O`zbekiston musulmonlari idorasi

Soxta salafiylar kim-u, salafi solihlar kim?

04.12.2020 7262 15 min.

Salafiylik, hizbut tahrir kabi yot oqimlarning Hudoga ishongan bir insonni kufrda ayblashi, mo'min-musulmonlar yashaydigan diyorlarni kufr shahri deb e'lon qilishlari natijasida Islom ummatlari o'rtasida turli tafriqalar kelib chiqmoqda. Bilib-bilmay ushbu firqalarning ta'sir doirasiga tushib qolgan ba'zi yoshlarning bunday xato yo'ldan qaytishi juda qiyin kechmoqda. Keyingi paytlarda Islom mafkurasi va tarixiga zid g'oyalari bilan qayta namoyon bo'layotgan “soxta salafiylik” oqimi o'zlarining aqidaviy va huquqiy masalalarini ko'pincha suriyalik Ibn Taymiya (1263-1328) ta'limoti bilan asoslamoqchi bo'lishadi. Ibn Taymiya asarlarida, islomga turli bid'atlar kirib qolgani aytilib, musulmonlar va ular yashayotgan jamiyatlarni, Qur'on va sunnat ta'limotiga asoslangan yo'lga solish zarur, degan g'oyalar ilgari suriladi.

Mazkur oqim tarafdorlari o'zlarining buzuq ta'limotlari ila qabrlarni ziyorat qilgan odam musulmonchilikdan chiqadi degan e'tiqodda hatto bir paytlar Madinai munavvaradagi sahobalarning qabrlarini ham oyoqosti qilishgan. Qolaversa, Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallamning maqbaralarini ham vayron qilishga urinib ko'rishgan. Holbuki, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Men sizlarni qabrlar ziyoratidan qaytargan edim. Endi uni ziyorat qilaveringlar. Zero, u sizlarga oxiratni eslatadi”, deganlar (Imom Muslim va Imom Ahmad rivoyati). Ushbu hadisga ko'ra, qabrlarni ziyorat qilish mandub (mustahab amal)dir. Zeroki, Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallamning o'zlari Baqe' qabristoniga borib mayyitlar haqqiga duo qilardilar.

Shuningdek, soxta salafiylar tasavvufni tan olishmaydi, tavassulni kufr deydi, mazhablarni inkor qiladi, o'zlariga ergashmaganlarni ham kofirga chiqarishadi. Soxta salafiylar jamiyatni ikkiga: “musulmon” va “dinsizlar”ga ajratadi. Bu bilan boshqa dindagilarni dushman sanab, dinlararo adovat uyg'otishga urinadi. Ular nafaqat boshqa din vakillariga, balki shariat hukmlarini ular o'ylagandek to'liq bajarmayotgan musulmonlarga nisbatag ham zo'ravonlik siyosati olib boradi.

“Salaf” kalimasi, aslida hadisi sharif e'tiboriga ko'ra, dalolat jihatidan, islomiy asrlarning afzali, iqtido va ergashishga eng loyiq bo'lgan davrga nisbatan ishlatiladi. Abdulloh ibn Mas'ud roziyallohu anhu rivoyat qiladi: Rasululloh sallallohu alayhi va sallam bunday dedilar: “Insonlarning xayrlisi mening asrim ahlidir, keyin ularga yaqin bo'lganlaridir, so'ngra ularga yaqin bo'lganlaridir[1]. So'ngra shunday qavmlar keladiki, ularning guvohliklari qasamlaridan, qasamlari esa guvohliklaridan o'zib ketadi (ya'ni, masalalarda ham o'ta beparvo va mas'uliyatsiz bo'lib, guvohlikni engil sanab qasam ichaveradi)" (Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyati). Mazkur xadisi sharifda, Rasululloh sallallohu alayhi va sallam tartib bilan zikr qilib, ularni “xayrli” deb nomlagan uch asr (ahli)dan murod Payg'ambarimiz alayhissalom, sahobalar, tobe'in va tab'a tobe'inlar yashagan davrdir. Ana shu davrda faoliyat olib borgan ulug'larni “salafi solihlar”, ya'ni solih bo'lgan zotlardir, deyiladi.

Bugungi kunimizda har bir musulmon yakka tartibdagi ijtihod bilan shug'ullanishi kerak, degan gap ham mutlaqo asossizdir. Imom Ahmad aytadi: “Kim dinda taqlid yo'q desa, Alloh va Uning rasuli oldida fosiqdir. Uning so'zi sunnat va salafi solihlar qarashlarini rad qilishdir”. Mujtahid Abdulloh ibn Vahb aytadi: “Hadis ilmlari, agar fiqh ilmi bo'lmasa, adashtiradi”.

Sulaymon ibn Abdulvahhobning oqim asoschisi bo'lgan o'z akasi va uning shogirdi Hasan ibn Iydonga atab raddiya tarzida yozilgan risolasida shunday deyiladi: “Siz shirki akbar, egasi butparast bo'ladi, deydigan bu ishlar Makka shahrida ham ko'p. Makkai sharifning amirlari, olimlari, butun aholisi olti yuz yildan beri u ishlarni ko'rib turibdi. Lekin ular bugun sizning tutgan bu yo'lingiz tufayli sizga la'natlar yog'dirishmoqda. Amirlar, olimlar bunday ish qilganlarni Islomdan chiqdi, deyishmayapti. Sizning da'voyingizga ko'ra esa, ular ochiq kofirdir. Bunday yo'l tutishlaringizning hadisi shariflarga xilofligi sizning da'voyingiz botil ekanining isbotidir. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam Makkani fath qilgach, o'sha erda turib: “Bugundan keyin hijrat yo'q”, dedilar. Ya'ni, ahli ilmlar sharhlashicha, Makkadan ko'chish yo'q. Demak, bundan ma'lumki, Makka doimo iymon diyoridir. Siz esa, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam fitnalar shahri deya atagan diyorni iymon shahri, deb Makkadan u erga hijrat qilish kerak, demoqdasiz...”.

Adashgan firqalar o'tgan uch asrning to'g'ri yo'lidan birin-ketin chetga chiqa boshlashdi. Har bir firqa haqdan og'ib, o'zlarining g'arazli maqsadlari yo'lida qadam tashladi. Odamlarni ham fikru xayoli, sog'lom e'tiqodidan chalg'itishga urindi. Bu bilan ular, Alloh taoloning An'om surasi, 153-oyatida marhamat qilgan “Albatta, bu Mening to'g'ri yo'limdir. Bas, unga ergashinglar. Va boshqa yo'llarga ergashmanglar. Bas, sizni uning yo'lidan adashtirmasinlar.Mana shu sizga qilgan amrdirki, shoyad taqvoqilsangiz” oyatiga xilof ish tutdi. Shu tariqa nafsu havosiga berilgan, bid'at va zalolatga ko'milganlar toifasi ko'payib bordi. Bu holat asrlardan asrlarga o'tib hozirgi kunimizda ham davom etmoqda. Abdulloh ibn Amr roziyallohu anhu rivoyat qiladi: Rasululloh sallallohu alayhi va sallam bunday dedilar: “Darhaqiqat, Bani Isroil etmish ikki millat (guruh)ga bo'lindi, ummatim esa etmish uch millatga bo'linadi. Faqatgina bir millatdan tashqari ularning barchasi do'zaxdadir”, dedilar. (Sahobalar): “(Najot topgan) u (millat) kimlardir, yo Rasulalloh?” deb so'radilar. (Bunga javoban) Rasululloh sallallohu alayhi vasallam: “Men va ashoblarim uning uzra bo'lgan (millatdir), dedilar” (Imom Termiziy[2] rivoyati).

Imom Abu Bakr Haraviy aytadi: “Insonlar dinda ikki qismdir: muqallid va mujtahid. Mujtahidlarning ilmli bo'lishi shartdir. Din ilmi esa, Qur'on va sunnatga va u ikkisida vorid bo'lgan arab tiliga taalluqlidir. Endi, kimki Qur'on va sunnatni, ularning lafziy hukmlarini, sobit va mansuxlarini bilsa, oldin va keyin kelgan hukmlarini ajrata olsa, o'sha kishining ijtihodi durust va uning darajasiga etmaganlar unga taqlid qilishlari joizdir. Mujtahid bo'lmagan kishiga esa, olimlardan so'ramog'i va taqlid qilmog'i farzdir. Bunga ulamolar orasida xilof yo'q”. Ibn Qayyum Javziy “I'lomil muvqinin” kitobida: “Kishi, modomiki unda ijtihod shartlari jamlangan bo'lmasa, ya'ni barcha ilmlarni bilmasa, uning o'zicha Qur'on va hadisdan hukm olmog'i durust emas”, deydi. Ahmad ibn Munodiy aytadi: «Bir kishi Ahmad ibn Hanbal rahmatullohi alayhdan: “Bir kishi yuz ming hadisni yodlasa, faqih bo'ladimi?” deb so'raganida, u kishi: “Yo'q”, dedilar. Haligi kishi: “Agar ikki yuz ming hadisni yod olsa-chi?”, deb so'radi. Shunda imom yana: “Yo'q”, deb javob berdi. U kishi: “Uch yuz ming hadis yodlasa-chi?”, dedi. Imom: “Yo'q”, dedi. “To'rt yuz ming hadis yod olsa-chi?”, deganida, “Unda faqih bo'ladi”, deb javob berdi». Abul Hasan dedi: «Men otamdan: “Imom Ibn Hanbal qancha hadis yodlagan edi?” deb so'raganimda, u kishi: “Olti yuz ming hadisni yod bilardi”, dedi». Abu Ishoq aytadi: «Men xalifa Mansurning jome masjidida imomlik qilganimda, shu masalani odamlarga aytdim. Shunda bir kishi: “Siz ham shu miqdor hadis yodlaganmisizki, bu erda odamlarga fatvo aytib turibsiz?” dedi. Men: “Yo'q, faqat shuncha miqdor hadisni yod bilgan kishilarning so'zlari bilan fatvo beraman”, dedim».

Bizning davrimizda ham ikki yuzdan ortiq soxta salafiylikka o'xshash yot oqimlar mavjud. Soxta salafiylikning g'oyalari bilan sug'orilgan yoki ularning izdoshlaridan biri sifatida yaqin 3-4 yil oldin xuruj qilgan Iroq va Suriyada o'zlarini Islom davlati deb atagan IShIDni misol qilish mumkin. Unga 1971 yil Iroqda tug'ilgan Ibrohim ibn Avvod ismli kimsa boshchilik qildi. Ammo o'zini Abu Bakr Bag'dodiy deb nomlab, “xalifalik qurish” shiori bilan hokimiyatni qo'lga olishga urindi. Achinarlisi, qandaydir qora kuchlar ta'siridagi shu da'vosi bilan Islom uchun jang qilayapmiz deb har kuni minglab begunoh musulmonlarni qatl qilib, bolalar, ayollar va hatto qariyalarni ham o'ldirishgacha bordi. Iroq turizm va qadimiy yodgorliklar vazirligi ma'lumotlariga ko'ra mamlakatda IShID tashkiloti bir yildan kamroq vaqt davomida 40 ga yaqin noyob tarixiy qiymatga ega bo'lgan diniy inshootlarni vayron qilgan. Ularning orasida qadimgi masjidlar, nasroniy cherkovlari, bir nechta monastir va noyob obidalar ham bo'lgan.

Ibn Abbos roziyallohu anhu rivoyat qiladi: Rasululloh sollallohu alayhi va sallam Hajjatul vado'da qilgan xutbalarida shunday dedilar: “Shayton o'ziga ibodat qilinishidan sizlarning bu erlaringizda umidi so'ndi. Lekin bundan boshqa sizlar kichik hisoblaydigan ishlarda unga itoat qilinishidan umidi bor. Endi ehtiyot bo'linglar! Men sizlarga ikki narsani qoldiryapman: Allohning kitobi va Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning sunnati!Ularni mahkam tutsangiz hech qachon adashmaysiz!,, dedilar.

Usoma ibn Zayd roziyallohu anhu rivoyat qiladi: “Rasululloh sollallohu alayhi va sallam bizlarni Huruqoga jo'natdilar. Ertalab biz hujum qildik va ularni mag'lub etdik. Men va bir ansoriy ulardan bo'lgan bir kishining ortidan tushdik. Biz unga etganimizda, u: “La ilaha illalloh” dedi. Buni eshitib ansoriy to'xtadi. Lekin men uni qilichim bilan chopib tashladim. Biz qaytganimizda, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam bu haqda bilish uchun keldilar va aytdilar: “Ey Usoma! Sen uni “La ilaha illalloh” deganidan keyin ham o'ldirdingmi?” Men: “Ha, ammo u bu (gap)ni faqat o'zini saqlash uchun aytdi” dedim. U zot o'sha (so'zlari)ni shunday ko'p takrorlayverdilarki, men bundan oldin Islomga kirganimda edi, deya o'ylab qoldim” (Muttafaqun alayh). Boshqa bir rivoyatda, Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning: “Uning qalbini yorib ko'rmadingmi?” degani aytiladi. Ibn Mirdavayh Ibrohim Taymiydan, u kishi otasidan, otasi Usoma roziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisda, Usoma roziyallohu anhu: “Endi hech qachon “La ilaha illalloh” degan kishini o'ldirmayman”, dedi. Shunda Sa'd ibn Molik roziyallohu anhu: “Men ham, Allohga qasamki, hech qachon “La ilaha illalloh” degan kishini o'ldirmayman”, dedi.

Islomda biron bir musulmonga tajovuz qilish yoki uni nohaq o'ldirishga aslo ruxsat berilmagan. Bunday xunrezlikni qilgan kimsa uchun oxiratda ulkan azob bordir. Alloh taolo bunday ogohlantiradi: “Kim musulmonni qasddan o'ldirsa, uning jazosi jahannamdir. U erda u uzoq vaqt qoladi. Unga Allohning g'azabi va la'nati bo'lsin! Hamda U (Alloh taolo) unga ulkan azob tayyorlab qo'ygandir” (Niso surasi, 93-oyat).

Shunday ekan, musulmonni kofirga chiqarishdan juda ehtiyot bo'lmoq lozim. O'zlariga Qur'on va hadisi shariflarda kelgan chiroyli nomlar qo'yib, chin ma'nodagi musulmonlikni da'vo qilayotgan turli xil oqimlarning yot g'oyalariga aldanishdan ogoh bo'lish zarur. Islom tinchlik, mehr-oqibat va odob-axloq dini ekanini aslo yoddan chiqarmasligimiz kerak!

Abduvohid O'ROZOV

Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ilmiy xodimi

[1] Mazkur xayrli uch asrning birinchi asriodamlari sahobalardir. Ular islom aqidalari va asoslarini to'g'ridan to'g'ri Rasululloh sallallohu alayhi va sallamning o'zlaridan qabul qilishgan. Islomning barcha hukm va odoblari ularning aqllariga mustahkam o'rnashgan, qalblari esa bid'atchilik va hamda turli vahmu gumonlardan musaffo bo'lgan.

Ikkinchi asri tobe'inlar asridir. Ular Rasululloh sallallohu alayhi va sallamning ashoblariga ergashganlardir. Ya'ni, Rasululloh sallallohu alayhi va sallamni ko'rgan ashoblar bilan hamsuhbat bo'lib, ularning vasiyat va nasihatlaridan bahramand bo'lgan zotlardir.

Uchinchi asri tobe'inlarga ergashgan zotlar, ya'ni taba'a tobe'inlar davridir. Bu asrda sof fikrlilik va Islom fitratining turli tashqi omillar ta'siridan xolilik davri davom etdi. Ana shu asrdan keyin turli bid'atlar ko'payib, ular keng quloch yoya boshladi

[2]Muhammad ibn Iso ibn Savra ibn Muso Bug'iy Termiziy hijriy 209 yilda Termiz shahrida tug'ilgan.

Imom Termiziy Imom Buxoriyning shogirdlaridan bo'lgan. Ilm talabida Huroson, Tobariston, Bag'dod, Basrava Hijoz kabi diyorlarni kezib chiqqan. Umrining oxirida ko'zlari ojiz bo'lib qolgan. Imom Termiziyning yodlash quvvatlari nihoyatda kuchli bo'lganidan, hifzda bu zot zarbulmasal qilingan. Imom Termiziyning eng mashhur kitobi “Sunani Termiziy”dir. Bundan tashqari “Shamoilu Nabaviya”, “Tarix” va “Ilal” kabi ko'plab kitoblari bo'lgan. Imom Termiziy hijriy 279 yilda 70 yoshida Termizda vafot etgan.

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Maqolalar

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Janobi Oliylariga Islom sivilizatsiyasi I xalqaro forumi ishtirokchilarining MUROJAATI

11.07.2026 5074 10 min.

Hurmatli Prezident Janobi Oliylari!

Biz, Islom sivilizatsiyasi I xalqaro forumi ishtirokchilari – nufuzli xalqaro tashkilotlar, xorijiy davlatlardagi ilmiy-ma’rifiy tuzilmalar rahbarlari, dunyoning ellikdan ortiq mamlakatlaridan tashrif buyurgan vazirlar, muftiylar, taniqli olimlar, universitetlar, ilmiy-tadqiqot institutlari, kutubxonalar, muzeylar hamda madaniy muassasalarning vakillari nomidan Sizga samimiy minnatdorlik va chuqur ehtirom bilan murojaat etmoqdamiz.

Avvalo, Sizning bevosita tashabbusingiz va shaxsan qo‘llab-quvvatlashingiz bilan o‘tkazilgan Islom sivilizatsiyasi I xalqaro forumi, o‘zining tub mohiyati va ahamiyatiga ko‘ra, xalqaro ilmiy tadbirlar darajasidan yuqori turadigan va yuksak e’tirof topgan ulkan voqea bo‘lganini alohida ta’kidlashni istardik.

Hech shubhasiz, Sizning Forum ishtirokchilariga murojaatingizda ilgari surilgan g‘oyat muhim fikr va g‘oyalar to‘rt kun davomida dunyo jamoatchiligi e’tiborida bo‘lgan ushbu anjumanda muhokama qilingan masalalar ko‘lami, maqsadi va ma’no-mazmunini belgilab berdi.

Ishonch bilan ayta olamizki, musulmon olamidagi ilg‘or ilm-ma’rifat namoyandalari ishtirokidagi bu forum islom sivilizatsiyasining boy merosini insoniyatning ma’naviy, madaniy va intellektual sohadagi umumiy boyligining ajralmas bir qismi sifatida o‘rganish, asrab-avaylash, saqlash va keng targ‘ib etishga qaratilgan global hamkorlikning yangi bosqichini boshlab berdi.

Anjumanning Toshkent, Samarqand va Termiz singari O‘zbekistonning tarixiy shaharlarida o‘tkazilishi uning ma’rifiy ruhi va ahamiyatini yanada oshirdi. Aynan shu tabarruk diyorlarda asrlar davomida buyuk ilmiy maktablar shakllangan, ilohiyot, falsafa, tibbiyot, matematika, astronomiya va boshqa fanlar taraqqiyotiga shiddatli turtki bergan fundamental asarlar yaratilgan. Butun insoniyat taraqqiyotiga ulkan ta’sir ko‘rsatgan ezgu g‘oyalar va kashfiyotlar ham jahon bo‘ylab aynan shu shaharlardan tarqalgan.

Siz tomoningizdan 2017 yil sentyabr oyida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida O‘zbekistonda Islom sivilizatsiyasi markazini tashkil etish bo‘yicha ilgari surilgan ezgu tashabbus so‘nggi o‘n yillikdagi eng muhim xalqaro gumanitar tashabbuslardan biri sifatida ushbu zamindagi buyuk tarix va madaniyatni yaxlit ma’rifiy hodisa sifatida anglashda tub burilish nuqtasi bo‘lganini biz bugun alohida minnatdorlik bilan e’tirof etamiz. Mazkur tarixiy voqea islom sivilizatsiyasining jahon ilm-fani, madaniyati va ma’naviyati rivojiga qo‘shgan beqiyos hissasini yangicha talqin va targ‘ib etishda xalqaro ilmiy hamjamiyatni birlashtirish uchun keng imkoniyatlar yaratdi hamda Yangi Uyg‘onish davri – Uchinchi renessansning intellektual va ma’naviy asoslarini barpo etish yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi.

Ushbu tashabbus zamonaviy tahdid va xavf-xatarlarga uzoqni ko‘zlab, vaqtida berilgan ta’sirchan javob bo‘lganini ham bugun biz chuqur idrok etmoqdamiz. Dunyoning turli hududlarida islom dinining insonparvarlik mohiyatini buzib ko‘rsatish, madaniyat va sivilizatsiyalarni bir-biriga qarama-qarshi qo‘yish, shuningdek, musulmon olimlarining jahon ilm-fani va madaniyati rivojiga qo‘shgan buyuk hissasini kamsitishga urinishlar kuzatilayotgan bir paytda Siz ma’rifat, ilmiy tafakkur, tarixiy haqiqatga ehtirom hamda islom sivilizatsiyasining haqqoniy merosini jahon hamjamiyatiga qayta taqdim etishga asoslangan bunyodkorlik yo‘lini taklif qildingiz. Shu tariqa tarixiy adolatni tiklash, ochiq ilmiy muloqot madaniyatini mustahkamlash, o‘zaro hurmat va xalqaro gumanitar hamkorlikni rivojlantirish yo‘lida muhim olg‘a siljish amalga oshirildi.

Ta’kidlash kerakki, bugungi kunda ana shu ezgu intilishlar alohida global ahamiyat kasb etmoqda. Zero, aynan bilim, tarixiy xotira va xalqlarning intellektual salohiyatini birlashtirish davlatlar o‘rtasidagi o‘zaro ishonchni mustahkamlashga, ekstremizm, radikalizm va murosasizlikka qarshi samarali kurashishga, sivilizatsiyalar o‘rtasidagi o‘zaro anglashuvni chuqurlashtirishga hamda tinchlik, barqaror taraqqiyot va bunyodkorlikning mustahkam ma’naviy poydevorini yaratishga xizmat qiladi.

Ana shunday dolzarb fikrlarni mujassam etgan Murojaatingiz, hech shubhasiz, bizning birgalikdagi kelgusi faoliyatimiz uchun ulkan tarixiy va dasturiy hujjat bo‘lib qoladi.

O‘zbekiston Prezidentiga xos yuksak iroda va donishmandlik, tarix, bugungi kun va kelajakni yaxlit bir jarayon sifatida ko‘ra olish salohiyati mahsuli bo‘lgan Islom sivilizatsiyasi markazi nafaqat jahon darajasidagi zamonaviy ilmiy-ma’rifiy majmuaga, ayni vaqtda ushbu noyob jarayon tarkibidagi bebaho merosni o‘rganish, asrab-avaylash va keng targ‘ib etishga qaratilgan qo‘shma loyihalarni amalga oshirish uchun turli davlatlar, xalqaro tashkilotlar, yetakchi olimlar, ilmiy muassasalar, universitetlar, kutubxonalar, muzeylar va ma’naviy-ma’rifiy markazlarni birlashtiradigan nufuzli muloqot maydoniga aylanib borayotganini barchamiz ko‘rib turibmiz. Aminmizki, yaqin yillarda bu maskan gumanitar ilm-fan sohasidagi yetakchi xalqaro markazlar qatoridan munosib o‘rin egallaydi hamda yangi g‘oyalar, qo‘shma ilmiy tadqiqotlar va uzoq muddatli xalqaro loyihalar shakllanadigan yirik madaniy-ma’rifiy va ta’lim platformasiga aylanadi.

O‘zbekiston Respublikasida ma’naviy, ilmiy va madaniy merosni asrab-avaylash borasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar bizda katta taassurot qoldirdi. Islom sivilizatsiyasi markazi, yangilangan Imom Buxoriy yodgorlik majmuasi, Imom Buxoriy, Imom Moturidiy va Imom Termiziy nomidagi xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari, Xalqaro islomshunoslik akademiyasi, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti kabi noyob muassasalar tarixiy xotirani saqlash, fundamental ilm-fanni rivojlantirish hamda xalqaro gumanitar hamkorlikni mustahkamlash borasida olib borilayotgan izchil davlat siyosatining amaldagi yorqin ifodasidir.

Bir so‘z bilan aytganda, O‘zbekiston Respublikasi islom ilm-fani, madaniyati va ma’rifatining eng qadimgi beshiklaridan biri sifatida bugun gumanitar hamkorlik, ilmiy izlanishlar va sivilizatsiyalar o‘rtasidagi muloqot borasidagi azaliy mavqeini yana mustahkamlab bormoqda.

Hurmatli Prezident Janobi Oliylari!

Islom sivilizatsiyasi I xalqaro forumi «Tinchlik, bag‘rikenglik va ilm-ma’rifat» shiori ostida o‘tkazilgani alohida e’tiborga loyiq. Islom sivilizatsiyasining insonparvarlik mohiyatini o‘zida mujassam etgan, o‘zaro chambarchas bog‘liq bo‘lgan bu bezavol qadriyatlar bugungi zamonaviy dunyo uchun ham beqiyos ahamiyatga egadir. Bu buyuk meros butun insoniyatning madaniy, ma’naviy va intellektual boyligining ajralmas qismi hisoblanadi. Bu esa uni asrab-avaylash, har tomonlama o‘rganish va kelajak avlodlarga yetkazish bo‘yicha xalqaro tashkilotlar, davlatlar, ilmiy jamoatchilik, tinchlik, o‘zaro anglashuv va hamkorlikni mustahkamlashga intilayotgan barcha insonlar zimmasiga katta mas’uliyat yuklashi tabiiy, albatta.

Biz Forum yakunlari bo‘yicha qabul qilingan Deklaratsiya hamda islom sivilizatsiyasini asrash, o‘rganish va rivojlantirishga qaratilgan “yo‘l xaritasi”ni uzoq muddatli xalqaro hamkorlikning mustahkam poydevori sifatida to‘liq qo‘llab-quvvatlaymiz. Siz ularda belgilangan tashabbuslarni amalga oshirish, xalqaro hamkorlikni mustahkamlash, umumiy ma’naviy merosimizni asrab-avaylash hamda islom sivilizatsiyasini tinchlik, ma’rifat va o‘zaro anglashuv yo‘lida rivojlantirishga qaratilgan sa’y-harakatlarga bundan buyon ham yetakchilik qilib, har tomonlama qo‘llab-quvvatlaysiz, deb chin dildan umid bildiramiz.

Forum qarorlarini amaliy hayotga tatbiq etish maqsadida biz, Siz bilan maslahatlashgan holda, Islom sivilizatsiyasini Jahon alyansini ta’sis etish tashabbusini ilgari surish niyatidamiz. Mazkur Alyansning faoliyati qo‘shma ilmiy tadqiqotlarni muvofiqlashtirish, yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash, akademik almashinuvlarni rivojlantirish, nashriyot ishiga oid xalqaro loyihalarni amalga oshirish, madaniy meros namunalarini asrash va keng targ‘ib qilish, shuningdek, davlatlar o‘rtasidagi gumanitar hamkorlikni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi, deb ishonamiz.

Forum davomida qabul qilingan qarorlar O‘zbekiston zaminida paydo bo‘lgan ushbu ezgu tashabbus xalqaro miqyosda keng qo‘llab-quvvatlanayotgani va jahondagi ilmiy-ma’naviy hamjamiyatning umumiy ishiga aylanayotganini yaqqol tasdiqlaydi.

Biz mazkur qarorlarni amalga oshirish, islom sivilizatsiyasining buyuk merosini saqlash va kelajak avlodlarga yetkazish borasida o‘zimizning intellektual, ilmiy va ma’naviy salohiyatimizni birlashtirishga tayyor ekanimizni yana bir bor bayon qilamiz. Ishonamizki, qadimiy O‘zbekiston diyorida qabul qilingan ushbu qarorlar islom sivilizatsiyasi merosini o‘rganish, asrash va keng targ‘ib etish sohasida xalqaro hamkorlikning yangi bosqichi uchun mustahkam asos bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu Murojaatni qabul qilar ekanmiz, mazkur qarorlarni amalga oshirish bo‘yicha zimmamizga ulkan umumiy mas’uliyat olayotganimizni yana bir bor e’tirof etamiz hamda tinchlik, ma’rifat, o‘zaro hurmat va butun insoniyat boyligining uzviy bir qismi hisoblangan buyuk ma’naviy hamda intellektual merosni asrab-avaylash yo‘lida doimo Siz bilan bir safda turib ish olib borishga tayyor ekanimizni bildiramiz.

Muhtaram Prezident Janobi Oliylari!

Biz Sizga va Sizning timsolingizda Forumning barcha tashkilotchilariga, ko‘p millatli butun O‘zbekiston xalqiga Islom sivilizatsiyasi I xalqaro forumi yuksak saviyada tashkil etilgani hamda samimiy mehmondo‘stlik uchun chuqur minnatdorlik izhor etamiz.

Siz, Janobi Oliylariga mustahkam sog‘lik, oilaviy baxt-saodat, O‘zbekiston xalqiga sadoqat bilan xizmat qilishdek g‘oyat sharafli va mas’uliyatli faoliyatingizda yanada ulkan yutuqlar tilaymiz. Yangi O‘zbekiston strategiyasini amalga oshirish, Uchinchi Renessans poydevorini yaratish hamda bu qutlug‘ zaminning ilm-fan, ma’rifat, islom sivilizatsiyasi, gumanitar hamkorlik va sivilizatsiyalar o‘rtasidagi muloqot bo‘yicha jahonda yetakchi markazlardan biri sifatidagi yuksak o‘rni, shuhrati va nufuzini yanada mustahkamlash yo‘lidagi sa’y-harakatlaringizga muvaffaqiyatlar tilaymiz.

Alloh taolo Sizning ezgu niyat va harakatlaringizga xayru barakotlar bersin!
Islom sivilizatsiyasi I xalqaro forumida qabul qilingan qarorlar dunyo xalqlari o‘rtasida o‘zaro anglashuv, adolat va hamkorlikni mustahkamlashga xizmat qilsin!
Parvardigori olam uch ming yillik buyuk tarix va madaniyat bunyodkori bo‘lgan mehnatkash, mehmondo‘st va olijanob O‘zbekiston xalqiga tinchlik, umummilliy birlik, farovonlik va ravnaq ato etsin, ijodkorlik salohiyatini bundan ham ziyoda qilsin, barcha ezgu niyatlariga yetkazsin!

Chuqur hurmat bilan,

Islom sivilizatsiyasi I xalqaro forumi ishtirokchilari

2026 yil, 9 iyul

O‘zbekiston Respublikasi, Toshkent shahri

Maqolalar

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Muallif

Oʼzbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati