Bu to'rt mazhabning boqiy qolishiga quyidagi omillar sabab bo'lgan:
1. Ularning to'g'ri aqiyda usullaridagi mukammal ittifoqlari. Ular Ahli sunnaning haqiqiy imomlaridir.
2. Ularning hayot tarzlari bir-birlariga yaqinligi va boshqalarining mazhabidan istifoda olishga hamda ko'plab masalalarda o'zgalarning fikri bilan o'rtoqlashishga bo'lgan ehtiyoj sababli bir-birlari bilan uchrashishlari.
3. Ularning aksariyat shariat masalalarida bino bo'lgan usulga ittifoq qilishlari. Shariat usullari: Qur'oni Karim, Sunnat, ijmo' va qiyosdir. Ularning o'rtasida keyinchalik sodir bo'lgan ixtiloflarga sabab, ba'zilarining nazdida masolihi mursala bo'lgan
narsa boshqalarinig nazdida istishob, yana boshqalarining nazdida esa istihson" bo'lganidir. Bu haqiqiy ixtilof deyishga arzimaydigan narsalardir.
4. Mazhab imomlarining o'rtalarida o'zaro kelish. movchilik hamda hasadga yo'l qo'ymaydigan narsalardan yana biri, bir-birlariga nisbatan yaxshi gumonda bo'lganliklaridir. Hasad ham bir dard bo'lib, zamondosh yoki bir-biriga yaqin bo'lgan kamdan-kam insonlar undan salomat bo'ladilar.
5. Ularning ilmni etkazish va tarqatishga, insonlarga Alloh taolo uchun nasihat qilishga va ularning o'zlari Alloh taologa ibodatlar bilan va suluk bilan juda go'zal holda hamda dunyo va uning fitnalariga taqvo bilan yuzlanishga bo'lgan ajoyib qiziqishlari. Mana shu xislatlar ularning qalbidan dunyo talabini va uni talab qiluvchilarga havas qilish hissini ketkazdi. Bu esa o'z navbatida ularga zamondosh bo'lgan ulamolar va ommaning qalbida o'ziga xos o'rin egalladi. Bu narsani farzandlar otalaridan meros qilib oldilar va bizlargacha etib keldi.
6. Alloh taolo mazkur imomlarning peshonasiga ulug' shogirdlarni bitib qo'ydi. Ular sidiq va ixlosni, ilmga muhabbatni, uni ustozlaridan olib, boshqalarga tarqatishga bo'lgan qiziqishni meros qilib oldilar. Natijada ustozlarining so'zlarini yod oldilar, ilmlarini yozib qo'yib, so'ngra ularni insonlarga tarqatdilar.
7. To'rt mazhab imomlarining so'zlari ishonchli yo'llar va ilmiy omonatga rioya qilingan holda nakl qilinishi.
Bu borada Alloh taolo saqlab qo'ygan yana boshqa bir qancha hikmatlar borki, U Zot ularni O'zi xohlagan bandalarigagina bildiradi.
Tolibjon Sharipov
Turkiyaning “CNN-Türk” telekanalida efirga uzatilgan “Tafakkur doirasi” dasturida so‘zga chiqqan taniqli olim, Milliy mudofaa universiteti rektori, professor Erhan Afyonju O‘zbekistonning boy tarixiy merosi va sayyohlik salohiyati haqida fikr yuritdi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Ko‘rsatuvda qatnashgan turk tarixchisi Erhan Afyonju O‘zbekistonni turkiy sivilizatsiyaning eng go‘zal shaharlari joylashgan alohida geografik hudud sifatida ta’riflagan.
Olimning fikricha, juda ko‘pchilik sayyohlar O‘zbekistonni o‘z ko‘zi bilan ko‘rishni istaydi. Chunki dunyoga mashhur Samarqand, Buxoro, Xiva, Toshkent kabi shaharlar ana shu zaminda joylashgan.
Turk tarixchisi yoshlarga murojaat qilib, xorijga sayohat qilishni, avvalo, Turkiy dunyo mamlakatlarini kashf etish, ajdodlar yurti bilan yaqindan tanishishdan boshlash lozim ekanini ta’kidladi.
“Yoshlarga tavsiyam shuki, hozir xorijga sayohat qilmoqchi bo‘lsangiz, avvalo Turkiy zaminni aylaning. Masalan, O‘zbekistonga borib, tarixiy shaharlarni ko‘rib keling, ajdodlaringiz yurti bilan tanishing. So‘ng Saljuqiylar davlati barpo etilgan zaminlarni ko‘ring”, – dedi professor.
Erhan Afyonjuning ta’kidlashicha, bunday sayohatlar yoshlar uchun har tomonlama foydali va qiziqarli bo‘lib, ularning tarixiy xotirasi va dunyoqarashini boyitadi.
“Masalan, Samarqandning go‘zalligini dunyoning ko‘p joylarida topa olmaysiz. Ayniqsa, turk yoshlari o‘z ajdodlari yashagan zaminni borib ko‘rishlari lozim”, – dedi olim.
Professor O‘zbekistonni turkiy sivilizatsiyaning asosiy beshiklaridan biri, ilm-fan markazi sifatida ham alohida e’tirof etgan.
Shuningdek, turk tarixchisi O‘zbekistonning nafaqat tarixiy va madaniy, balki geografik jihatdan ham yashash uchun qulay hudud ekanini ta’kidlagan.
Dastur davomida professor bildirgan fikr-mulohazalar Turkiya jamoatchiligi orasida O‘zbekistonning tarixiy shaharlari, boy madaniy merosi va turizm salohiyatiga bo‘lgan qiziqishni yanada oshirishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati