo qilish hukmi xususidagi savollarni junbishga keltiradi.

Ho'sh, mazkur yangi jamoat o'zining yangi halqasini paydo qilishining hukmi nima? Uning bugungi islomiy voqealik borasidagi hamda islomiy da'vat xususidagi ta'sirlari qanday?

Biz o'zimiz uchun salafi solihlar asrini yo'l(imizni) yorituvchi mash'ala qilib oladigan bo'lsak, u holda mazkur yangi islomiy mazhab o'zi uchun bu laqabni “ixtiro” qilib olishga olib boradigan joizlik topa olamizmi? Vaholanki, u o'zi jar solayotgan narsa haq, boshqalar tarafini esa botil, deya ko'radi.

• “Salaf” kalimasining lug'at va istilohdagi ma'nolari

• Salafi solihiynlar o'zlarining qisqagina davrlarida, xalaf uzoq davrlarda qilgan taraqqiyotidan ko'prog'ini qildilar

• Taraqqiyot (shariatning zamon va makonga munosibligi) va sabot (o'zgarmas masalalari)ning har ikkisida salafi solihiynga ergashmoqning mezoni nimadan iborat?!


“Salaf” kalimasidan uning lug'aviy ma'nosi iroda qilingan bo'lsa, u holda bu kalima nisbiy ma'noni ifodalab, u uzluksiz bo'lmish davrlarning galma-gal almashib kelishi imkonini beradi. (Bu borada) u xuddi (arab tilidagi) “qoblu” (avval) ma'nosi bilan barobardir. Zero har qanday zamon, uning ortidan keluvchi zamonga nisbatan avvalgi, ya'ni “salaf”, undan avval o'tgan zamonga nisbatan esa “xalaf” keyingi hisoblanaveradi.

Ammo ushbu kalima, o'zida yuqorida o'tgan ma'nodan boshqa sobit, istilohiy ma'noni ham ifodalaydiki, u ana shu ma'nodan boshqa ma'noga o'tib ham ketmaydi, (boshqa ma'noga) ko'chirilmaydi ham.

“Salaf” kalimasi, hadisi sharif e'tiboriga ko'ra, dalolat jihatidan, islomiy asrlarning eng afzali, iqtido va ergashishga eng loyiqroq bo'lgan (davrga) nisbatan ishlatiladi.

Ushbu kalimaning qat'iy qaror qilingan istilohiy ma'nosi, bu sayyidimiz Muhammad sallallohu alayhi va sallam ummati bo'lmish, bu islom ummati umrining dastlabki uch asridir. Mazkur istilohiy ma'noning qo'llanishing (asosiy) masdari Abdulloh ibn Mas'ud roziyallohu anhu orqali ikki shayx rivoyat qilgan Rasululloh sallallohu alayhi va sallamning quyidagi so'zlaridir. Rasululloh sallallohu alayhi va sallam aytadilar:

“Insonlarning xayrlisi mening asrim ahli, keyin ularga yaqin bo'lganlar, so'ngra ularga yaqin bo'lganlar. So'ngra shunday qavmlar keladiki, ularning guvohliklari qasamlaridan, qasamlari esa guvohliklaridan o'zib ketadi." (Ya'ni, guvohlik berish va qasam ichish masalasiga shu qadar mas'uliyatsiz yondashadilarki, ular guvohlikni engil sanab qasam ichaveradilar.)

Rasululloh sallallohu alayhi va sallam ketma ket, tartib bilan zikr qilib, ularga “xayrli” deya guvohlik bergan uch asr (ahli) dan murod kimlardir? Ulardan murod, o'sha asrlarda yashagan musulmonlar majmuasimi? “Hayrli” hukmi, ular orasidagi ba'zi birlarining yoki ularning ko'pchiligining holatidan qat'iy nazar, o'sha asrdagilar majmuasi haqida aytilganmi? Yohud “xayrli”lar deya, ularning birortasi ham istisno qilinmagan holda ularning barchasi doxil bo'ladigan, ana o'sha (asr) musulmonlaridan bo'lgan har bir shaxs e'tibor qilinadimi?!

Bu haqidagi ixtilof ma'ruf va mashhurdir. Jumhur ulamolar nazdida, salohiyat hamda istiqomatdagi darajasi hamda tafovuti turlicha bo'lishiga qaramasdan “xayriyat” bahosi bu uch asr ahlidan bo'lgan har bir shaxs haqida sobitdir.

Muhammad Ayub Faxriddinov

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda

18.08.2026   40734   4 min.
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda

O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.

Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.

Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.

Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.

Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.

O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.

O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.

Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.

Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.

Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.

Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.

Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.

– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.

Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.

– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.

Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.

– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.

Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

 

O'zbekiston yangiliklari