«Mazhablar 4 ta emas, mazhablar ko'p!», degan gap, aslida, so'z o'yinidan boshqa narsa emas!!!

Qani, o'sha 4 tadan boshqa mazhablar?!

To'rt mazhabning har birida minglab kitoblar yozilgan. Shulardan o'rtacharog'ida 30-40 ming shar'iy hukm bayon qilingan bo'ladi.

Qani, siz Imom Savriy yoki Imom Avzoiyning mazhabi bor desangiz, bizga yuqoridagining o'ndan birini – ularning mazhabidagi 3-4 mingta hukmni sanab bering-chi?! “Buxoriy”dan shuni sanab bera olasizmi?!

Ularning mazhabiga ergashgan 20 ta olimni sanab bera olasizmi?!

Hech kim Ikrimaning, Tovusning, Hasan Basriyning, Avzoiyning, Savriyning mazhabi bo'lmagan, demaydi. Balki «saqlanib qolmagan» (!) deydi.

Qadimgilarning qavllarini eng yaxshi jamlagan kitoblar Ibn Abu Shaybaning “Musannaf”lari, Imom Tahoviyning “Ixtilof ul-ulamo” kitoblari (asli yo'qolgan, biroq, Jassosning unga qilgan “Muxtasar”i va undan foydalangan Ibn Qudomaning “Mug'niy”si kabilar saqlangan), Ibn Munzirning “Avsat” kitobi. Biroq, bu asarlarda o'sha olimlar o'sha fatvoda qolganmilar, dalillari nima bo'lgan, o'sha fatvo uchun shartlari, qaydlari bo'lganmi, bu narsalarni to'la bayon qilmaganlar.

Masalan, Imom Ahmad ayol kishi tahoratga ishlatgan idishda qolgan suvdan erkak kishi tahorat qilishi mumkin emas, deydilar. Buni xiloflarni o'rgangan har qanday tolibi ilm biladi. Biroq, bu gapni hech qanday shartsiz aytmaganlar. Balki, bunga 7 ta shart keltirganlar. Buni hanbaliylar biladi. Agar Imom Ahmadning mazhablari shogirdlari va ularning shogirdlari va ularning shogirdlari kabi silsila bilan kelmaganda, balki biz shu shartlardan g'ofil qolardik.

Huddi shunga o'xshab, Imom Molik hayvonlar sutraga yaramaydi, deganlar. Biroq, molikiylardan qarasangiz, tuyani bog'lab, sutra qilib namoz o'qiyverishadi, sababi, imomlari uni 5 shart bilan keltirganlar, uni ular biladi, biz bilmaymiz. Agar Imom Molikning mazhablari shogirdlari va ularning shogirdlari va ularning shogirdlari kabi silsila bilan kelmaganda, balki biz shu shartlardan g'ofil qolardik.

Shunga ko'ra, Hasan Basriydan sa'yni teskarichasiga qilsa, joiz bo'ladi, degan fatvo topsak, yoki turmush qurib, ajrashgan balog'atga etgan ayolni valiysi majburlab erga bersa bo'ladi, degan qavlni topsak, biz bilmaymiz, u zot buni qanday shartlar bilan, qanday qaydlar bilan aytganlar. Biz bilmaymiz, bu fatvodan qaytganmilar, yo'qmi?!

Qolaversa, Savriyning mazhabi deydiganlarga kulgim keladi. Bilishimcha, Imom Savriyning qavllarini eng ko'p jamlaganlardan biri Imom Termiziy bo'ladilar. Yana Imom Ibn Abdulbar ham. “Iztizkor”ni va “Sunan”ni o'qiganlar juda yaxshi biladilarki, Imom Savriy aksar masalalarda Imom Abu Hanifa bilan qavllari bir bo'lgan. Bunga ruku'dan oldin va keyin “raf' ul-yadayn” qilmaslik, tahorat uchun niyat shart emasligi kabi salafiylar eng ko'p raddiya beradigan masalalarni ham misol qilish mumkin. Binobarin, agar Savriyning mazhabi saqlanib qolganida, siz unga ham Abu Hanifa mazhabiga qilgan muomalani qilgan bo'lardingiz. Nega Imom Savriy bilan Imom Abu Hanifa mazhablari bunchalik bir-biriga yaqin? Sababi, u qavllar Abu Hanifa yoki Savriyning emas, balki ular tarbiya topgan madrasa sohiblari Ibrohim an-Naxaiy va u zotdan oldingi Ibn Mas'ud raziyallohu anhuning qavllaridir.

Hulosa qilib aytsam, 4 mazhab – 4 fiqhiy madrasa asrlar davomida minglab, o'n minglab ulamolar tomonidan shakllantirilgan, hukmlari bizgacha kuchli silsila bilan etib kelgan mazhablardir. Biz imomimiz qaysi qavlni qaysi shartlar bilan qachon aytganini aniq silsila bilan bilamiz.

Boshqa mazhablar esa Allohning irodasi bilan fiqhiy yo'nalish – madrasa o'laroq saqlanib qolmagan. Shu sababdan Ibn Saloh, Zarkashiy (“Bahri muhit”ning sohibi), Imom ul-Haramayn, Ibn Nujaym va boshqa ko'plab ummatning muhaddis va fuqaholari asrlar davomida 4 mazhabdan chiqish joiz emas, deganlar. Bunga o'z davrlarida ijmo' bo'lganini ta'kidlaganlar.

Shuning uchun «Maroqiy» sohibi ham aytadi:

والمُجْمَعّ اليَومَ عليه الأربعةْ —— وقَفْوُ غيرِهِ الجميعّ منعهْ

Baytning sharhi المجمع عليه ijmo' qilingan narsa اليوم kunimizda, ya'ni zamonimizda الأربعة — to'rt mazhabdir, وقفو غيره — yoki غيرها — shu to'rt mazhabdan boshqasiga ergashishni yoki ularning biridan boshqasiga ergashishni الجميع منعه — barcha ulamolar man qilganlar.

Men tolibi ilm birodarlarimga mana shu baytni yodlab olishni va Alloh irodasi bilan sahih silsila asosida saqlangan 4 mazhabdan chiqib, 10 ta mazhab bor, 100 ta mazhab bor deya so'z o'yini qiluvchilarga adlanmaslikni nasihat va qattiq tavsiya qilaman.

Unutmangki, 4 mazhabdan biridagi hukmga ergashgan odam o'zi bilan Rasululloh sollallohu alayhi va sallam o'rtasida kuchli arqonni — mujtahidlar va faqihlar silsilasini ushlagan bo'ladi.

Buning eng ochiq-oydin dalili shuki, 4 mazhabning fiqh kitoblari ming — ming ikki yuz yil oldin yozilgan. Masalan, hanafiylarning “Asl”, “Al-Jome' as-Sag'ir” kitoblari ikkinchi hijriy asrda, molikiylarning “Mudavvana”si o'sha asrda, shofe'iylarning Muzaniy va Buvaytiy “Muxtasar”lari 3 chi asrda, hanbaliylarning Hiraqiy “Muxtasar”i 4 chi asrda yozilgan. Bular hammasi fiqhning barcha boblarini va undagi aksar masalalarni jamlagan kitoblar. Salafiylarda shunday kitob qachon yozilgan?! Salafiylarning ilk fiqh kitobi esa HH asr oxirida yozilgan. Ungacha bu 5 chi mazhabning barcha fiqh boblarini jamlagan fiqh kitobi bo'lmagan.

Men birovga bu «5-mazhab»ga ergashmang demayman. Aslida, 5-mazhab ham kamida 10 ta mazhab bo'lib ketdi. Hech kimga sir emaski, shayx Alboniy, shayx Ibn Usaymin, shayx Ibn Bozlar ham minglab masalada o'zaro ixtilof qilganlar. Siz istagangizga ergashavering. Shaxsan, mening e'tirozim yo'q…

Biroq…

….Biroq, “Mazhablar to'rtta emas!”, “Mazhabsiz kishi” degan gap yo'q, hammaning mazhabi bor”, kabi so'z o'yinlar qilib, barchaga ma'lum haqiqatlarni burib, buzib ko'rsatmang!!! Barchaga ma'lum terminlar – mustalahlarning ma'nosini o'zgartirib, o'zingizga moslab sharhlamang. Zero, ilmiy omonatdorlik va sidq bu dinning asrlar davomida buzilmay saqlanib qolishida, Allohning irodasi bilan, eng asosiy va birlamchi omil bo'ldi. Endiyam, shunday bo'lib qolsin!

Mahmud USMON