Ba'zi namozxonlarning namoz o'qiyotganda qiyom holatida oyoqlari orasini haddan ziyod keng qilib o'qiyotganiga guvoh bo'lib qolamiz. Agar ular jamoat bilan o'qishsalar oyog'ini yonidagi namozxonning oyog'iga tekkazib olishadi va shu narsani sunnat deb bilishadi.

Ularning bunday o'qishi yonidagi namozxonning xushu'sini ketishiga ham sabab bo'lib qoladi. Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam zarar berishdan qaytarganlar:

عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ: أَنَّ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ سَلَمَ قَالَ: لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ ... رَوَاهُ الْحَاكِمُ

 Ya'ni, Abu Said Hudriy roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “(Dinda) zarar berish va zarar ko'rish yo'qdir”, dedilar. (Hokim rivoyati, sahih)
 Mo''tabar to'rt mazhab imomlari ham oyoqlarni mazkur kenglikda qo'yishga buyurmaganlar. Bunday holat hadislarni to'g'ri tushunmaslik sababli paydo bo'lgan yangi holatdir. Hadislarni to'g'ri tushunish uchun asri saodat zamonasiga yaqinroq yashagan zotlarning so'zlariga murojaat qilishimiz lozim bo'ladi. Zero ular hadislarni bizdan ko'ra yaxshi bilganlar, yaxshiroq tushunganlar va shunga muvofiq hukm chiqarganlar. Bu haqida mazhabimizning mo''tabar kitoblaridan bo'lgan “E'lous sunan” kitobida quyidagicha kelgan:

عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ يَقُولُ أَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى النَّاسِ بِوَجْهِهِ فَقَالَ «أَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ» ثَلاَثًا «وَاللَّهِ لَتُقِيمُنَّ صُفُوفَكُمْ أَوْ لَيُخَالِفَنَّ اللَّهُ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ». قَالَ فَرَأَيْتُ الرَّجُلَ يُلْزِقُ مَنْكِبَهُ بِمَنْكِبِ صَاحِبِهِ وَرُكْبَتَهُ بِرُكْبَةِ صَاحِبِهِ وَكَعْبَهُ بِكَعْبِهِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

 Nu'mon ibn Bashir roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam insonlarga yuzlandilar va “Saflaringizni to'g'irlanglar, (deb) uch marta aytdilar. Allohga qasamki, albatta saflaringizni to'g'irlaysizlar yoki Alloh taolo qalblaringizning o'rtasini xilof qilib qo'yadi”, dedilar. (Nu'mon) aytdi: Men bir kishini elkasini sherigining elkasiga, tizzasini sherigining tizzasiga, to'pig'ini uning to'pig'iga tekkazib turganini ko'rdim.  (Abu Dovud rivoyati) 

عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: أَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ، فَإِنِّي أَرَاكُمْ مِنْ وَرَاءِ ظَهْرِي ، وَكَانَ أَحَدُنَا يُلْزِقُ مَنْكِبَهُ بِمَنْكِبِ صَاحِبِهِ وَقَدَمَهُ بِقَدَمِهِ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Saflaringizni to'g'irlanglar, chunki men sizlarni ortimdan ham ko'rib turaman”, dedilar.  Bizlarning har birimiz elkamizni sherigimizning elkasiga va oyog'imizni uning oyog'iga tekkazib turar edik. Buxoriy rivoyati
Zamonamizda bir toifa insonlar bu hadisning zohirini ushlab, safda oyoqlarini yonida turganlarning oyoqlariga tekkazish lozim deb o'ylaydilar va mana shu narsada namozning oxirigacha o'zlarini qiynaydilar. 
Albatta elkani elkaga, tizzani tizzaga tekkazish bilan birgalikda oyoqlarni oyoqlarga tekkizib turishda katta mashaqqat borligi sir emas. Hususan namozning oxirigacha mana shu holatda bardavom bo'lishning mashaqqatligi ko'rinib turibdi. Mashaqqat esa (ya'ni, ibodatda o'zini qiynash kabi mashaqqatlar) dalil bilan ketkazilgandir. (Chunki Alloh taolo: "Alloh hech bir jonni toqatidan tashqari narsaga taklif qilmas". (Baqara;286) deb marhamat qilgan)
Bu a'zolarning hammasini bir-biriga tekkazib turishni amalga oshirishning imkoni yo'q. Chunki namoz o'quvchilarning qomati, bo'ylari har xil. Hadisdan iroda qilingan ma'no (safni to'g'irlash uchun) mazkur ba'zi a'zolarni ba'zisiga to'g'ri qilishdir. 
Hofiz ibn Hajar “Fathul Boriy” kitobida ushbu hadisning sharhida shunday degan: Imom Buxoriyning “Safda elkani elkaga, oyoqni oyoqqa tekkizish bobi”dan murod safni to'g'irlashlikda va oradagi ochiq joylarni yopishlikda mubolag'a qilish qasd qilingandir. (Iqtibos tugadi)
“Avnul Ma'bud” kitobida Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisdagi “وَحَاذُوا بِالْمَنَاكِبِ” ya'ni, “Yelkangizlarni tenglashtiringlar” so'zini sharh qilib, elkalarning ba'zisini ba'zisiga barobar qilinglar. Bu shunday bo'ladiki, namoz o'quvchilarning har birining elkasi boshqalarning elkasiga to'g'ri va bir yo'nalishda parallel bo'lib, elkalar, bo'yinlar va oyoqlar bitta chiziqda bo'ladi, deyilgan. (Iqtibos tugadi)
Shayx aytadi (ya'ni, shayx Ashrof Aliy Tahonaviy): Agarda oyoqni oyoqqa tekkazishning haqiqiy ma'nosi olinganda ham safni to'g'irlash uchun iqomat vaqtidagi jarayon iroda qilinadi. Chunki bu a'zolar o'rtasini tekkazishlik safni to'g'irlashlikning hosil qilish yo'lidir. Hadisda namozga kirishgandan keyin ham mana shu holatda qolishga dalolat qiladigan narsa yo'q, kimki shu narsani (ya'ni, namozni ichida ham oyoqni oyoqqa tekkazishni) da'vo qilsa, unga dalil keltirsin. (Iqtibos tugadi)
Men aytamanki (ya'ni, Zafar Ahmad Usmoniy Tahonaviy): Anas roziyallohu anhuning “Bizlarning har birimiz elkamizni sherigimizning elkasiga va oyog'imizni uning oyog'iga tekkizib tutar edik” degan so'zlari mazkur ish Nabiy s.a.v.ning zamonlarida bo'lgan, undan keyin davom etmaganligiga dalolat qiladi. Bu ma'noni Ma'marning rivoyati ochiq-oydin bayon qiladi. Unda “Agar bu narsa (ya'ni, oyoqlarni bir biriga tekkazish) ularga nisbatan qilinganida, ular xurkak hachirdek qochib ketardilar”, deyilgan. Agar oyoqni oyoqqa tekkizish namozning qasd qilingan sunnatlaridan bir sunnat bo'lganda edi, sahobai kiromlar buni tark qilmagan bo'lardilar va hech kim undan qochmagan bo'lar edi. Hullas sahih gap biz aytgan narsa, ya'ni, mazkur oyoqni oyoqqa tekkizishlik iqomat vaqtida safni to'g'irlashlikda mubolag'a qilish uchun bo'lgan. Iqomatdan keyin namozning ichida bo'lmagan. Buni anglab eting! (E'lous-sunan kitobidan iqtibos tugadi)
Fuqoholar namozxon qiyomda turganda qadamlari yaqinligi qay darajada bo'lishi haqida ixtilof qilganlar:
Shofeiylar bir qarich miqdorida bo'ladi deganlar. 
Hanbaliy va Molikiy mazhabi fuqaholari oyoqlar orasini keng ham qilmasdan, bir biriga tekkizib ham olmasdan, balki o'rtacha, odatdagidan oshib ketmagan holda bo'lishni mustahab deganlar.
Bizning Hanafiy fuqaholarimiz esa to'rt barmoq miqdorida bo'lishi sunnat, chunki bu xushu'ga yaqindir, deganlar. Lekin bu o'lchov miqdori oyoqlarini keng qilishga uzri yo'q kishilar uchun belgilangan o'lchovdir. Ammo gavdasi katta, semiz va barvasta kishilar kabi mo''tadil muvozanatni saqlashda oyoqlar orasini kengroq qo'yishga ehtiyoji bor kishilarga odatdagi holatida turishga ruxsat berilgan. Chunki bundan maqsad uzoq vaqt qiyom holatida turganda ham xushu'ni yo'qotmasdan turishga imkon yaratib beradigan darajada bo'lishdir.

Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Sahihul Buxoriy
2. Sunani Abu Dovud 
3. E'lous Sunan 
4. Al-Fiqhul islamiyyu va adillatuhu
5. Hoshiyatut-Tohtoviy