Mazhabsizlik – shariatimizga tahdid soladigan xatarli bid'at. Bu borada so'z yuritar ekanmiz, avvalo, “mazhab” so'zining ma'nosini aniqlashtirib  olmog'imiz zarur. “Mazhab” so'zi arab tilidagi “zahaba” fe'lidan olingan bo'lib, o'zbekchada “yo'l” degan ma'noni ifoda etadi. Istilohda esa to'rtta fiqhiy mazhab imomlarining yo'llaridir. Bu o'rinda shuni ta'kidlab o'tish joizki, bugungi kunda dunyodagi taxminan 1,3 milliard musulmon aholisining 92,5 foizini sunniylar tashkil etadi. Ular mazhablar bo'yicha quyidagi nisbatda bo'linadilar: Hanafiylar 47 foiz, shofe'iylar 21 foiz, molikiylar 17 foiz, hanbaliylar 7,5 foiz[1].

Bu to'rt mazhab o'rtasida katta farqlar ko'zga tashlanmaydi. Juda ko'p masalalarda bir xillik mavjud. O'rtalarida faqat juz'iy ixtiloflar mavjud.

Demak, fiqhiy mazhablarning vujudga kelish tarixini o'rganar ekanmiz, hozirgi kundagi ba'zi mazhabsizlarning yoki soxta “salafiylar”ning: “Mazhabga ergashish bid'at”, “Imomga ergashish sunnatdan yuz o'girishdir” kabi da'volari puch ekanini ko'ramiz. Aksincha fiqhiy mazhablarning tarixiy ildizi buyuk sahobalar va ulug' tobeinlar asos solgan yo'l ekaniga guvoh bo'lamiz.

Nabiy alayhissalomning sahobalari ilmda bir-biridan farq qilgan. Ba'zilar Abdulloh ibn Abbosni, iroqliklar Ibn Mas'udni, hijozliklar Abdulloh ibn Umarni roziyallohu anhum o'zlariga o'rnak qilib, ularning ko'rsatmalariga rioya etib yashashgan. Ahli ilmlardan hech kim ularning bu ishini qoralagani yoki bir shaxsga taqlid qilganni gunohkorga chiqarganlarini bilmaymiz[2].

Demak, bugungi kunimizda ham omi xalq, shuningdek, istinbot va ijtihod qilish darajasiga etmagan olimlar uchun biror mujtahidga taqlid qilish, bilmaganlarini so'rashdan boshqa chora yo'q. Zero, Alloh taolo bunday buyurgan: “Agar bilmaydigan bo'lsangiz ahli zikrlardan so'rangiz”[3]. 

Hanafiylik - mutadil mazxab Sunniylik dune musulmonlarning  asosiy kismi e'tikod kiladigan yunalish bulib , unda ikkita akidaviy

- ash'ariylik  va moturidiylik xamda turtta fikxiy

-xanafiylik , shofiylik ,molikiylik va xanbaliylik mazxablari mavjud .

Sunniylikdagi eng keng tarkalgan va akidaviy jixatdan bagrikenglikka moyil mazxab  xanafiylikdir .

Allox taolo barchamizni uzi tugri yuldan adashtirmasin. Hoxirgi kunga kelib, o'zlarini mazxablarni yangilovchi deb bilib, xaq mazhablarni bekorga chiqaradigan uzini "muxaddis "lar barchani gumroh qiluvchilardir deydi. Masalan, ular hanafiy mazhabidagi yoki shofe'iy mazhabidagi qaysidir masalani "Sihoxi sitta "dan topmasa, "Imom Abu Hanifa yoki imom Shofe'iy bu masalani hadisga xilof ravishda  aytgan" , deydilar. Hadis fani "Sixoxi sitta" bilan chegaralanib kolmaganini tushinishni xam istamaydilar Holbuki.xadis kitoblari  bexisob va be'adaddir  "Sixoxi sitta" ga suyanilmagan bulsa, Uning asli boshka xech bir kitobda yukligini   bildirmaydi. Valloxu a'lam bissavob va indaxu ilmul Kitob!

Ma'rufxon Aloxodjayev

[1] A.Tulepov. Islom va aqidaparsat oqimlar. 35-bet, Toshkent: “Sharq” , 2014 y.

[2] Muhammad Sa'id Ramazon Butiy. Al-la mazhabiyya axtoru bid'atin tuhaddidu shari'atal islamiya. 107-bet. Damashq. Darul fikr. 1985-yil

[3] Nahl surasi, 43-oyat.