Imomi A'zam bilan shogirdi Abu Muti'ning savol-javoblariga asoslanib yozilgan:
TAQDIR BOBI 1
Abu Hanifa (rahmatullohi alayh) dedi:
– Hammod Ibrohimdan va u Abdulloh ibn Mas'uddan ushbu hadisni Payg'ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam)dan rivoyat qilganlarini bizga aytdi. Payg'ambarimiz (alayhissalom) aytdilar: “Har biringizning yaralish jarayoni shunday kechadi: u qirq kun onasi qornida nutfa, so'ngra yana shuncha muddatda alaqa, so'ngra yana shuncha muddatda muzg'aga aylanadi. Shundan keyin Alloh bir farishtani yuboradi va u bandaning rizqini, yashash muddatini, uning baxtli yoki baxtsiz bo'lishini yozadi. O'zidan bo'lak iloh yo'q Zotga qasamki, banda Do'zax ahlining ishini qilib yuraveradi, hatto u bilan Do'zax orasida bir ziro' masofa qoladi va shu vaqtda unga kitob g'olib keladi va u Jannat ahlining amallarini qila boshlaydi va so'ng vafot etadi va Jannatga kiradi. Boshqa bir odam esa Jannat ahlining amallarini qilib yuradi va Jannatga kirishiga bir ziro' masofa qolganida, unga kitob g'olib keladi va Do'zax ahlining ishlarini qila boshlaydi, so'ngra vafot etadi va Do'zaxga kiradi.
Savol:
– Bir odam amri ma'ruf va nahyi munkar qilib yursa va odamlar unga ergashsa, so'ngra u jamoatga qarshi chiqsa, bunday odam to'g'ri qilgan bo'ladimi?
Javob:
– Yo'q.
Savol:
– Nega? Axir, Alloh va Uning payg'ambari amri ma'ruf va nahyi munkarga buyurganlar va bu mutlaqo farz-ku?
Javob:
– Shunday. Lekin ularning qon to'kish, halolni harom deyish, mollarni o'g'irlash kabi buzg'un ishlari isloh qilishlaridan ko'p bo'ladi. Alloh taolo: «Agar mo'minlardan ikki toifa o'zaro urushib qolsalar, darhol ular o'rtasini isloh etingiz! Bas, agar ulardan biri, ikkinchisining ustiga tajovuzkorlik qilsa, bas, to (tajovuzkor toifa) Allohning amriga qaytgunicha, sizlar tajovuz qilgan (toifa) bilan urushingiz!!..» (Hujurot surasi, 9-oyat), degan.
Savol:
– Tajovuzkor, haddan oshgan toifaga qarshi qilich bilan urishamizmi?
Javob:
– Amri ma'ruf va nahyi munkar qilasan, qabul etmasalar, ularga qarshi jang qilasan. Payg'ambarimiz (alayhissalom)ning: «Sizga jabr qiluvchining zulmi, odil odamning adolati zarar qilmaydi. Sizga o'z ajringiz, ularga o'z gunohlari», degan so'zlariga binoan, agar imom sitamkor bo'lsa, adolatli toifa bilan birga bo'lasan.
Savol:
– Ochiq xavorij bo'lganlar to'g'risida nima deysiz?
Javob:
– Ular xavorijlarning eng ifloslaridir.
Savol:
– Ularni kofirlar deymizmi?
Javob:
– Yo'q, Lekin ularga qarshi peshvolarimiz kurashganiday, ezgulik sohiblari Hazrat Ali va Umar ibn Abdulazizdek kurashamiz.
Savol:
– Havorijlar biz kabi takbir aytadilar, namoz o'qiydilar, Qur'on tilovat qiladilar. Abu Umoma (roziyallohu anhu)ning qissasini eslang-chi! U Damashq masjidiga kirganida, unda xavorijlardan birtalayining kallalari dumalab yotar edi. U Abu G'olib Himsiyga: “Ey Abu G'olib, ular odam bolalari, hamshaharlaring-ku”, dedi. Senga ularni tanishtiraman, deb Abu G'olib: “Ey do'zax ahlining laychalari, ey do'zax ahlining kuchuklari, ey osmon tagidagi eng razil murdalar”, dedi. Abu Umoma o'zini to'xtatolmay ko'z yosh to'kardi. Bu holatni ko'rgan Abu G'olib: “Ey Abu Umoma, seni yig'latayotgan narsa nima?” dedi. Abu Umoma unga dedi: “Ular musulmon edilar, sen ular to'g'risida nimalar deyapsan, men nimalarni eshityapman?! Alloh taolo Qur'onda ular to'g'risida: «Ba'zi yuzlar oqaradigan va ba'zi yuzlar qorayadigan kunni (qiyomatni) eslang: yuzi qorayganlarga (hujjat isboti uchun shunday deyilur): «Imon keltirgandan keyin yana kufrga qaytgan edingizmi? Kufringiz tufayli mana shu azoblarni totib ko'ring, endi! Yuzlari oqargan zotlar esa Allohning rahmatida (jannatida)dirlar. Ular u erda abadiy qoluvchilardir» (Oli Imron, 106–107-oyatlar), degan”.
Abu G'olib aytdi: “Bu o'z fikringmi yoki Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)dan eshitganmisiz?” Abu Umoma aytdi: “Men buni Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)dan bir, ikki, uch to etti martagacha eshitmaganimda sizlarga aytmagan bo'lar edim. Havorijlarning kufri kufroni ne'matdir, Allohning ularga bergan in'omlariga kufr qilganlar”.

shoshhanafiy