26 Июл, 2026, 12 Сафар, 1448
26 Июл, 2026, 12 Сафар, 1448
Австралиянинг маҳаллий халқлари ва Toррес бўғози аҳолиси христиан колонизаторлари келишидан анча олдин мусулмонлар билан мунтазам алоқада бўлган. Бугунги кунда ҳам Ислом баъзи аборигенларнинг қалбида акс-садо бермоқда.
Австралиядаги Исломнинг кириб келиш тарихини қитъанинг шимолий қисмидаги Aрнем-Лендр ярим оролида жойлашган қизил қояларга ўйиб ёзилган елканли қайиқларнинг кичик чизмалари билан айтиш мумкин. Бу анъанавий индонезия қайиқлари "прау" сифатида маълум - айнан уларда трепанг ва денгиз бодрингини излаб ривожланаётган Макасар тижорат шаҳридан мусулмон балиқчилар етиб келишган.
Улар биринчи марта Шимолий Австралияда қачон пайдо бўлганлари маълум эмас. Баъзи тарихчилар бу 1750 йилларда содир бўлган деб айтишади. Лекин ғор расмлари устига туширилган ари мумининг радиуглерод таҳлили бу анча олдин бўлган, деб тахмин қилиш имконини берди. Фигуралардан бири 1664 йилгача қилинган кўринади, эҳтимол, бу 1500 йилларга тўғри келар.
Макасардан келган балиқчилар бу ерга ҳар йили Хитой тиббиёти ва ошхонасида ишлатилиши туфайли юқори нархга эга бўлган денгиз бодрингларини йиғиш учун келишган. Мелбурндаги Монаш университети антропологи Жон Бредли сўзларига кўра, бу Австралиянинг халқаро алоқалардаги илк тажрибаси бўлди ва бу муваффақиятга эришди.
Макасарлик баъзи савдогарлар Австралияда қолишди. Ислом ақидаси аборигенларнинг ғор санъатига таъсир этибгина қолмай, балки уларнинг мифологиясига ҳам таъсир кўрсатган. Мисол тариқасида "валита-валита"деган фигурани келтириш мумкин. Исм арабча "Аллоҳ таоло" иборасидан келиб чиққан бўлиб, айнан шу маънони англатади. Маросим эгилишлари мусулмонларнниг саждасига ўхшайди.
Макассар аҳолисининг аборигенлар ва Торрес бўғози ороллари аҳолиси билан савдоси 1906 йилда оғир солиққа тортиш ва оқ рангдан бошқа рангли одамларнинг савдосини чеклаган ҳукумат сиёсати туфайли якунланди. Бир аср ўтгач, Шимолий Австралияда абориген жамоалар Макасар савдогарлар билан биргаликда тарихга ҳурмат, ўзаро ишонч ва ҳурмат бир давр сифатида уни хотирлашади.
Бу Австралияда мусулмонлар ва маҳаллий халқлар ўртасидаги ягона алоқа эмас эди. XIX-XX асрлар оралиғида Жанубий-Шарқий Осиёдан малайлар Австралиянинг шимоли-Ғарбий соҳилидаги Брум шаҳрида инжу саноатида ёлланма ишчилар сифатида Австралияга кела бошладилар. Макасар аҳолиси сингари малайлар ҳам маҳаллий туб халқлар билан турмуш қуришган ва минтақага Исломий диний ва маданий амалиётларни жорий этишган. Бу ўзароҳамкорлик ҳозир Шимолий Австралияда кўплаб оилаларда кузатилмоқда.
26,000 аҳолиси бўлган Алис-Спрингс шаҳри чеккасида Австралия марказида бир масжид бор. Уни "афғон масжид" деб аташади, негаки 1860 ва 1930 йиллар орасида деярли 4000 туя етакчилари ўз туялари билан Австралияга келишган. Уларнинг кўпчилиги Афғонистондан эди, лекин баъзилари Ҳиндистон ва ҳозирги Покистондан ҳам эди. Улар чўл ерларини ривожлантиришда асосий роль ўйнади ва минтақада инфратузилмани яратиш ёрдам беришди.
Уйдан узоқда, афғонистонлик туя етакчилар Марказий Австралия бўйлаб кўплаб қўлбола масжидлар қуришган ва уларнинг кўпчилиги маҳаллий одамлар билан қон-қариндошлик алоқаларини ўрнатишган. Туя етакчилари учун эҳтиёж 1930 йилда ҳамма жойда автомобиль транспорт воситалари жорий этилгандан кейин ғойиб бўлди. Бугунги кунда Алис-Спрингсдаги афғон масжиди асосан Ҳиндистон, Покистон ва Афғонистондан келган муҳожирлар билан тўлиб тошган.
Islamisemya.com маълумотига кўра бугунги кунда тобора кўпроқ аборигенлер Исломни қабул қилмоқда. 2011 йилда Австралияда аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, 1 1140 нафар киши ўзини мусулмон деб атаган. Бу мамлакат аборигенларининг 1% дан камроғини ташкил этади. Эҳтимол, энг машҳур мусулмон - икки карра жаҳон бокс чемпиони Энтони Мандайн ҳислобланади.
Баъзи аборигенлар учун Ислом одатий маданий алоқаларнинг давоми, христианлик эса мустамлакачилик билан боғлиқ. Мусулмон Жастинn Агале айтганидек, "Ислом Фитр ва Тавҳид ҳақида аниқ фикрларга эга ва биз табиат билан уйғун яшашимиз керак".
Бироқ, баъзи аборигенлар учун Исломга мурожаат қилиш янги ҳодисадир. Муҳаммад (номи ўзгартирилган) қачонлардир бошпанасиз эди ва спиртли ичимликларни истеъмол қилар эди, лекин шариат аҳкомлари - мунтазам ибодат, ўз-ўзини ҳурмат қилиш, спиртли ичимликлар, гиёҳванд моддалар, қимор ўйинларни рад этиш – унга зарарли одатлардан қутулиш имконини берди. Энди у барқарор ишга эга.
"Ислом дини билан танишганимда, умримда биринчи марта ўзимни инсондек ҳис қилдим. Ислом динида топган энг жозибали нарсаларимдан бири, бу унинг мукамаллиги ва бутунлигидир", - дейди Муҳаммад.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси матбуот хизмати
Тадбир аввалида Музаффар Камилов Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Миромонович Мирзиёевнинг хатмона муносабати билан барча битирувчилар ҳамда ёшларга йўллаган алоҳида саломи ва самимий қутловларини етказди.
Таъкидланганидек, бугунги кунда давлатимиз ва халқимиз хизмати, миллат ҳамда дин ривожи йўлида сидқидилдан бел боғлаган ёшларга эътибор қаратиш, уларнинг илмий ҳамда амалий салоҳиятини қўллаб-қувватлаш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади.
Музаффар Камилов ўз нутқида институт битирувчиларининг кўрсаткичлари, уларнинг бир қанча йўналишларда ижоза ва халқаро тил сертификатларига эга экани ҳамда пухта илмий ва тизимли йўналиш шакллантирганини алоҳида эътироф этди.
Диний-маърифий соҳада узвий ва узлуксиз таълим тизимини йўлга қўйиш – мадрасалардан бошлаб олий институтлар, бакалавриат, магистратура ва келгусида докторантура босқичларини қамраб олиш йўлидаги саъй-ҳаракатлар улкан натижалар бераётгани таъкидланди.
Тошкент ислом институти кўп йиллар давомида давлат ва жамоат ташкилотларида, диний соҳанинг энг масъулиятли ва ҳассос йўналишларида хизмат қилаётган етук кадрларни етиштириб берган бўлса, бугунги магистратура босқичи сифат кўрсаткичларини янги босқичга олиб чиқади. Битирувчилар олдига фақатгина республика миқёсида эмас, балки халқаро майдонда ҳам Имом Бухорий ва Имом Термизий квали улуғ алломалар юртининг илмий салоҳиятини намоён этиш вазифаси қўйилди.
Тадбирда магистратурани муваффақиятли тамомлаган хотин-қизлар вакилларининг илмий ишлари ва эришган натижалари алоҳида эътироф этилди. Жамиятда салоҳиятли ва малакали олималарга бўлган эҳтиёжни қондириш, хотин-қизларга диний-маърифий билим ва таълимни етказиш борасидаги имкониятларни янада кенгайтириш зарурлиги кўрсатиб ўтилди.
Шунингдек, битирувчиларнинг илмий изланишларини тўхтатмасликлари учун Ўзбекистон халқаро ислом академиясида мақсадли докторантура ўринларини ташкил этиш ва кейинги босқичларда уларнинг илмий салоҳиятини оширишга кўмаклашиш режалари билдирилди.
Музаффар Камилов ушбу билим даргоҳида хизмат қилган, эл-юрт ва дин ривожига беқиёс ҳисса қўшган марҳум муфтийлар ҳамда уламолар – Эшон Бобохон ҳазратлари, Зиёвуддинхон қори, Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф, Усмонхон Алимов ва бошқа фидоий устозларнинг хизматларини ёдга олиб, уларнинг ҳақларига дуолар қилди. Бугунги кунда ушбу улуғвор ва масъулиятли йўлни муносиб давом эттираётган Ўзбекистон мусулмонлари идораси раҳбарияти ҳамда устозларга куч-қувват ва муваффақиятлар тиланди. Магистрларга Президент маслаҳатчиси Музаффар Комилов давлатимиз раҳбарининг 20 миллион сўмдан пул мукофоти сертификатларини тантанали равишда топширди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари сўзга чиқиб қуйидаги фикрларни билдирди:
“Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев 2023 йил 22 июнь куни Сурхондарё вилояти сайловчилари билан учрашувда диний таълим муассасалари салоҳиятини янада ошириш мақсадида Тошкент ислом институтида 2024 йилдан магистратура, 2025 йилдан эса докторантура босқичларида олий малакали кадрлар тайёрлаш тизимини йўлга қўйиш ташаббусини илгари сурган эди.
Мазкур ташаббус ижроси доирасида Тошкент ислом институтида “Теология (Ислом илоҳиёти, фалсафаси ва мотуридийлик таълимоти)” ҳамда “Теология (Ҳадис илмлари)” мутахассисликлари бўйича 1 ва 2-босқичларда жами 20 нафар магистрант таҳсил олмоқда.
2026 йил 11 июнь куни Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти тарихида илк бор магистрантларнинг магистрлик диссертациялари ҳимояси бўлиб ўтди. Мазкур муҳим воқеа мамлакатимизда диний-маърифий соҳани янги босқичга олиб чиқиш, бой илмий-маънавий меросимизни чуқур ўрганиш ҳамда соҳа учун юқори малакали илмий кадрлар тайёрлаш борасида амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотларнинг амалий натижасидир.
Тошкент ислом институти магистрлик диссертациялари ҳимояси мамлакатимиз диний таълим тизими ривожидаги муҳим босқич бўлиб, мазкур жараён келгусида юқори малакали, замонавий билим ва кўникмаларга эга илмий-педагог кадрларни тайёрлашга хизмат қилади”.
Институтнинг илк 10 нафар магистранти ўқиш давомида илмий фаолиятда фаол иштирок этиб, диссертация мавзулари доирасида жами 52 та илмий мақола ва тезис нашр эттирдилар. Жумладан, 28 таси илмий журналларда, 9 таси илмий тўпламларда ва 12 таси республика ҳамда халқаро анжуман материалларида чоп этилди.
2-курс магистрантларининг ўртача ўзлаштириш кўрсаткичи 90%дан юқори бўлди. Энг юқори натижани 96+ балл билан Исмоилжон Иброҳимов, кейинги ўринларни эса 95+ балл билан Мухлиса Нарзуллаева ва Муҳаммад Аъло Мадраҳимов эгаллади.
Магистрантларнинг 8 нафари араб тили бўйича халқаро ва миллий сертификатларга эга. Жалолиддин Мамасолиев, Нурмуҳаммад Шайдуллаев ва Исмоилжон Иброҳимов Ат-Танал C1 даражасини, яна 5 нафар талаба CEFR ва Ат-Танал тизимида B2 даражасини қўлга киритган. Шунингдек, талабалар мутахассислик фанлари доирасида жами 53 та “ижоза”"га эга. Бу бўйича Исмоилжон Иброҳимов мутлоқ етакчи бўлиб, унинг шахсий ижозалари сони 18 тани ташкил этади.
Гулчеҳра Сиддиқова 2006 йилда ўтказилган 16-Республика қорилар мусобақасида мураттаб қориялар йўналиши бўйича аёл-қизлар ўртасида мутлақ 1-ўринни, 2009 йилдаги 20-Республика қорилар мусобақасида эса мужаввид қориялар йўналишида 2-ўринни эгаллаган. Иқболжон Қамбаров ва Ҳусниддин Ҳасанов Фиқҳ ҳамда Ақоид фан ойликларида мақола ёзиш бўйича совриндор бўлишган. Жалолиддин Мамасолиев шариат стандартлари бўйича нуфузли CPSS малака сертификатига эга.
Магистрантлар ўқув режасига мувофиқ 2026 йил 26 январдан Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказида, 24 февралдан эса Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида илмий амалиёт ўтаб, манбашунослик ва ноёб қўлёзмалар билан ишлаш кўникмаларини мустаҳкамладилар.
Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари ўз нутқларида Тошкент ислом институти магистратура таълим босқичини илк битирувчилар муваффақиятли тамомлагани улкан тарихий воқеа бўлгани, Юртбошимизнинг ташаббуси билан уламоларимиз ва мўмин-мусулмон халқимизнинг ана шундай орзу-умидлари, ихлос билан қилган дуолари ижобат бўлганини алоҳида таъкидладилар.
Маросим давомида Муфтий ҳазратлари ҳар бир битирувчини самимий табриклаш баробарида магистрлик дипломларини тантанали равишда топширдилар.
Шундан сўнг Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари Ўзбекистон мусулмонлари идораси тизимида меҳнат фаолиятини бошлаётган магистрларнинг ойлик иш ҳақига 20 фоиз миқдорида устама ҳақ тўлаб берилишини эълон қилдилар.
Бундай рағбат ва имтиёзлар диний-маърифий соҳада юқори малакали, замонавий билимларга эга илмий-педагог кадрлар авлодини шакллантиришга хизмат қилади.
ЎзА
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 