Stress – cho‘chish, xavfsirash kabi holatlar bilan kechadigan ruhiy holat. Har bir odam bunday holatlarni boshdan o‘tkazadi. Gohida ishdagi muammolar, gohida oilaviy kelishmovchiliklar yo biror farzandimizning betobligi yo moddiy qiyinchilik ruhiy holatimizga ta’sir qiladi.

Stress xavotirlanish yoki biror ishga aralashib qolish yo bo‘lmasa ichki kurash natijasida paydo bo‘ladi. Xususan, bu kabi holatlar maktab yoshida bolalikdan o‘spirinlikka qadam qo‘yish, keksalik yoshiga yetish yoki 45–50 yoshdan oshgan ayollarda klimaks kabi umrning turli bosqichlariga o‘tish paytlarida kuchayadi. Bunday paytda ko‘pincha lanj bo‘lib, hech nima yoqmay qolishi kuzatiladi. Vaqt o‘tib bu kabi holatlar o‘tib ketadi. Biroq surunkali tus olsa, bunday yoqimsiz holat uzoq davom etishi mumkin.

 Tushkunlikning ko‘rinishlari sifatida quyidagilarni sanab o‘tamiz:

– Kishining o‘z vazifasi yoki amaliga nisbatan tushkunligi.

– Bemor odamning kasallik sabab stressga tushishi.

– Ona farzandi keladigan vaqtidan kechikkandagi xavotiri.

– Topshirilgan imtihon natijasi haqida qayg‘urish.

– Oilaviy kelishmovchiliklar, ajralishlar.

Bundan boshqa yana ko‘plab hollarda ham inson tushkunlik, stressni boshidan o‘tkazishi mumkin.

Ko‘p hollarda stressga tushgan kishilar o‘zlarida xotirjamlikni his qilishmayotganidan nolishadi, shuning­dek, oshqozon-ichak faoliyatining buzilgani va qorindagi og‘riqlar yoki xafaqon^[1], tez-tez hojattalab bo‘lish, sovqotish, qizish, javdirash yoki jinsiy hayotning izdan chiqishi kabilardan ham arz qilishadi. Ba’zilar arzimagan narsaga ham tushkunlikka tushadilar va ularni g‘am-alam, doimiy shikoyat qurshab oladi. Natijada esa bunday kishilarning kunlari bezovtalik, tushkunlik va g‘amginlikda o‘tadi.

 Agarda siz stress, tushkunlikdan qutulmoqchi bo‘lsangiz, nafsingizga bir nazar soling. Bunday holatlardan qutulishingizga yordam beradigan ba’zi tavsiyalarni taqdim etamiz:

Kelajak borasida bazovtalanmang, rizqning kamligidan xavfsiramang. Zero, rizq beruvchi Alloh. «Osmonda esa, sizlarning rizqlaringiz (ya’ni, Yerda mo‘l hosil bo‘lishiga sabab bo‘lguvchi yomg‘ir) va sizlarga va’da qilinayotgan narsa (ya’ni, jannat) bordir»^[2].

O‘tgan ishlarni hadeb o‘ylayvermang, yo‘qotganlaringizga achinmang. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bir hadislarida: “Senga biror ish yetsa, “agarda bunaqa qilganimda, falondaqa bo‘lardi”, demagin. Aksincha, “Alloh taqdirni bitib qo‘ygan, O‘zi xohlagani bo‘ldi”, degin. Zero, “agarda” kalimasi shaytonning ishiga yo‘l ochadi”^[3], deya marhamat qilganlar.

Alloh taqdiringizga, peshonangizga nimani bitgan bo‘lsa, barchasiga rozi bo‘ling. Mo‘min banda hayot sinovlaridan cho‘chimaydi. Zero, mo‘minning barcha ishlari yaxshilikdan iboratdir. Bu borada Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday deganlar: “Mo‘minning ishi ajr, uning hamma ishi o‘zi uchun xayrdir. Bunaqasi faqat mo‘min uchundir. Unga xursandchilik yetsa, shukr qiladi, bu unga xayr bo‘ladi. Agar boshiga yomon ish tushsa, sabr qiladi va bu ham u uchun yaxshilik bo‘ladi”^[4].

 Alloh taoloning ne’matlariga e’tiborli bo‘ling va shukr qiling. Zero, Alloh taolo Ibrohim surasining 34-
oyatida: «...Agar Allohning ne’matlarini sanasangiz, sanog‘iga yetolmaysiz...» , deydi.

O‘z o‘rnida boshqalarga ham e’tiborli bo‘ling, xudbin bo‘lmang. Har kuni biror-bir insonning tabassumiga sabab bo‘ladigan yaxshilik qiling.

Sarvari koinot aytadilar: “Amallar orasida eng yaxshisi – mo‘min birodaringning (qalbi)ga xursandchilik olib kirishing yoki uning qarzini to‘lab qo‘yishing yoki uni non bilan bo‘lsa ham taomlantirishingdir”.

Hasson Shamsiy Poshoning
“Jannat bo‘stonidagi oilaviy oqshomlar” nomli kitobidan
G‘iyosiddin Habibulloh, Ilhom Ohund, Abdulbosit Abdulvohid tarjimasi.

^[1]  Yurakning tez urib ketishi.
^[2]  Zoriyot  surasi, 22-oyat.
^[3]  Imom Muslim rivoyati.
^[4]  Imom Muslim rivoyati.