Sayt test holatida ishlamoqda!
16 Avgust, 2026   |   3 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:05
Quyosh
05:33
Peshin
12:27
Asr
17:19
Shom
19:25
Xufton
20:49
Bismillah
16 Avgust, 2026, 3 Rabi`ul avval, 1448

Fil surasi

13.12.2023   5765   5 min.
Fil surasi

Mehribon va Rahmli Alloh nomi bilan (boshlayman).

«(Ey Muhammad!) Rabbingiz “fil egalari”ni ne qilganini ko'rmadingizmi? (U) ularning makrlarini yo'qqa chiqarmadimi?! Ularning ustiga to'da-to'da qushlarni yubordi. (Ular) sopol toshlar bilan ularni otar edi. (Bas,) ularni (Ka'bani buzishga kelganlarni) eb (chaynab) tashlangan somondek qilib qo'ydi».

Fil voqeasi milodiy 570 yilda sodir bo'lgan.

  1. «(Ey Muhammad!) Rabbingiz “fil egalari”ni ne qilganini ko'rmadingizmi?» .

Bu erda Alloh taolo “أَلَمْ تَرَ” (ko'rmadingizmi?) desa-da, mazmunan “Bilmadingizmi?” ma'nosi kelgan. Ibn Abbos bu jumlani “Eshitmadingizmi?” deb tafsir qilgan. Hitob Payg'ambar sollallohu alayhi va sallamga qilingan, hukmi esa umumiydir. “Men filning sohiblarini nima qilganimni eshitmadingizmi?” degan ta'kid bor.

  1. (U) ularning makrlarini yo'qqa chiqarmadimi?!”

Alloh taolo aytadi: “(U) ularning makrlarini yo'qqa chiqarmadimi?!” Ya'ni bekorga chiqarmadimi? Abdulmuttalib o'g'li Abdullohni ular qanday baloga yo'liqqanini bilish uchun jo'natishdi. Abdulloh borib qarasa, mayda toshchalar ularning jasadlarini ilma-teshik qilib tashlagan, barchasi halok bo'lgan edi.

  1. “Ularning ustiga to'da-to'da qushlarni yubordi”.

Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: “Men Rasululloh sollallohu alayhi va sallamdan eshitdim, u zot: “U osmon bilan er oralig'idagi qush bo'lib, uya qurib, (tuxumdan) bola ochadi”. Oysha onamiz roziyallohu anho: “Ular qaldirg'ochlarga o'xshardi”, degan. Said ibn Jubayr roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “U tumshug'i sariq yashil qushdir”. Ba'zilar: “Tumshug'i oq edi”, deyishadi. Muhammad ibn Ka'b: “Ular tumshug'i va changalida tosh bo'lgan, qora rangli dengiz qushlaridir”, degan. Ikrima aytadi: “Ular abobil, ya'ni guruh-guruh qushlardir”.

  1. (Ular) sopol toshlar bilan ularni otar edi”.

“Sihoh” kitoblarida: “Sijjil toshlari bilan”, deb keltiriladi. Ba'zilar: “Do'zaxda pishirilgan loy-toshlardir, unda o'ldirilgan odamning ismi yozilgan”, deyishadi. Abdurrahmon ibn Abza esa “sijjil”dan maqsad “osmondan kelgan qushlar”, deydi.

Ikrima aytadi: “Qushlar toshni ularning ustiga uloqtirardi. Tosh no'xatdek, yasmiqdan kattaroq edi”. Ibn Abbos aytadi: “Birovining ustiga tosh tushsa, uning terisi kuyib qolardi. Bu chechak kasalligining birinchi ko'rinishi edi”.

  1. (Bas) ularni (Ka'bani buzishga kelganlarni) eb (chaynab) tashlangan somondek qilib qo'ydi”.

Ibn Abbos aytadi: «“Ularni eyiladigan somondek qildi” oyati “Ularni doni eyilgan bug'doy po'stlog'idek qildi” ma'nosini anglatadi». .

Rivoyat qilinishicha, tosh ulardan birining ustiga tushsa, qornidagi hamma narsani chiqarib tashlagan. Shu sabab doni olib tashlangan bug'doy qobig'iga o'xshatilgan. Ibn Mas'ud aytadi: “Qushlar tosh otgan vaqtda Alloh shamolga amr qildi. Shamol toshlarga urilib, ularning shiddatini oshirib yubordi. Tosh tekkan kishi darhol halok bo'ldi. Faqat Kinda qabilasidan bir kishi tirik qolgan edi. U:

“Agar uni ko'rgan bo'lsang, bas, etar, Mug'ammisda biz ko'rgan azobni ko'rma”, deydi.

Fil surasining yana bir afzalligi shuki, unda Allohga tavakkal qilish bayon etilgan. Sura Allohning amrlariga amal qilganlarga rizq va madad berishini bilib, mo'minlarni iymonlarida sobit bo'lishga va Islom dinini yoyishda davom etishga da'vat qiladi.

Imom Qurtubiyning “al-Jome' li ahkamil Qur'on” tafsiri asosida

Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ilmiy xodimi Faxriddin HUDOYNAZAROV tayyorladi.

"Hidoyat" jurnalining 12-sonidan olindi

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro nufuzi yana bir bor yuksak e’tirof etildi

07.08.2026   41069   4 min.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro nufuzi yana bir bor yuksak e’tirof etildi

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi nomiga xorijiy davlatlar rahbarlari, nufuzli xalqaro tashkilotlar, ilmiy muassasalar hamda xalqaro anjumanlar ishtirokchilari tomonidan yo‘llanayotgan minnatdorlik va hamkorlik maktublari Markazning xalqaro maydondagi yuksak nufuzi tobora mustahkamlanib borayotganidan dalolat bermoqda.

Xususan, Malayziya Qirolichasi Raja Zarit Sofiya Zoti Oliyalari O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov nomiga yo‘llagan minnatdorlik maktubida O‘zbekistonga amalga oshirgan rasmiy tashrifi davomida ko‘rsatilgan yuksak mehmondo‘stlik va samimiy qabul uchun chuqur minnatdorlik bildirgan. Shuningdek, Qirolicha O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif unda unutilmas taassurot qoldirganini ta’kidlab, Markaz ekspozitsiyalari Markaziy Osiyoning boy tarixi, madaniy merosi hamda Islom sivilizatsiyasi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan buyuk allomalarning ilmiy-ma’naviy merosini zamonaviy muzey yechimlari orqali keng va ta’sirchan tarzda namoyon etayotganini yuqori baholagan. Ayniqsa, Qur’on zalidagi ma’naviy muhit va noyob meros namunalari unda katta hurmat va hayrat tuyg‘ularini uyg‘otgani qayd etilgan.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi hamda 2026 yil 7–11 iyul kunlari Toshkent, Samarqand va Termiz shaharlarida bo‘lib o‘tgan I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi yuksak xalqaro e’tirofga sazovor bo‘lmoqda. Forum yakunlaridan so‘ng nufuzli xalqaro tashkilotlar, ilmiy muassasalar va jamoat arboblari tomonidan minnatdorlik hamda hamkorlikni rivojlantirishga oid qator maktublar kelib tushdi.

Malayziya Xalqaro Islom universiteti (International Islamic University Malaysia – IIUM) huzuridagi Office of Strategic Institution Transformation rahbari, professor Shukron bin Abd Rahmon o‘z maktubida I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumining xalqaro ahamiyatiga alohida to‘xtalgan. Uning qayd etishicha, 40 dan ortiq mamlakatdan olimlar, davlat arboblari va xalqaro tashkilotlar vakillarini birlashtirgan mazkur anjuman islom sivilizatsiyasining tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat g‘oyalarini targ‘ib etish, davlatlar o‘rtasidagi ilmiy muloqot va akademik hamkorlikni mustahkamlashda muhim o‘rin tutdi. Shuningdek, forumning yuqori saviyada tashkil etilgani, ishtirokchilar uchun yaratilgan sharoitlar hamda O‘zbekistonning boy ilmiy va ma’naviy merosi xalqaro jamoatchilikka munosib tarzda namoyon etilgani e’tirof etildi.

Rossiyaning “Rossiya – Islom dunyosi” strategik qarash guruhi tomonidan yuborilgan ikki alohida maktubda ham Forum va Markaz faoliyatiga yuksak baho berildi. Xususan, mazkur maktublarda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ochilishi XXI asr islom olamidagi eng yirik gumanitar va madaniy-ma’rifiy loyihalardan biri sifatida baholanib, O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ushbu tashabbusni amalga oshirishdagi yetakchi o‘rni va Markazni ilm-fan, tinchlik, ma’rifat, gumanizm hamda bunyodkorlik maskani sifatida shakllantirishga qaratilgan sa’y-harakatlari alohida e’tirof etilgan.

Shu bilan birga, Markazning kelgusida dunyo olimlari, tadqiqotchilari va talabalari uchun nufuzli ilmiy-ma’rifiy markazga aylanishiga ishonch bildirilib, muzeyshunoslik, tarix, arxeologiya, ta’lim, kitobshunoslik va nashriyotchilik sohalarida qo‘shma ilmiy va madaniy loyihalarni amalga oshirishga tayyorlik bildirilgan.

Iordaniya Hoshimiylar Qirolligi Madaniyat vazirligi Bosh kotibi professor Nidal Al-Ahmad ham o‘z maktubida I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi yuksak saviyada tashkil etilganini ta’kidlab, anjuman Islom sivilizatsiyasining insoniyat taraqqiyotiga qo‘shgan ulkan hissasini xalqaro maydonda yana bir bor namoyon etganini qayd etgan. Shuningdek, turli mamlakatlardan tashrif buyurgan olimlar, davlat va din arboblarini bir maydonga jamlagan mazkur forum tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat g‘oyalarini ilgari surishga xizmat qiluvchi muhim xalqaro muloqot platformasiga aylangani ta’kidlangan.

Markazning xalqaro maydondagi faoliyatiga bildirilayotgan yuksak ishonchning yana bir amaliy ifodasi sifatida ICESCO ning Boku shahridagi mintaqaviy ofisi tomonidan Markaz rahbariyatiga 2026 yil 27–28 iyul kunlari bo‘lib o‘tgan Global Foresight Focal Points Initiative xalqaro tadbirida ishtirok etish uchun rasmiy taklifnoma yuborildi. Taklifda ICESCOga a’zo davlatlarda strategik prognozlash, davlat boshqaruvida innovatsion yondashuvlarni joriy etish va kelajakni rejalashtirish sohalarida hamkorlikni kengaytirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgani qayd etilgan.

Xorijiy davlatlar rahbarlari, nufuzli olimlar va xalqaro tashkilotlar tomonidan bildirilgan mazkur e’tiroflar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining qisqa vaqt ichida xalqaro ilmiy-ma’rifiy hamkorlikning muhim platformalaridan biriga aylanganini yana bir bor tasdiqlaydi. Bu esa Markaz tomonidan islom sivilizatsiyasining boy ilmiy va madaniy merosini o‘rganish, asrab-avaylash va jahon hamjamiyatiga keng targ‘ib etish borasida amalga oshirilayotgan ishlar xalqaro darajada yuksak baholanayotganining yorqin ifodasidir.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

 

O'zbekiston yangiliklari