02 Июн, 2026, 15 Зулҳижжа, 1447
02 Июн, 2026, 15 Зулҳижжа, 1447
2021 йил 19 май куни Ҳиндистоннинг «International Affairs Review» электрон нашрида шундай сарлавҳали мақола эълон қилинди.
“Орол денгизининг қуриши оқибатлари билан боғлиқ муаммоларни ҳал қилиш чора-тадбирлари глобал иқлим ўзгариши ва экологик ҳалокатларнинг кескинлашуви шароитида долзарб аҳмият касб этаётган муҳим устувор вазифалар сифатида белгиланган, деб ёзади мақола муаллифи Адити Баҳодури.
Сўнгги йилларда Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев раҳнамолигида экологик муаммоларни ҳал қилиш соҳасида кўлами ва аҳамияти жиҳатдан комплекс чора-тадбирлар амалга оширилмоқда. Орол денгизи қуриши оқибатлари билан боғлиқ муаммоларни ҳал қилиш муҳим устувор вазифалар сифатида белгиланди.
Буларнинг барчаси глобал иқлим ўзгариши ва экологик ҳалокатларнинг кескинлашуви шароитида долзарб аҳамият касб этмоқда. Бугунги кунда дунёда орол фожиаси билан боғлиқ салбий ўзгаришлар нафақат Марказий Осиё мамлакатларига, балки дунё миқёсидаги барқарор ривожланишга ҳам жиддий хавф солмоқда, деган тушунча ортиб бормоқда.
Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев 2020 йил сентябрь ойида БМТ Бош Ассамблеясининг 75-ессиясида чиқиш қилиб, жаҳон ҳамжамияти эътиборини яна бир бор Орол денгизи инқирозининг бутун минтақага кўрсатаётган зарарли таъсирига қаратди. Ўшанда Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев Оролбўйи ҳудудини экологик инновациялар ва технологиялар ҳудуди деб эълон қилиш таклиф этганди.
Ўзбекистон раҳбари томонидан халқаро минбарларда ҳамда минтақавий даражадаги нуфузли тадбирлар доирасида билдирилган ушбу барча ташаббус ва таклифлар аста-секин ҳақиқатга айланмоқда.
Шу жиҳатдан, 2021 йил 18 май куни Нью-Йоркда БМТ Бош Ассамблеясининг 75-сессияси ялпи мажлисида Оролбўйи минтақасини экологик инновациялар ва технологиялар ҳудуди деб эълон қилиш тўғрисидаги махсус резолюция бир овоздан маъқулланиши диққатга сазовордир.
Ушбу ҳужжат Оролбўйи минтақасини экологик инновациялар ва технологиялар ҳудуди деб эълон қилади ҳамда бу борада БМТга аъзо давлатлар, жамғармалар, дастурлар ва муассасаларни, халқаро молия институтлари ва бошқа манфаатдор томонларни Орол денгизи минтақасида барқарор, инклюзив иқтисодий тараққиётни таъминлаш учун экологик хавфсиз, энергия ва сув тежайдиган технологияларни ишлаб чиқиш ва жорий қилишга чақиради.
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақаларо тадқиқотлар институти бош илмий ходими Нозим Ҳасанов олиб борган тадқиқотларга кўра, Орол денгизининг қуриган майдони Қозоғистон ҳудудида 2,2 миллион гектар, Ўзбекистон ҳудудида – 2,3 миллион гектарни, жами 4,5 миллион гектарни ташкил этади. Ҳар йили денгиз тубидан 100 миллион тоннагача туз ва чанг кўтарилади, тарқалаётган туз ва чанг аҳоли саломатлиги, минтақа табиати ва иқтисодиётига мислсиз зарар етказмоқда.
Шу боис, 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясида Орол муаммосини ҳал этиш бўйича ёндашувларда туб ўзгаришлар кўзда тутилган эди. Хусусан, қишлоқ хўжалиги ва аҳоли ҳаёти учун глобал иқлим ўзгариши ва Орол денгизи қуришининг салбий оқибатларини юмшатиш бўйича изчил чора-тадбирлар белгиланганди.
2017 йил 18 январда ушбу вазифаларни амалга ошириш доирасида 2017-2021 йилларда Оролбўйи минтақасини ривожлантириш Давлат дастури қабул қилинди. Ўша йили ишончли ва барқарор молиялаштиришни таъминлаш мақсадида Оролбўйи минтақасини ривожалантириш жамғармаси таъсис этилди. Ҳалокат оқибатларини юмшатиш, экологик, ижтимоий-иқтисодий ҳолат ва маҳаллий аҳолининг турмуш шароитини яхшилашга йўналтирилган умумий ҳажми қарийб 800 миллион АҚШ долларига тенг 67 та лойиҳанинг амалга оширилиши бу борада муҳим қадамлардан бўлди.
Шунингдек, 2018 йилда Туркманистонда ўн йиллик танаффусдан сўнг Оролни қутқариш халқаро жамғармаси таъсисчи давлатлари раҳбарлари йиғилишининг ўтказилиши муҳим воқеалардан бири бўлди.
Ушбу йиғилишда жамғарма фаолиятини такомиллаштириш, минтақадаги экологик вазиятни яхшилаш, сув ресурсларини мувофиқлаштирилган тарзда бошқариш, Марказий Осиё мамлакатларининг бу борадаги ҳамкорлигини мустаҳкамлаш масалалари кўриб чиқилди.
Ўзбекистон раҳбари йиғилиш ижтирокчилари эътиборини Орол фожиасининг салбий оқибатларини бартараф этиш ва Оролбўйи минтақасидаги ижтимоий-иқтисодий вазиятни яхшилаш мақсадида барча саъй-ҳаракатларни бирлаштириш зарурлигига қаратиб, Оролни қутқариш халқаро жамғармаси – бу борада ягона минтақавий ташкилот эканини қайд этган эди.
Шунингдек, Оролбўйи ҳудудида минтақада экологик вазиятни соғломлаштиришга қаратилган сув ресурслари бўйича ҳамкорликни ривожлантириш бўйича амалий чора-тадбирларни амалга оширишга ҳам алоҳида эътибор қаратилди. Ягона рўйхатни шакллантириш ва дунёнинг экологик жиҳатдан ноқулай ҳудудларида инновацион лойиҳаларни амалга ошириш тажрибасини ҳисобга олган ҳолда, бундай лойиҳаларни биргаликда тайёрлаш ҳамда ушбу мақсадлар учун узоқ муддатли имтиёзли кредитлар ва грантларни ажратиш таклифи билдирилди.
Ана шу мақсадда 2018 йилда Ўзбекистон Президенти ҳузурида Оролбўйи халқаро инновация маркази ташкил этилди. Марказ шўрланган муҳитда тадқиқотлар ўтказишга йўналтирилган, шунингдек, таълим ва технологиялар соҳасидаги саъй-ҳаракатларни фаоллаштиради.
Чўлни воҳага айлантириш учун каттагина молиявий ва инсон ресурслари ажратилди. 2020 йилда коронавирус пандемиясига қарши кураш олиб борилганига қарамай, Орол денгизининг қуриган тубини кўкаламзорлаштириш бўйича бошланган кенг миқёсли ишлар тўхтамади.
Сўнгги маълумотларга кўра, Орол денгизининг қуриган тубига экилган кўчатлар майдони 1,2 миллион гектарни ташкил этади.
Шу билан бирга, қайд этиш жоизки, Ўзбекистон Президентининг Оролбўйи ҳудудини ривожлантиришга йўналтирилган фармон ва қарорлари ижроси устидан назорат кучайтирилди. Ана шу мақсадда 2020 йилда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатида Оролбўйи минтақасини ривожлантириш масалалари қўмитаси ташкил этилди. Қўмита экологик инқироз ҳудудини ижтимоий-иқтисодий ривожланиш зонасига айлантиришга қаратилган қатор лойиҳаларни амалга ошириш билан шуғулланмоқда.
Масалан, Қорақалпоғистоннинг Тахтакўпир туманида қиймати 1,1 миллион АҚШдолларига тенг сувни тозалаш ускуналари ўрнатилди. Бундан ташқари, қўмита ЮНЕСКО билан қорақалпоқ ўтовларини ЮНЕСКОнинг номоддий маданий мероси рўйхатига киритиш бўйича музокаралар олиб бормоқда. Бу Оролбўйи минтақасида туризмни ривожлантириш ва аҳоли даромадларини оширишда муҳим қадамлардан бири бўлади.
Президент Шавкат Мирзиёев юқори минбарлардан туриб дунё ҳамжамиятини денгиз қуриши натижасида келиб чиқадиган оқибатларни бартараф этиш учун халқаро саъй-ҳаракатларни фаол тарзда бирлаштиришга чақириб келмоқда. 2017 йилда Ўзбекистон Президенти БМТ Бош Ассамблеяси минбаридан туриб Орол денгизи харитаси ва унинг фожиаси кўламини яққол намойиш этди. Шунинг учун ушбу сессияда Ўзбекистон раҳбарининг Оролбўйи минтақаси учун БМТнинг Инсон хавфсизлиги бўйича кўпшериклик Траст фондини ташкил этиш ташаббуси дунё ҳамжамиятида жўшқин акс садо берди. Бир йилдан сўнг, 2018 йил 27 ноябрда БМТнинг Нью-Йоркдаги бош қароргоҳида Траст фонди фаолияти йўлга қўйилди.
Жамғарма мақсадлари ва вазифалари ҳақида кенг жамоатчиликни хабардор қилиш, унинг зиммасига юклатилган вазифаларни амалга ошириш учун маблағ йиғиш мақсадида халқаро донорлик ташкилотлари ва молия институтлари иштирокида турли тадбирлар ташкиллаштириш бошланди. БМТ шафелигида 2019 йил 24-25 октябрь кунлари Нукус шаҳрида бўлиб ўтган “Оролбўйи – экологик инновациялар ва технологиялар ҳудуди” мавзусидаги юқори даражадаги халқаро анжуман ана шундай муҳим тадбирлардан бўлди. Унда кўплаб давлатлар, шунингдек, БМТ, Жаҳон банки, Осиё тараққиёт банки, Европа инвестиция банки, Европа тикланиш ва тараққиёт банки вакиллари иштирок этди. Анжуманда халқаро ҳамжамиятнинг экологик ҳалокат оқибатларини бартараф этишга қаратилган саъй-ҳаракатларини бирлаштириш зарурлиги, Оролбўйи минтақасида истиқомат қилаётган аҳоли турмуш шароитини яхшилаш билан боғлиқ долзарб масалалар кўриб чиқилди. Ушбу форум ва бошқа тадбирлар қисқа муддатда зарур инвестицияларни жалб қилишга ва БМТ Траст фондининг фаол ишини бошлашга ёрдам берди.
Ҳозирги кунда жамғарма 26,1 миллион АҚШ доллари миқдорида маблағ тўплади. Қайд этиш жоизки, минтақада янги иш ўринлари ташкил этиш, табиий офат зонасида ижтимоий ва табиий шароитларни яхшилаш мақсадида 5 йил давомида яна 123,2 миллион АҚШ доллари йиғиш режалаштирилган.
2020 йил 1 декабрда жамғарма ҳузурида Оролбўйи минтақасини барқарор ривожлантириш бўйича Маслаҳат қўмитаси ҳам ташкил этилди. Қўмита белгиланган вазифаларнинг комплекс ечимларини ишлаб чиқиш бўйича қимматли тавсияларни тақдим этади. Масалан, қўмитанинг 2021 йил 30 мартда БМТ ҳамда Ўзбекистон Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги шафелигида бўлиб ўтган йиғилишида академик доиралар, халқаро молия институтлари, БМТ агентликлари, нодавлат нотижорат ташкилотлар, хусусий сектор, давлат муассасалари, фуқаролик жамияти институтларининг 130 нафардан ортиқ вакиллари иштирок этди.
Учрашувда жамғарманинг Оролбўйи минтақасида аҳолини тоза ичимлик суви билан таъминлаш, перинатал ёрдам сифатини ошириш, қишлоқ хўжалигида ёшларнинг инновацион ташаббусларини қўллаб-қувватлаш, умумтаълим мактабларида санитар шароитларни яхшилаш, соғлиқни сақлаш тизимини такомиллаштириш бўйича лойиҳаларни молиялаштиргани қайд этилди.
Хусусан, Қорақалпоғистон Республикасининг бешта аҳоли пунктида истиқомат қилаётган қарийб 35 минг киши тоза ичимлик суви билан таъминлангани, инфратузилма сезиларли даражада яхшилангани алоҳида қайд этилди. Бундан ташқари, Қўнғирот, Беруний туманларидаги туғруқхоналар ҳамда Нукус шаҳридаги перинатал марказда янги ускуналар ўрнатилган.
Учрашувда, шунингдек, умумий қиймати 12,4 миллион АҚШ долларига тенг янги лойиҳалар ҳам маъқулланди. Мўйноқ туманида ихтисослашган шифохона қуриш, қишлоқ хўжалигига қатор инновацион, тежамкор технологияларни жорий қилиш қўллаб-қувватланди.
Йиғилишда Европа Иттифоқи, Европа тикланиш ва тараққиёт банки, Ислом тараққиёт банки, БМТнинг атроф-муҳит дастури, АҚШ халқаро тараққиёт агентлиги, турли мамлакатлар вакиллари Оролбўйи минтақасида барқарор ривожланиш бўйича чора-тадбирларни қўллаб-қувватлашга тайёр эканини билдирди.
Бажарилган ишлар БМТ Траст фондини ташкил этиш ғояси ўз вақтида ва талаб даражасида бўлганидан далолат. Бунинг самарасида сайёрамиздаги йирик экологик фожиалардан бири бўлган ҳалокат оқибатини бартараф этишда халқаро саъй-ҳаракатларни бирлаштириш имкони пайдо бўлди.
Жамғарма жаҳон ҳамжамиятининг Оролбўйи аҳолисига амалий ёрдам кўрсатишга қаратилган кенг кўламли ва узоқ муддатли лойиҳаларни амалга ошириш бўйича халқаро платформа вазифасини ўтади.
Шу билан бирга кўриб чиқилаётган муаммо минтақа давлатлари етакчилари эътиборида турибди. Марказий Осиё мамлакатлари давлат раҳбарларининг иккита маслаҳат учрашуви минтақавий, жумладан, экологик муаммоларни муҳокама этиш ва ҳал қилиш учун самарали майдонлардан бирига айланди (биринчиси 2018 йил март ойида Нурсултонда, иккинчиси 2019 йил ноябрь ойида Тошкент шаҳрида бўлган). Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев бу каби учрашувларни ташкил этиш ташаббускори бўлди.
Иккинчи маслаҳат учрашуви якунида минтақа мамлакатлари раҳбарлари қўшма баёнот қабул қилди. У бошқа масалалар каби Орол денгизи қуришининг салбий оқибатларини бартараф қилиш билан боғлиқ муаммоларни қамраб олади.
Ҳужжатда Орол денгизи ҳавзасида ўзаро ҳамкорлик янада ривожлантирилиши ва мустаҳкамланиши истаги билдирилган. Шунингдек, Оролни қутқариш халқаро жамғармаси имкониятларидан ва кўпшериклик Траст фондининг ресурсларидан минтақага янги билимлар, инновацион технологияларни жалб қилиш, «яшил» иқтисодиёт тамойилларини жорий этиш, саҳроланиш кучайиши, экологик миграциянинг олдини олиш ва бошқа чоралар бўйича амалий вазифаларни ҳал қилиш мақсадида фойдаланиш тўғрисида қарор қабул қилинди.
Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев 2020 йил сентябрь ойида БМТ Бош Ассамблеясининг 75-сессиясидаги нутқида ушбу муаммога алоҳида тўхталиб ўтди. Ва яна бир бор жаҳон ҳамжамияти эътиборини Орол фожиасининг минтақага салбий таъсирига қаратди. Ўзбекистон раҳбари Оролбўйи минтақасини экологик инновациялар ва технологиялар ҳудуди, деб эълон қилиш тўғрисида БМТ Бош Ассамблеясининг махсус резолюциясини қабул қилиш таклифини билдирди.
Бугун Орол денгизини тиклаш ҳақида эмас, балки денгиз қуришининг одамлар соғлигига таъсирини енгиб ўтиш, ушбу кенг кўламли экологик ҳалокатнинг таъсирини камайтириш ҳақида сўз бормоқда. Орол ҳалокатининг сабабчиси инсон, аммо айнан инсонгина бу ҳудудга ҳаётни қайтаришга қодир. Денгизнинг қуриган тубида униб-ўсаётган дарахтлар бунга ишонч уйғотмоқда.
Кўз ўнгимизда бутун минтақа ўзгариб бормоқда, одамлар тоза ичимлик суви билан таъминланмоқда, замонавий уйлар, йўллар, мактаблар, касалхоналар барпо қилинмоқда. Бу ерларга хорижий инвесторлар етиб келди, дунёнинг турли бурчакларидан келган сайёҳлар сони ортмоқда. Буларнинг барчаси Оролбўйи тикланаётганидан ва унинг истиқболи порлоқ эканидан далолат беради.
Адити Баҳодури,
«International Affairs Review»,
Ҳиндистон
«Албатта, Сиз буюк хулқ узрадирсиз!» деб, (Каломуллоҳ Қуръони каримнинг Қалам сураси 4 оятида) марҳамат қилиб, макорими ахлоқни такомиллаштириш учун юборилган Жаноби севимли Пайғамбаримиз Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васалламни улуғлаган Парвардигори оламга беҳисоб ҳамду саноларимиз бўлсин!
«Ҳақ бўлатуриб тортишувни тарк қилган киши учун жаннатнинг чеккасида бир қаср бино қилинишига; ҳазил бўлса ҳам ёлғонни тарк қилган кишига жаннатнинг ўртасида бир қаср бино қилинишига; хулқи гўзал бўлган киши учун эса жаннатнинг юқорисида бир қаср бино қилинишига кафилман» деб, (Имом Абу Довуд ривоятлари) марҳамат ила ваъда этган ҳабибимиз, кўзимиз нури, бошимиз тожи Жаноби севикли Пайғамбаримиз Муҳаммад Мустафо Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васалламга чексиз салавот-шарифларимиз ва саломларимиз бўлсин!
ҚИСҚАЧА МАЪЛУМОТ:
Халқаро ҳуқуқ даражасида болалар ҳуқуқларига оид
асосий ҳужжат – 1989 йил 20 ноябрда Бирлашган Миллатлар Ташкилоти томонидан Бош Ассамблеясининг 44/25-сонли Қарори билан қабул қилинган Болалар ҳуқуқлари тўғрисидаги Конвенция ҳисобланади.
Бундан ташқари, болаларга бағишланган яна бир қатор халқаро саналар мавжуд: Бутунжаҳон болалар куни (20 ноябрь), Халқаро бегуноҳ болалар – тажовуз қурбонлари куни (4 июнь) ва Африка болаларини ҳимоя қилиш куни (16 июнь).
Ҳар йили 1 июнь санаси дунё бўйлаб Халқаро болаларни ҳимоя қилиш куни сифатида кенг нишонланадиган кун эса 1949 йил ноябрь ойида Париж шаҳрида бўлиб ўтган Халқаро демократик аёллар федерацияси конгресси қарори билан таъсис этилган бўлиб, илк бор 1950 йилда нишонланган.
Бу сана нафақат болаларга қувонч улашиш, уларнинг юзига табассум бахш этиш куни, балки ҳар биримизга улкан масъулиятни эслатиб турувчи муҳим кун ҳамдир. Зеро, бола – оиланинг кўз нури, қалб қувончи, миллатнинг келажаги ва Аллоҳ таолонинг энг буюк неъматларидан биридир.
Болаларнинг беғубор кулгиси, самимий нигоҳлари ва пок қалблари инсонга ҳаётнинг ҳақиқий гўзаллигини ҳис қилдиради. Шунинг учун ҳам ҳар бир жамиятнинг тараққиёти, аввало, унинг фарзандларига бўлган муносабати билан ўлчанади.
Болаларга меҳр берган, уларнинг таълим-тарбиясига аҳамият қаратган халқнинг келажаги ҳам ёруғ бўлади.
Ислом дини болаларга меҳр-мурувват кўрсатишни, уларни асраб-авайлашни ва яхши тарбия беришни энг улуғ амаллардан бири сифатида таълим беради.
Қуръони карим ва ҳадиси шарифларда фарзандларга нисбатан раҳм-шавқатли бўлиш, уларнинг ҳақ-ҳуқуқларини адо этиш ҳақида кўплаб кўрсатмалар берилган.
Каломуллоҳ Қуръони карим ояти карималарида, Жаноби Пайғамбаримиз Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васалламнинг муборак ҳадиси шарифларида, саҳобаи киромларнинг гўзал феъл-атворларида, уламоларимизнинг ноёб асарларида, улуғларимизнинг китобларида ва доно халқимизнинг доно мақолларида келган “Ҳаёт” университетида учрайдиган ҳар хил саволларга мукаммал ва тўлиқ, батафсил ва аниқ жавоблар ҳар биримиз учун ЗАРУР ва ДАРКОР бўлса керак...
Ҳозирги даврда, ахборот технологиялари ўта тезкорлик билан ривожланаётган бир пайтда, нанотехнология зўр шиддатлик билан авжига чиқаётган замонда, ҳар хил оммавий ахборот воситалари хилма-хил маълумотларни кечаю кундуз зўравонлик билан тарқатаётган бир онда, фарзандларимиз ўз-ўзлари билан ёлғиз қолиб 25 соат вақтларини телефон, компьютер билан машғул бўлиб, болаларимиз улар билан “банд” бўлиб қолганларида мазкур вазифалар ва пурмаъноли ҳикматлар жаннатмакон юртимизнинг, муқаддас Ватанимизнинг, доно халқимизнинг ҳар бир фуқаросига қушга – ҳаво, балиққа – сув зарурлигидай зарур бўлса керак...
Ислом таълимотида фарзандлар Аллоҳнинг омонати деб қаралади. Омонатга хиёнат қилинмагани каби, фарзандларнинг тарбиясига ҳам бепарво қараш мумкин эмас. Ҳалол ризқ билан боқиш, яхши хулқ-одобга ўргатиш, ибодат ва эзгуликка муҳаббат руҳида тарбиялаш ҳар бир мусулмон ота-она учун савобли вазифадир. Чунки яхши фарзанд инсон вафот этганидан кейин ҳам унинг амал дафтарига савоб ёзилишига сабаб бўлади.
Баъзан бир ширин сўз, бир самимий табассум ёки кичикгина ғамхўрлик боланинг бутун ҳаётига ижобий таъсир кўрсатиши мумкин. Шунинг учун фарзандларимиз билан кўпроқ суҳбатлашиш, уларни эшитиш, дардлари ва қувончларига шерик бўлиш даркор. Меҳр билан улғайган бола меҳрибон инсон бўлиб етишади. Раҳм-шавқат кўрган фарзанд эса бошқаларга ҳам раҳм қилишни ўрганади.
Фарзандга берилган ҳар бир имконият, ҳар бир яхши тарбия ва ҳар бир эзгу дуо келажакнинг мустаҳкам пойдевори бўлиб хизмат қилади.
Фарзандларимизга кўпроқ вақт ажратиб, уларнинг қалбига яхшилик, ҳалоллик, меҳр-оқибат ва ватанпарварлик туйғуларини сингдириш – улуғвор бурчимиз! Чунки болалар – бу фақат келажак эмас, улар бугунги кунимизнинг ҳам энг катта бойлигидир.
Бугунги кунда болаларни ҳимоя қилиш масаласи фақатгина моддий эҳтиёжларни қондириш билан чекланмайди.
Айниқса, ахборот технологиялари ривожланган замонда фарзандларимизнинг маънавий оламини асраш, уларни зарарли ғоялардан ҳимоя қилиш ҳар бир ота-она зиммасидаги муқаддас бурч ҳисобланади.
Муқаддас ислом динимизни пок сақлаш, уни турли хил ғаразли хуруж ва ҳамлалардан, туҳмат ва бўҳтонлардан ҳимоя қилиш, унинг асл моҳиятини ўниб-ўсиб келаётган ёш авлодимизга тўғри тушунтириш, ислом маданиятининг эзгу ғояларини кенг тарғиб этиш вазифаси ҳамон долзарб бўлиб қолмоқда. Бу вазифа нафақат бирор вазифадор ёки бирор соҳадаги масъулларга белгиланган, балки ҳар бир (!) ОТА УЧУН, ҳар бир (!) ОНА УЧУН буюк вазифа ва бугунги XXI аср замонасида ЭНГ КАТТА вазифа, деб билмоғимиз лозим!
«ЖОНЛИ» ва «ЖОНСИЗ» тарбия
«Агар огоҳсан – шоҳсан,
агар шоҳсан – огоҳсан»
Албатта, халқимиз, жумладан, ёш авлод ғарб фан-техникаси, маданияти, адабиёти, санъатининг илғор жиҳатларини инкор этмайди. Бироқ Ғарбда дин ва одобга зид бўлган қарашларнинг кўпчиликка сингдирилиши оқибатида юзага келган «оммавий маданият» тушунчасини ғарб зиёлиларининг ўзи «ғарбнинг муаммоси» сифатида баҳолаётганини ҳамда «оммавий маданият»нинг маънавий-ахлоқий тубанликларини ёшларимиз қанча тез англаса, шунча яхши.
Бугунги кунда тарбия ҳам, минг афсуслар бўлсинки, икки хил бўлиб қолди:
1) «жонсиз» тарбия ва 2) «жонли» тарбия.
1) «ЖОНСИЗ» тарбия – бу интернет, компьютер, телефон, дисклар, телевизор. Минг афсус ва надоматлар бўлсинки, бу нарсалар ҳам кўп ёшларимизни, баъзи ўринларда сал каттароқларимизни ҳам тўғри йўлдан, ўз ота-оналари не-не машаққатлар чекиб ўргатган йўлдан, ота-боболаримиздан буюк ва беқиёс мерос бўлиб келаётган йўлдан оздириб ва адаштириб қўймокда. Натижада, доно халқимиз мақолида «яхшини шарофати, ёмонни касофати» деб айтилганидек, ўзлари ҳам, оиласи ҳам, қариндошлари ҳам, қўшнилари ҳам, дўстлари ҳам, яқинлари ҳам, атрофдагилари ҳам сарсон бўлиб, уларнинг касофатлари яшаб турган маҳалласига ҳам, ишлаб турган ишхонасига ҳам, бутун эл-юртига ҳам етмоқда.
Бундай шаклдаги «жонсиз» тарбия –
МУТЛАҚО зид эканлигини унутмайлик!
Хорижий телеканалларда нима намойиш этилса ёки интернетда нима тарғиб қилинса, барчасини қабул қилавериш асло мумкин эмас! Биз улар орасидан имон-эътиқодимиз, анъанаю қадриятларимизга МОС КЕЛАДИГАНЛАРИНИГИНА саралаб олмоғимиз шарт. Бу мақсадга эса ёшларимизга телефон, телевидение, компьютер ва интернетдан оқилона фойдаланиш йўлларини ўргатиш, уларнинг мазкур ахборот манбаларидан фойдаланишларини назорат қилиб бориш орқалигина эришиш мумкин. Токи ҳали суяги қотиб улгурмаган ёшларимизнинг беғубор маънавиятига жиддий зарар етмасин.
Мутахассисларнинг тадқиқотларига кўра, АҚШда жиноятчиларнинг ярмидан кўпи бузилган оилалар фарзандлари экани маълум бўлган. Уларга ота-онасининг ажрашгани туфайли етказилган кучли руҳий зарба ўрта ёш, ҳатто кексалик чоғида ҳам салбий таъсир ўтказиши аниқланган.
2) «ЖОНЛИ» тарбия – бу
Бу «жонли» тарбиядаги маълумотлар эса маънавият ва маърифат йўналишига ҳамда тарбия соҳасига дахлдор ҳар бир инсон учун, ҳар бир (!) ОТА УЧУН, ҳар бир (!) ОНА УЧУН беқиёс энциклопедик манба бўлиб хизмат қилади.
Оиладаги бош – бобо ёки буви, ота ёки она ҳар куни, айниқса жума оқшоми, бозор оқшоми кунларида оилавий дастурхон атрофида ўтирганларида оиласининг ҳар бир аъзоларини исмларини номма-ном айтиб, ҳар бир ўғил-қизларини, ҳар бир келин-куёвларини, ҳар бир невара-чевараларини хақларига яхши тилаклар айтиб, яхши дуолар қилсалар – бу ҳам «жонли» тарбиянинг бир тури ҳисобланади.
Зеро бундай шаклдаги «жонли» тарбияни ҳаммаларимизнинг ота-боболаримиз, она-момоларимиз аввал-азалдан чин ихлос билан, соф эътиқод билан, гўзал намуна ва чиройли ибрат бўлиб, баркамол даражада бериб келишган.
Шунда «мени отам мени хақимга бундай дуо қилганлар», «мени онам мени бундай бўлишимни Худодан сўрар эдилар» деган онги-шууридаги дастурхон атрофидаги сурат унинг кўз олдида доим туради. Дастурхон атрофида, оиласи ҳузурида айтилган ота-онасининг умидлари, орзулари уни бошқа ножўя хатти-ҳаракатлардан тийилишга, ҳар куни қўл очиб Яратгандан сўраётган тилакларни эслаб, мазкур тилакларга мос келмайдиган ишлардан сақланишга ундайди.
Буюк ота-боболаримиздан мерос бўлиб қолиб келаётган доно халқимизнинг юксак маънавиятига давлатимиз раҳбари Муҳтарам Президентимиз ҳам: «Дуо қилган, дуо олган ҳеч қачон кам бўлмайди. Бундай жойдан ҳеч қачон барака аримайди» деб, яна қўшимча сифатида бизларга енгилмас куч қилиб бердилар.
Диёримизда миллий қадриятлар ва муборак динимизнинг эзгу таълимотлари асосида оилага доир қонун-қоидалар янада мукаммал қайта ишланди. Халқимизнинг миллий маънавияти, оилаларимизда амал қилинадиган тартиб-қоидалар ёшлар тарбиясида муҳим аҳамиятга эгадир. Улар оила мустаҳкамлигини таъминлашда улкан пойдевор вазифасини ўтайди.
Жаноб ҳазрат Пайғамбаримиз Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам ўз ҳадиси шарифларида марҳамат қиладилар: «Болаларингизга одоб беринглар ва одобларини чиройли қилинглар!».
Бу хусусда шоирларимизнинг ибратли сўзлари бор:
«Биринчи ғиштни қийшиқ қўяркан меъмор,
Осмонга етса ҳам қийшиқдир девор».
Оилада эрнинг мавқеи баландлиги, хотин ҳам ўз хақ-ҳуқуқларига эгалиги, фарзандларнинг ота-онани ҳурмат қилишларини олайлик. Кўп йиллар давомида ота-боболаримиз қалбига сингиб кетган ушбу миллий ва диний қадриятларни бугун янада сайқаллаш кераклигини замон талаб этмоқда.
Шиддат билан ўзгариб бораётган ҳозирги замонда бемаъни хуружлар кўпайиб, уларнинг инсон ва жамият ҳаётига салбий таъсирлари мисли кўрилмаган даражада кучайиб бормоқда. Шунинг учун барчамиз кўзимизни каттароқ очиб, зийраклик ва огоҳлик билан бундай ҳамлаларга қарши курашмоғимиз лозим.
Айниқса ҳозирги ёзги таътиллардан сермаъно, сермаҳсул, мазмунли ва унумли фойдаланиб,
ҳар бир ота, ҳар бир она ўз фарзандига:
уқтириб, юқтириб, тушунтириб, сингдиришимиз –
ҳам бурчимиз, ҳам қарзимиз, ҳам фарзимиздир!
ХУДОНИНГ олдида ҳам, бандасини олдида ҳам, ЮРТ-ХАЛҚИМИЗ олдида ҳам!
Буларни ҳаммасини болаларимизга ўргатиш учун бизларга ҳеч қандай махсус олий маълумот ҳам, тегишли сертификат ҳам, ҳеч кандай қизил диплом ҳам керак эмас! Ёшларимизда бу жиҳатларини биз уйғотишимиз (!) керак холос. Зеро шу сифатларнинг ҳаммаси фарзандларимизнинг қонида бор, уларнинг хамиртурушларида бор! Зеро шу фазилатларнинг ҳаммаси болаларимизнинг ДНК ларида мавжуд!
Чунки бу хусусиятларнинг барчаси бизларнинг ота-оналаримиздан авлоддан-авлодга, қон орқали ўтиб келаяпди! “Бунинг қонида бор-да ўзи!” деб ёки “олманинг тагига олма тушади”, “олма пишса, тагига тушади” деб бежиздан-бежиз айтмайди доно халқимиз!
Кимнинг она Ватанни севиш туйғуси кучли ва имон-эътиқоди мустаҳкам бўлса, ўзининг ўтмишини ҳурматлаб, яхши билса, «оммавий маданият» тузоғига тушиб қолмайди, дину давлатимизнинг “хақиқий дўстлари”нинг қармоғига илинмайди. Бунинг учун оилада ота-оналар фарзандлари билан миллий мусиқа, халқ қўшиқ-ашулаларимизни эшитишса, биргаликда китоб ўқишса, ўқиган асарларини биргаликда муҳокама қилишса, уларни турли спорт секцияларига ва мусиқа тўгаракларига жалб этишса, эришилган ютуқлари ва эгаллаётган тажрибаларига қизиқишса, илм-ҳунар ўрганишларида ҳамнафас бўлишса, ёшларнинг ёт ғоялар учун вақти ҳам, қизиқиши ҳам бўлмайди.
Илоҳо ўзларимизни ҳам,
фарзанд-зурриётларимизни ҳам
Меҳрибон Парвардигоримиз Ўзи буюрган,
Жаноб Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васаллам тавсия этган,
ўтмишда ўтганларимизнинг руҳлари шод бўладиган,
халқимиз хурсанд бўладиган,
ота-оналаримиз рози бўладиган йўллардан юришимизни насиб этсин!
Иброҳимжон домла Иномов.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 