17 Июн, 2026, 2 Муҳаррам, 1448
17 Июн, 2026, 2 Муҳаррам, 1448
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
1954 йилда Қирол Сауд Саудия уламоларининг аксарияти берган фатвога асосланиб, Иброҳим алайҳиссаломнинг мақомини кўчиришга қарор қилди. Бундан кўзланган мақсад — тавоф қилувчилар кўпайиб, жой торлик қилаётгани сабабли тавоф майдонини (матофни) кенгайтириш эди. Ўша пайтда тирбандлик катта муаммога айланганди.
Ўша вақтда раҳматли Шайх Шаъровий Маккаи Мукаррамадаги Шариъат факультетида мударрис эди. У киши Азҳари шарифдан Саудияга юборилган делегация аъзоларидан бири бўлган. Шайх тасодифан бу қарордан хабардор бўлади ва буни шариатга зид деб ҳисоблайди. У делегациянинг баъзи аъзоларига бу ишни тўхтатиш учун аралашишни таклиф қилади, лекин улар: “Бу иш тугаган, янги бино қуриб бўлинган, кўчиришга атиги 4 кун қолди. Агар аралашсак, буни ички ишларга аралашиш деб баҳолашлари ва бошимизга муаммо тушиши мумкин”, деб рад жавобини беришади.
Бироқ Шайх қониқмайди. У Саудиянинг баъзи олимлари, жумладан, Шайх Иброҳим Ан-Нурий ва Исҳоқ Аззуз билан боғланади. Улар ҳам ҳаракат қилишганини, лекин энди кеч эканини айтишади. Шунда Шайх Шаъровий бу ишни ёлғиз ўзи қилишга қарор қилади.
Шайх Шаъровий Қирол Саудга беш саҳифали телеграмма йўллайди (бу телеграмма учун у ўзининг бутун ойлик маошини сарфлаган). Унда масалани тарихий ва фиқҳий жиҳатдан асослаб беради. Шайхнинг фикрича, мақомни кўчириш шариатга зид эди. Мақомни кўчириш тарафдорлари “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам уни кўчирганлар” деган далилни рўкач қилишарди.
Шайх эса Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шариат соҳиби ва қонун чиқарувчи эканларини, у зот мақомни қўйган жойдан кейинчалик кимдир уни кўчиришига бу ҳужжат бўлолмаслигини айтади.
Шунингдек, у Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳунинг ишини мисол келтиради. “Умму Нашҳал” номи билан машҳур кучли сел келиб, мақомни жойидан суриб кетганда, Умар розияллоҳу анҳу Мадинадан ташвиш билан етиб келади. Саҳобаларни йиғиб: “Орангизда ким бу мақомнинг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам давридаги асл ўрнини билади?” деб сўрайди.
Шунда бир киши туриб: “Эй Умар, мен бундай ҳолат бўлишини кўнглим сезиб, мақомнинг атрофдаги нарсаларга нисбатан масофасини арқон билан ўлчаб қўйгандим. Мана шу арқондаги тугун асл ўрнини кўрсатади”, дейди. Бироқ ҳазрати Умар заковатлари билан гапни шундоқ қабул қилмай, арқонни келтиришни буюради ва унинг тўғрилигига ишонч ҳосил қилгач, мақомни айнан ўша асл жойига қайтаради.
Телеграмма Қирол Саудга етиб боргач, у олимларни йиғиб, мактубни ўрганиб чиқишни ва эртаси куни – мақом кўчирилишига 24 соат қолганда – хулоса беришни сўрайди. Саудиялик олимлар телеграммадаги далилларга қўшилишади ва бу сўзларни рад этиб бўлмаслигини айтишади.
Шундан сўнг Қирол мақомни кўчиришни тўхтатиш ва у учун қурилган янги бинони бузиб ташлаш ҳақида фармон беради.
Шайх Шаъровий матофни (тавоф майдонини) кенгайтириш учун мақомга тегмасдан бошқа ечим таклиф қилади: Мақомни ўраб турган эски бино жуда катта бўлиб, айнан шу нарса тирбандликка сабаб бўлаётганди. Шайх ўша бинони олиб ташлаб, мақомнинг ўзини икки кишилик жой эгаллайдиган кичик ҳажмда қолдиришни ва устини ўқ ўтмайдиган, мустаҳкам шиша гумбаз билан ёпишни таклиф этади. У: “Иброҳим мақомининг очиқ кўриниб туриши “Унда очиқ аломатлар – Иброҳим мақоми бор” деган оятга мувофиқ келади, уни одамлар кўзидан тўсиб қўйиш мантиқсиз”, дейди.
Аллоҳнинг фазли билан Шайхнинг таклифи қабул қилинади. Эски бино бузилиб, мақом устига шиша гумбаз ўрнатилади ва у одамлар кўзига кўринадиган ҳолга келади.
Шайх Шаъровий бундай деганди: “Алҳамдулиллаҳ, Қирол Сауд мени чақиртирди. Бордим, у менга ташаккур айтиб, мишлаҳ (чопон), соат ва ручка ҳадя қилди”.
Шунингдек, Шайх Шаъровий айтадики, Қирол мақомни кўчиришни тўхтатиш ҳақида буйруқ берганидан икки кун ўтиб, Аллоҳ уни тушида Иброҳим Халилуллоҳни кўриш шарафига муяссар қилган.
Ҳомиджон қори ИШМАТБЕКОВ
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Ислом тарихидаги энг улуғ, маънавий жиҳатдан энг ибратли кунлардан бири Ашуро куннидир. Ҳар йили муҳаррам ойининг ўнинчи куни нишонланадиган бу сана нафақат рўза тутиш фазилати билан, балки Аллоҳ таолонинг бандаларига кўрсатган марҳамати, Мусо алайҳиссалом ва унинг қавмини нажот этганлиги билан ҳам аҳамиятлидир. Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ушбу кунга алоҳида эътибор берганлар ва умматларини ҳам унинг фазилатларидан баҳраманд бўлишга чорлаганлар. Ашуро куни мусулмонлар учун маънавий покланиш, гуноҳларга каффорат ва суннатни ҳаётга татбиқ этиш имконидир.
Бу кун мусулмонлар учун рўза тутиш тавсия этилган кунлардан бири бўлиб, уламоларнинг кўпчилиги бу кунни рўза билан ўтказишни мустаҳаб деб ҳисоблайди. Ашуро куни рўза тутиш суннат амаллардан бири бўлиб, унинг фазилати жуда катта. Тасуъо (тўққизинчи) ва Ашуро (ўнинчи) кунларида рўза тутиш пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламдан қолган суннатлардандир. Бу Аллоҳнинг кунларидан бири бўлиб, У Зот ўз бандаларига марҳамат кўрсатган, яъни У зот Калимуллоҳ Мусо алайҳиссалом ва Унинг қавми Бани Исроилни Фиръавн ва унинг қўшинининг зулмидан нажот этган кундир.
Ашуро кунини рўза билан ўтказишнинг асосий сабаби бу кунда Аллоҳ таоло Мусо алайҳиссалом ва Бани Исроилни Фиръавн ва унинг қўшинидан нажот этганидир. Пайғамбар Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам Ашуро куни рўзасини жуда аҳамиятли деб билар эдилар. Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Мен Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламни бирор кунни бошқалардан афзал деб рўза тутишга уринганларини кўрмаганман, фақат ушбу кун — Ашуро куни ва ушбу ой — Рамазон ойидан ташқари” (Имом Бухорий ривояти).
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам мусулмонларни Ашуро куни рўза тутишга рағбатлантирар ва: “Ашуро куни рўзаси ўтган бир йилнинг гуноҳларига каффорат бўлишини Аллоҳдан умид қиламан”, дер эдилар (Имом Муслим ривояти).
Мусулмонлар бу суннатни Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Мадинага ҳижрат қилганларидан сўнг амалиётга тадбиқ эта бошладилар. У киши яҳудийларни Ашуро куни рўза тутаётганини кўрдилар ва бунинг сабабини сўраганларида, улар: “Бу яхши кун бўлиб, Аллоҳ ушбу кунда Бани Исроилни душманларидан нажот этган, шунинг учун Мусо алайҳиссалом ушбу кунни рўза билан ўтказган”, дейишди. Шунда Пайғамбаримиз алайҳиссалом: “Мен Мусога сизлардан кўра яқинроқман”, деб, ўша куни рўза тутдилар ва бошқаларга ҳам рўза тутишни буюрдилар.
Шу кундан бошлаб бу амал суннат сифатида амалга оширила бошланди ва мусулмонлар учун ўтган йилнинг гуноҳларидан покланиш, катта савоб ва фазилатга эришиш имкони сифатида қаралади.
Ашуро куни бу барча мусулмонлар учун муҳим сана ҳисобланади. Кўплаб инсонлар бу кунда рўза тутишга ва ибодат қилишга интилади.
Кўпчилик Ашуро кунини ягона ҳолда рўза тутиш мумкин эмас, деб ҳисоблайди. Аммо Азҳар муассасаси ўз фатволаридан бирида бу фикрни рад этган. Унда таъкидланганидек, жума ёки шанба куни Ашуро кунига тўғри келса ҳам, уни алоҳида ҳолда рўза тутиш ман қилинган эмас.
Азҳар уламоларининг таъкидлашларича, имом Таҳовий раҳматуллоҳи алайҳдан ривоят қилинган: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Ашуро куни рўзасига изн берганлар ва унга тарғиб қилганлар. Лекин бу кун шанбага тўғри келса, тутманглар, демаганлар. Бунинг ўзиёқ, Ашуро ҳар қандай кунга тўғри келса ҳам рўза тутиш мумкинлигини кўрсатади”.
Шунингдек, агар Ашуро ёки Арафа куни жума ёки шанба кунига тўғри келса ёки инсоннинг одатдаги рўзали куни бўлса, бу ҳолда рўза тутишда ҳеч қандай монеълик йўқ.
Дорул-Ифто (Миср Фатво ҳайъатининг 2023 йил 26 июльдаги 7756 рақамли Профессор Доктор Шавқий Иброҳим Аллом фатвосида) ҳам Ашуро кунини яъни муҳаррамнинг 10-кунини ягона ҳолда рўза тутиш жоизлигини тасдиқлаган. Шу билан бирга, ихтилофдан қочиш мақсадида, у билан бирга бир кун аввал 9-кун ёки бир кун кейин 11-кун рўза тутиш тавсия этилди.
Миср Дорул-Ифто муассасаси таъкидлашича, муҳаррамнинг 9-кунини рўза тутиш қатъий суннатдир. Бу борада Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда келади: Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Ашуро куни рўза тутганларида, Пайғамбаримизга яҳудий ва насронийлар бу кунни улуғлашларини айтишган. Шунда у зот: “Келгуси йили, агар Аллоҳ хоҳласа, тўққизинчи куни ҳам рўза тутаман”, деганлар. Ибн Аббос айтадилар: келгуси йил келмасдан Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам вафот этдилар. Бу ҳадисни Имом Муслим ўз “Саҳиҳларида” келтирганлар.
Суннатда Ашуро куни рўзаси тутишнинг фазилати ҳақида бир қатор ривоятлар келтирилган. Унга кўра, муҳаррам ойида рўза тутиш тавсия этилган амаллардан саналади. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар:
“Рамазондан кейинги энг афзал рўза Аллоҳнинг ойи муҳаррам ойида тутиладиган рўзадир. Фарз намозлардан кейинги энг афзал намоз кечаси ўқиладиган (таҳажжуд) намоздир”.
Ашуро кунининг фазилати шундаки, бу кун тутиладиган рўза ўтган бир йиллик гуноҳларга каффорат бўлади. Абу Қатода розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан сўради:
— Арафа куни рўзаси ҳақида нима дейсиз?
У зот: “Аллоҳдан умид қиламанки, ўтган ва келгуси йилнинг гуноҳларига каффорат бўлади”, дедилар.
— Ашуро куни рўзаси ҳақида нима дейсиз? деб сўрадилар.
У зот: “Аллоҳдан умид қиламанки, ўтган йилнинг гуноҳларига каффорат бўлади”, деб жавоб бердилар.
Шунингдек, Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:
“Мен Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламни бирон кунни бошқалардан кўра афзал деб рўза тутишга шунчалик интиқлик билан интиқлик қилганларини кўрмаганман, фақат ушбу кун Ашуро куни ва ушбу ой Рамазон ойи бундан мустасно”.
Уламоларимиз Ашуро кунида аҳли оилага кўпроқ сарф қилиш, яъни уларни қувончли қилиш, ризқда кенглик қилишнинг тавсия этилган амаллардан эканини таъкидлайдилар. Бу Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг муборак ҳадисларига асосланади:
“Кимки Ашуро кунида ўз аҳлига (оила аъзоларига) кенглик қилса, Аллоҳ таоло унга бутун йили кенглик беради”.
Хулоса ўрнида шуни эслаш жоизки, Ашуро куни бу бир кунлик рўза орқали бутун бир йиллик гуноҳлардан покланиш умиди берилган, Аллоҳнинг махсус марҳамати тўкилган муқаддас кундир. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларидан бири бўлган ушбу рўзани тутмоқ, уни 9-куни ёки 11-кун билан бирга адо этмоқ мусулмон киши учун катта ажру савоб манбаидир.
Шунингдек, бу кунда аҳли оилага шодлик улашиш, ризқда кенглик қилиш ҳам суннатга уйғун амаллардан ҳисобланади. Демак, Ашуро куни ибодат, муҳаббат ва маънавий янгиланиш кунидир. Ундан оқилона фойдаланган киши на дунёда, на охиратда зиён кўрмайди.
Дилшод Алиев,
"Болои Ҳовуз" масжиди имоми.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 