Bu to'rt mazhabning boqiy qolishiga quyidagi omillar sabab bo'lgan:
1. Ularning to'g'ri aqiyda usullaridagi mukammal ittifoqlari. Ular Ahli sunnaning haqiqiy imomlaridir.
2. Ularning hayot tarzlari bir-birlariga yaqinligi va boshqalarining mazhabidan istifoda olishga hamda ko'plab masalalarda o'zgalarning fikri bilan o'rtoqlashishga bo'lgan ehtiyoj sababli bir-birlari bilan uchrashishlari.
3. Ularning aksariyat shariat masalalarida bino bo'lgan usulga ittifoq qilishlari. Shariat usullari: Qur'oni Karim, Sunnat, ijmo' va qiyosdir. Ularning o'rtasida keyinchalik sodir bo'lgan ixtiloflarga sabab, ba'zilarining nazdida masolihi mursala bo'lgan
narsa boshqalarinig nazdida istishob, yana boshqalarining nazdida esa istihson" bo'lganidir. Bu haqiqiy ixtilof deyishga arzimaydigan narsalardir.
4. Mazhab imomlarining o'rtalarida o'zaro kelish. movchilik hamda hasadga yo'l qo'ymaydigan narsalardan yana biri, bir-birlariga nisbatan yaxshi gumonda bo'lganliklaridir. Hasad ham bir dard bo'lib, zamondosh yoki bir-biriga yaqin bo'lgan kamdan-kam insonlar undan salomat bo'ladilar.
5. Ularning ilmni etkazish va tarqatishga, insonlarga Alloh taolo uchun nasihat qilishga va ularning o'zlari Alloh taologa ibodatlar bilan va suluk bilan juda go'zal holda hamda dunyo va uning fitnalariga taqvo bilan yuzlanishga bo'lgan ajoyib qiziqishlari. Mana shu xislatlar ularning qalbidan dunyo talabini va uni talab qiluvchilarga havas qilish hissini ketkazdi. Bu esa o'z navbatida ularga zamondosh bo'lgan ulamolar va ommaning qalbida o'ziga xos o'rin egalladi. Bu narsani farzandlar otalaridan meros qilib oldilar va bizlargacha etib keldi.
6. Alloh taolo mazkur imomlarning peshonasiga ulug' shogirdlarni bitib qo'ydi. Ular sidiq va ixlosni, ilmga muhabbatni, uni ustozlaridan olib, boshqalarga tarqatishga bo'lgan qiziqishni meros qilib oldilar. Natijada ustozlarining so'zlarini yod oldilar, ilmlarini yozib qo'yib, so'ngra ularni insonlarga tarqatdilar.
7. To'rt mazhab imomlarining so'zlari ishonchli yo'llar va ilmiy omonatga rioya qilingan holda nakl qilinishi.
Bu borada Alloh taolo saqlab qo'ygan yana boshqa bir qancha hikmatlar borki, U Zot ularni O'zi xohlagan bandalarigagina bildiradi.
Tolibjon Sharipov
O‘zbekiston musulmonlari idorasining tegishli buyrug‘i asosida oliy va o‘rta maxsus diniy ta’lim muassasalarida yangi, 2026-2027 o‘quv yilining boshlanish sanasi tasdiqlandi.
Unga ko‘ra, oliy va o‘rta maxsus diniy ta’lim muassasalarining barcha kurs talabalari uchun dars jarayonlari 2026 yil 7 sentyabrdan boshlanadi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati