Sayt test holatida ishlamoqda!
25 Avgust, 2026   |   12 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:17
Quyosh
05:42
Peshin
12:25
Asr
17:10
Shom
19:12
Xufton
20:32
Bismillah
25 Avgust, 2026, 12 Rabi`ul avval, 1448

Haqiqiy musulmon qanday bo'ladi?

06.01.2022   3262   5 min.
Haqiqiy musulmon qanday bo'ladi?

Hazrati Ali roziyallohu anhu xalifalik davrlarida u kishining sovutlari yo'qolib qoladi. Sovutni bir yahudiy odamning qo'lida ko'radilar. «Mening sovutim-ku», desalar, «Yo'q, meniki», deydi yahudiy. Hazrati Ali roziyallohu anhu xalifa bo'la turib, xalifaning bosh qozisi Shurayhga shikoyat qiladilar va ikkovlari mahkamaga boradilar. Halifa va bir oddiy yahudiy fuqaro. Yahudiy musulmonlar orasida tinch yashash ahdini olgan. Hazrati Ali roziyallohu anhu «Bu sovut meniki. Sovutni sotmaganman, birovga bermaganman. Yo'qotib qo'ygan edim. Bugun esa bu odamning qo'lida ko'rdim», deydilar. «Dalilingiz bormi, ey mo'minlar amiri?» deydilar qozi Shurayh. «Dalilim yo'q, guvohim ham yo'q», deydilar u zot. Shunda qozi Shurayh hukmni yahudiyning foydasiga chiqarib beradi, chunki yahudiy «Sovut meniki», deb turibdi. Masala shu bilan tugaydi. Hazrati Ali roziyallohu anhu chiqib ketayotsalar, haligi yahudiy u kishini to'xtatib, «Ey Ali, bu qanday dinki, o'zining halifasini zarariga, g'ayridinning foydasiga hukm chiqarib bersa? Bu, albatta, adolatli din ekan. Men sovutingizni otingizdan tushib qolgan mahalda topib olgan edim. Bu sizning sovutingiz. Endi men ham musulmon bo'laman» deb, hazrati Ali roziyallohu anhuning qo'lida musulmon bo'ladi va sovutni tutqazadi. Hazrati Ali roziyallohu anhu: «Musulmon bo'lgan bo'lsang, bu sovut senga sovg'a», deganlar. Bu ham, albatta, bag'rikenglikka go'zal misollardan bo'ladi.  


Endi mana shu masalalarni eshitib turib, bugun musulmonni kofir deyayotgan musulmonning ahvoliga qarang. Imom Muslim Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qiladilar: «Qaysi bir musulmon o'z birodariga «Ey kofir!» desa, ikkovidan biri bu narsaga albatta duchor bo'ladi. Agar u birodari aytganidek bo'lsa, kofir bo'ladi. Unday bo'lmasa, aytgan odamning o'zi kofir bo'ladi». Shuning uchun birovni kofir deyish, odamlarni kofirga, musulmonga ajratish yaxshi emas. Bu ishga savob ham va'da qilinmagan. Aksincha, juda og'ir gunohkor bo'lish mumkin, iymondan, dindan ayrilib qolish mumkin. Bu juda xatarli narsa. Bir odam kofirning amalini qilsa, ochiq-oydin kofirning so'zini gapirsa, avval u ogohlantiriladi, «Sen kofirning gapini gapiryapsan, kofirning amalini qilyapsan, bilib qilyapsanmi, bilib aytyapsanmi?» deb so'raladi. Agar u «Ha, bilib qilyapman» desa ham, darrov hukm berilmaydi. Avval uni insofga, hidoyatga chaqiriladi. Foydasi bo'lmasa, qamab qo'yiladi. Islom davrida shunday bo'lgan. Oxirigacha qaytmasa, bilib turib, qasddan shunday qilayotgan bo'lsa, murtad hukmi berilib, shunda ham qaytmasa, keyingina qatl qilinadi. Ilgarilari shunday hukm bo'lgan, endi esa yo'q. Ammo o'sha odam adashib, bilmay aytdim desa, tavba qiladi, tamom. Hullas, bir musulmon o'sha gapi bilan kofir bo'lib qolmaydi. Bugun ozgina o'ziga yoqmagan yo'lni ko'rsa, o'zlarining aytganini gapirmasa, shu xalqni to'g'ri yo'lga boshlab kelayotgan imomlarni tap tortmasdan kofir deyayotganlar ham o'zbeklar, musulmonlar. Ularga birov buning uchun biron narsa mukofot va'da qildimi? Qancha ko'p odamni kofir deb e'lon qilib bersang, shuncha ko'p pul beramiz, deganmi? Holbuki yuqoridagi hadisda o'qidik, bir odamni musulmon qilish qanchalik fazilatli ekanligini...


Imom Sha'roviy rahmatullohi alayh o'zlarining «Tazkirot»larida bir yosh, bemazhab yigit bilan bahs qilganlarini aytib berganlar. U bemazhab terrorchi bola ekan. Uni tutib, imom Sha'roviyning oldiga olib kelishgan. Shunda imom uni insofga chaqirganlar, o'sha suhbatlari keltirilgan. Imom Sha'roviy «Sening fikringcha, musulmon diyorida tungi klublarga borib o'ynayotgan musulmon erkak, musulmon ayollarni o'ldirish kerakmi? Portlatish kerakmi?» desalar, haligi terrorist: «Albatta, ularni portlatish kerak. Ular kofir, ular gunohkor. Ularning qoni halol», deydi. «Ularni o'sha gunoh qilayotgan xollarida o'ldirsang, portlatsang ular qayerga borishadi? Do'zaxga tushadimi?» deydilar imom. Haligi yigit «Albatta», deydi. «Demak, sening vazifang odamlarni do'zaxga tiqish ekan-da? Unda sen bilan shaytonning vazifasi bir ekan. Holbuki Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzuridan bir kuni bir yahudiy odamning tobuti olib o'tilganda, o'rinlaridan turib, yig'laganlar, «Men buni do'zaxdan qutqarib qola olmadim», deganlar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bir insonni do'zaxdan saqlab qola olmaganlariga yig'layaptilar. Sen esa uni do'zaxga hukm qilib, xursand bo'lyapsan. Demak, sening yo'ling Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning yo'lidan boshqa ekan. Sening yo'ling shaytonning yo'li bilan bir yo'l ekan» deb, uni mot qilgan ekanlar imom Sha'roviy. Bunga o'xshash muzokaralar ko'p o'tgan.  

Ustoz Rahmatulloh Termiziy hafizahulloh

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Toshkentda "Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh – yangi kashfiyotlar" xalqaro mediaforumi ochildi

25.08.2026   3179   6 min.
Toshkentda

Toshkentda 25 avgust kuni O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan tashkil etilgan «Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» xalqaro mediaforumining rasmiy ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi.


Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.


Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.

 


Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida  xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.

 

 


Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.


Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.


Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.

«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.


Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.

«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.


Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.


Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.

«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.


Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.

«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.


Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.

«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.


Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.

 


O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.


Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.

 


Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.


Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor. 

iccu.uz 

Toshkentda Toshkentda Toshkentda Toshkentda Toshkentda Toshkentda
O'zbekiston yangiliklari