Payg'ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam keltirgan din Islom dini nomi bilan mashhurdir. Bu nomni Payg'ambarning o'zlari tanlagan emas, balki uni Alloh taolo ixtiyor qilgan.

Qur'oni karimda Alloh taolo: ﴾وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِيناً﴿ “Va sizga Islomni din deb rozi bo'ldim”, deydi (“Moida” surasi,3-oyat). 

Islom so'zining lug'aviy ma'nosi “ixlos”, “ofatlardan salomat bo'lish”, “sulh va omonlik”, “itoat va bo'ysinish” kabi ma'nolarni anglatadi.

Shundan har bir musulmon va muslima Muhammad sollallohu alayhi vasallam keltirgan din Islom diniga mansub, ixlosli, turli ofatlardan salomat bo'lgan, sulhli, omonatli, itoatli va Allohga bo'ysungan shaxs degani bo'ladi.

Iymon so'zi lug'atda omon bo'lish va tasdiqlash ma'nolarini bildiradi. Ulamolar istilohida iymon – Alloh taolodan kelgan narsani tasdiqlab, unga iqror bo'lishdir. Shundan mo'min va mo'mina Alloh taolodan kelgan aqidaga oid narsalarni tasdiqlab va ularga iqror bo'lib, turli yomonliklardan omonda bo'lgan shaxsdir.

Islom va Iymon tushunchalari umumiy tarzda bir-biriga qovushib ketgan, biri ikkinchisini ifoda etaveradigan tushunchalardir. Ammo ikkisini alohida olib qaraydigan bo'lsak, Iymon ishonish-e'tiqod nazariy masalalarga, Islom esa bo'ysinish-amaliy masalalarga xosdir.

Islom asoslari shahodat, namoz, zakot, ro'za va hajdan iborat. Iymonning asoslari Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, payg'ambarlariga, oxirat kuniga, yaxshi-yu yomon qadar Allohdan ekanligiga ishonish, tasdiqlashdan iboratdir.

Ulug' aqoid ilmi olimi Umar Nasafiy o'zining kitobida: “Iymon va Islom birdir. Qachonki, bandada tasdiq va iqror mavjud bo'lsa, men haqiqatda mo'minman, demog'i to'g'ri bo'ladi”, degan.

Ayni damda mo'min-musulmonlar o'rtasida fitna-fasod chiqarish, Alloh qat'iyat bilan qaytargan amallardan ekanini yodda tutishimiz lozimdir.

 Alloh subhonahu va taolo fitna haqida bunday amr qiladi: «Sizlardan faqat zolimlargagina xos bo'lmagan (balki hammalaringizga ommaviy bo'ladigan) fitna (azob)dan saqlaningiz va bilib qo'yingizki, Alloh jazosi qattiq (Zot)dir» (“Anfol” surasi, 25 oyat).

Baqara surasining 191-oyatida: «...Fitna esa qotillikdan ham ashaddiyroqdir...», 217-oyatida esa: «...Fitna esa qotillikdan ham kattaroq (gunoh)dir...», deb yana takrorlanadi.

Zamonamiz olimlaridan Ali Sobuniy bu oyatni quyidagicha tafsir qilgan: “Musulmonni dinida fitnaga solish (tinchligini buzish) Alloh nazdida qotillikdan kattaroqdir” (“Tafsir al-vazih al-muyassar”).

Rasululloh sollallohu alayhi va sallam aytadilar: “Bani Isroil qavmi ma'siyatlar qilib haddidan oshganda, ulamolari ularni qaytarsa ham o'z bilganlaridan qaytmadilar. Shunda ulamolari ularning majlislarida o'tiraverdilar va birga eb-ichdilar. Shunda Alloh ularning qalblarini bir-birlariga moyil qilib qo'ydi va ularni O'z elchilari Dovud va Iso (alayhimussalom)ning tillari bilan la'natladi. Bunga sabab itoatsizliklari va tajovuzkorliklaridir”.

Rasululloh sollallohu alayhi va sallam suyangan holda edilar, o'tirib oldilar va aytdilar: “Yo'q, jonim izmida bo'lgan Zotga qasam, sizlar shu kabilarni haqqa burmaguningizcha azobdan omonda bo'lmaysiz” (Imom Termiziy).

Rasululloh sollallohu alayhi va sallam ushbu hadisning oxirida, agar musulmon odam gunoh va fitnalardan qaytmasdan, aksincha, ularga qo'shilib ketsa, la'natga duchor bo'lishiga ishora qilyaptilar.

Demak, fitnalar to'zg'ib turgan paytda musulmon kishi amal qilishi lozim bo'lgan Islom odoblari quyidagilar:

– Qur'on va sunnatga ergashish, ikkisini mahkam ushlash;

– Alloh taolodan fitna va unga yaqinlashtiradigan har bir narsadan uzoq qilishini, firqachilik, ixtilof, engiltaklik va din aqidalariga xilof ish yoki buzuq ta'limotdan saqlamog'ini so'rab, duo qilish;

–  ulamolar etagini ushlab, ularning ilmlaridan manfaat olib, o'tgan solih kishilarning yo'llarini tutish;

– yumshoqlik, shoshmaslik, kamtarin va halim bo'lish, g'azab va shoshqaloqlikdan uzoqlashish.

Bir necha yillardan beri arab davlatlarida davom etayotgan xunrezlik, qotillik kabi qonli voqealarga teran nazar solinsa, bu fitnalar zamirida Islom odoblariga amal qilmaslik, ulamolar nasihatlariga quloq solmaslik, tinchlik va hamjihatlik ne'matlarini qadrlamaslik kabi ko'plab illatlar yotibdi.

Yana fitna paytida ahamiyat berish lozim bo'lgan eng muhim qoida: voqealar jarayoniga o'ta diqqat bilan yondashish va tekshirish, unga biror xulosa berishdan oldin yaxshilab o'rganish hamda shu sohaning bilimdon kishilaridan so'rashdir. Zero, Alloh taolo bunday marhamat qiladi: «(Ey inson!) O'zing (aniq) bilmagan narsaga ergashma! Chunki quloq, ko'z, dilning har biri to'g'risida (har bir inson) mas'ul bo'lur (javob berur)» (“Isro” surasi, 36-oyat).

Kimning yo'lboshlovchisi Allohning Kitobi, Rasulining sunnati, ulamolarning ijmosi bo'lsa, o'zi yashayotgan jamiyatni yaxshi ko'rsa, rahbarlarga itoat qilsa, shu bilan birga ogoh va hushyor bo'lsa, Alloh taolo uni fitna bo'layotgan paytda to'g'ri va haq yo'lga muvaffaq qiladi.

Abu Hurayra roziyallohu anhu rivoyat qilgan hadisi sharifda bunday deyiladi: “Kelajakda fitnalar bo'ladi. U fitnalar kelganda, o'tirgan kishi turgan kishidan yaxshidir, turgan kishi yurgan kishidan yaxshidir, yurgan kishi (unga qarab) yugurgan kishidan yaxshidir. Kim fitnaga qiziqib, unga intilsa, (fitna) uni o'ziga tortib olib halok qiladi. Kim undan qochib qutuladigan joy (imkon) topsa, o'sha erdan panoh topsin (fitnaga aralashmasin)” (Imom Buxoriy va Imom Muslim).

Alloh taolo barchamizni turli ko'rinar-ko'rinmas fitnalardan saqlasin! Yurtimizda tinchlik-xotirjamlik bardavom bo'lsin, o'zaro totuvligimiz, inoqligimiz yanada mustahkam bo'lsin!

O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati