Payg'ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam keltirgan din Islom dini nomi bilan mashhurdir. Bu nomni Payg'ambarning o'zlari tanlagan emas, balki uni Alloh taolo ixtiyor qilgan.
Qur'oni karimda Alloh taolo: ﴾وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِيناً﴿ “Va sizga Islomni din deb rozi bo'ldim”, deydi (“Moida” surasi,3-oyat).
Islom so'zining lug'aviy ma'nosi “ixlos”, “ofatlardan salomat bo'lish”, “sulh va omonlik”, “itoat va bo'ysinish” kabi ma'nolarni anglatadi.
Shundan har bir musulmon va muslima Muhammad sollallohu alayhi vasallam keltirgan din Islom diniga mansub, ixlosli, turli ofatlardan salomat bo'lgan, sulhli, omonatli, itoatli va Allohga bo'ysungan shaxs degani bo'ladi.
Iymon so'zi lug'atda omon bo'lish va tasdiqlash ma'nolarini bildiradi. Ulamolar istilohida iymon – Alloh taolodan kelgan narsani tasdiqlab, unga iqror bo'lishdir. Shundan mo'min va mo'mina Alloh taolodan kelgan aqidaga oid narsalarni tasdiqlab va ularga iqror bo'lib, turli yomonliklardan omonda bo'lgan shaxsdir.
Islom va Iymon tushunchalari umumiy tarzda bir-biriga qovushib ketgan, biri ikkinchisini ifoda etaveradigan tushunchalardir. Ammo ikkisini alohida olib qaraydigan bo'lsak, Iymon ishonish-e'tiqod nazariy masalalarga, Islom esa bo'ysinish-amaliy masalalarga xosdir.
Islom asoslari shahodat, namoz, zakot, ro'za va hajdan iborat. Iymonning asoslari Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, payg'ambarlariga, oxirat kuniga, yaxshi-yu yomon qadar Allohdan ekanligiga ishonish, tasdiqlashdan iboratdir.
Ulug' aqoid ilmi olimi Umar Nasafiy o'zining kitobida: “Iymon va Islom birdir. Qachonki, bandada tasdiq va iqror mavjud bo'lsa, men haqiqatda mo'minman, demog'i to'g'ri bo'ladi”, degan.
Ayni damda mo'min-musulmonlar o'rtasida fitna-fasod chiqarish, Alloh qat'iyat bilan qaytargan amallardan ekanini yodda tutishimiz lozimdir.
Alloh subhonahu va taolo fitna haqida bunday amr qiladi: «Sizlardan faqat zolimlargagina xos bo'lmagan (balki hammalaringizga ommaviy bo'ladigan) fitna (azob)dan saqlaningiz va bilib qo'yingizki, Alloh jazosi qattiq (Zot)dir» (“Anfol” surasi, 25 oyat).
Baqara surasining 191-oyatida: «...Fitna esa qotillikdan ham ashaddiyroqdir...», 217-oyatida esa: «...Fitna esa qotillikdan ham kattaroq (gunoh)dir...», deb yana takrorlanadi.
Zamonamiz olimlaridan Ali Sobuniy bu oyatni quyidagicha tafsir qilgan: “Musulmonni dinida fitnaga solish (tinchligini buzish) Alloh nazdida qotillikdan kattaroqdir” (“Tafsir al-vazih al-muyassar”).
Rasululloh sollallohu alayhi va sallam aytadilar: “Bani Isroil qavmi ma'siyatlar qilib haddidan oshganda, ulamolari ularni qaytarsa ham o'z bilganlaridan qaytmadilar. Shunda ulamolari ularning majlislarida o'tiraverdilar va birga eb-ichdilar. Shunda Alloh ularning qalblarini bir-birlariga moyil qilib qo'ydi va ularni O'z elchilari Dovud va Iso (alayhimussalom)ning tillari bilan la'natladi. Bunga sabab itoatsizliklari va tajovuzkorliklaridir”.
Rasululloh sollallohu alayhi va sallam suyangan holda edilar, o'tirib oldilar va aytdilar: “Yo'q, jonim izmida bo'lgan Zotga qasam, sizlar shu kabilarni haqqa burmaguningizcha azobdan omonda bo'lmaysiz” (Imom Termiziy).
Rasululloh sollallohu alayhi va sallam ushbu hadisning oxirida, agar musulmon odam gunoh va fitnalardan qaytmasdan, aksincha, ularga qo'shilib ketsa, la'natga duchor bo'lishiga ishora qilyaptilar.
Demak, fitnalar to'zg'ib turgan paytda musulmon kishi amal qilishi lozim bo'lgan Islom odoblari quyidagilar:
– Qur'on va sunnatga ergashish, ikkisini mahkam ushlash;
– Alloh taolodan fitna va unga yaqinlashtiradigan har bir narsadan uzoq qilishini, firqachilik, ixtilof, engiltaklik va din aqidalariga xilof ish yoki buzuq ta'limotdan saqlamog'ini so'rab, duo qilish;
– ulamolar etagini ushlab, ularning ilmlaridan manfaat olib, o'tgan solih kishilarning yo'llarini tutish;
– yumshoqlik, shoshmaslik, kamtarin va halim bo'lish, g'azab va shoshqaloqlikdan uzoqlashish.
Bir necha yillardan beri arab davlatlarida davom etayotgan xunrezlik, qotillik kabi qonli voqealarga teran nazar solinsa, bu fitnalar zamirida Islom odoblariga amal qilmaslik, ulamolar nasihatlariga quloq solmaslik, tinchlik va hamjihatlik ne'matlarini qadrlamaslik kabi ko'plab illatlar yotibdi.
Yana fitna paytida ahamiyat berish lozim bo'lgan eng muhim qoida: voqealar jarayoniga o'ta diqqat bilan yondashish va tekshirish, unga biror xulosa berishdan oldin yaxshilab o'rganish hamda shu sohaning bilimdon kishilaridan so'rashdir. Zero, Alloh taolo bunday marhamat qiladi: «(Ey inson!) O'zing (aniq) bilmagan narsaga ergashma! Chunki quloq, ko'z, dilning har biri to'g'risida (har bir inson) mas'ul bo'lur (javob berur)» (“Isro” surasi, 36-oyat).
Kimning yo'lboshlovchisi Allohning Kitobi, Rasulining sunnati, ulamolarning ijmosi bo'lsa, o'zi yashayotgan jamiyatni yaxshi ko'rsa, rahbarlarga itoat qilsa, shu bilan birga ogoh va hushyor bo'lsa, Alloh taolo uni fitna bo'layotgan paytda to'g'ri va haq yo'lga muvaffaq qiladi.
Abu Hurayra roziyallohu anhu rivoyat qilgan hadisi sharifda bunday deyiladi: “Kelajakda fitnalar bo'ladi. U fitnalar kelganda, o'tirgan kishi turgan kishidan yaxshidir, turgan kishi yurgan kishidan yaxshidir, yurgan kishi (unga qarab) yugurgan kishidan yaxshidir. Kim fitnaga qiziqib, unga intilsa, (fitna) uni o'ziga tortib olib halok qiladi. Kim undan qochib qutuladigan joy (imkon) topsa, o'sha erdan panoh topsin (fitnaga aralashmasin)” (Imom Buxoriy va Imom Muslim).
Alloh taolo barchamizni turli ko'rinar-ko'rinmas fitnalardan saqlasin! Yurtimizda tinchlik-xotirjamlik bardavom bo'lsin, o'zaro totuvligimiz, inoqligimiz yanada mustahkam bo'lsin!
O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.
Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.
Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.
Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.
Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.
Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.
«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.
Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.
«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.
Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.
Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.
«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.
Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.
«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.
Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.
«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.
Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.
Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.
Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor.
iccu.uz