25 Март, 2026, 5 Шаввол, 1447
25 Март, 2026, 5 Шаввол, 1447
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг муборак вужудлари тупроққа қўйилганига беш ой бўлганида ҳазрати Фотиманинг кўзи ёриди.[1] Муҳсин деб ном қўйилган бола кўп яшамади. Бу туғилиш ҳазрати Фотима учун жуда қимматга тушди. Туғруқ вақтида кўп қийналгани, боласи ҳам оламдан ўтгани онанинг аҳволини оғирлаштирди. Бир неча кун ётиб дам олганига қарамай ётоғидан тура олмади. Шаъбон ойи охирларкан, ҳаёти ҳам поёнига етиб бораётганини ҳис қилди. Зеро, бу оиладан биринчи бўлиб отасининг ёнига ўзи боришини биларди.[2] Буни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ўзларидан эшитганди. Аммо қачон, қайси кун, қайси соатда, қаердалигини билмасди.
Ҳазрати Фотимани ўлим қўрқита олмади. Чунки ўлимдан сўнгги мангу ҳаётда жаннат аёлларининг саидаси, уларнинг кўнгиллари маликаси сифатида битмас-туганмас неъматларга эга бўлиши муждаси берилганди.[3] Отасига вафо қилмаган, ўзи ҳам умри давомида роҳат кўрмай яшаган бу олам унга ҳам вафо қилмаслиги аниқ эди. Севикли опалари сингари у ҳам ёшлигига, болаларига тўя олмасдан, уларни онасиз қолдириб кетаётганди. Безовталиги болаларининг кейинги ҳоллари нима кечишини ўйлаганидан эди, холос.
Хасталик давом этаётган кунларнинг бирида ҳазрати Абу Бакр зиёратига келиб, мақсадини ҳазрати Алига айтди. Ҳазрати Али завжаси ёнига кириб:
— Абу Бакр кўргани келибди, киришга изн сўраяпти, кирсинми? — деб сўради.
— Бунга сиз нима дейсиз?
— Хастанинг ҳолини сўрагани келган кишига “келинг” дейман.
— Ундай бўлса кираверсин...
Ҳазрати Абу Бакр салом бериб ичкари кирди. Аҳвол сўради, шифо тилади. Ўрталарида бўлиб ўтган кўнгилсизликдан ҳануз маҳзунлигини айтди. Бироз ўтиргач, изн сўраб қайтиб кетди.[4]
Ҳазрати Фотиманинг ҳаёти севикли отаси келтирган диннинг аҳлоқи ва амали билан безанганди. Қалби Қуръонга уйғун эди. Охирги кунларида отаси ўргатганидай истиғфорни кўпайтирди. Рамазоннинг учинчи куни оқшом чоғида шаҳодат калимасини сўнгги бор айтган дудоқлар қайтиб очилмади. Руҳи фаришталар ҳамроҳлигида Раббиси ҳузурига кўтарилди.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам томонидан жаннат ёшларининг сардорлари бўлиши айтилган[5] ҳазрати Ҳасан ва Ҳусайн, Зайнаб ва Умму Гулсум оналари ортидан йиғлаб қоларкан, ҳазрати Али Асмо бинти Умайсга хабар юборди. Улар биргаликда ҳазрати Фотимани ювиб кафанлади.[6] Сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг севикли қизи Фотиманинг жанозаси ҳазрати Али (ё амакиси Аббос) томонидан ўқилиб, Бақий қабристонига олиб борилди.[7]
Бугунги кунда қабристон эшигининг рўпарасида жойлашган опалари қабрларининг ўнг томонида, улардан йигирма беш метрча ичкарида жойлашган қабрига қоронғуда дафн этилди.[8]
Ибн Абдулбарр ҳазрати Фотиманинг кечаси дафн этилиши ўз васиятига кўра бўлганини қайд этган.[9] Чунки ҳазрати Фотима аввалроқ Асмо бинти Умайс билан гаплашганида аёлларнинг жанозаларида жасадига ёпилган ёпинчиқдан вужудларининг баъзи жойлари билиниб қолаётганини айтиб, ўзининг тобути бу ҳолда кўтарилишини истамаслигини билдирган. (Эътибор қилинг: унинг ўлим тўшагида ётиб ҳам ҳаё қилгани дилларни титратади, кўзларни ёшлантиради. Бугун танасини яширину ошкора кўз-кўз қиладиган айрим аёлларни тавбага чорлайди...) Асмо эса бунга жавобан Ҳабаш ўлкаларида тобутлар четига хурмо шохларидан ярим доира шаклида пана қилинишини, шунда майит одамларга кўринмаслигини айтиб, агар ҳазрати Фотима вафот этса тобутини шундай урашини ваъда беради[10]. Аммо ҳазрати Фотиманинг муборак вужуди кечаси кўмилгани учун бунга эҳтиёж ҳам қолмаган эди.
Ўшандан то бугунги кунга қадар Бақий қабристони эшиги очилиши биланоқ ҳазрати Фотиманинг қабрини зиёрат қилувчилар жуда кўп бўлиши кузатилади. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг аёллари, ёнларидан жой олган бошқа қизлари Зайнаб, Руқия, Умму Гулсумнинг қабрларини зиёрат қилувчилардан кўра ҳазрати Фотиманинг қабрини зиёрат қилувчилар кўпроқ бўлиши балки вафот этаётиб ҳам ҳаё тақвосида намуна бўлгулик юқоридаги сўзлари боисдир. Зеро, Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Банда Аллоҳ рози бўладиган гапни арзимас санаб гапирса-да, Аллоҳ уни даражаларга кўтаради...” деганлар.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қадрли омонатини қабристондаги жаннат боғчасига қўйган ҳазрати Али кўзёшларини тия олмай ортига қайтганида ҳали тонг отишига анча бор эди.
Ҳазрати Фотиманинг вафоти хабари Мадинани яна бир бор мотамга солди. Кўнгиллар “оҳ, Фотима...” дея фарёд қилиб, кўзлардан раҳмат ёшлари оқди. Бироқ, бу фоний оламдан ўтганни ортга қайтариб бўлмайди.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг дилбанди тупроққа қўйилганда отасининг вафотига эндигина олти ойча бўлганди. Ҳазрати Фотима йигирма етти ёшни тўлдирмаган, ортида қолган тўрт фарзанднинг энг каттаси бўлмиш ҳазрати Ҳасан етти ёшда эди.[11]
Бир куни ҳазрати Али Расули муҳтарам соллаллоҳу алайҳи васалламга:
— Қайси биримиз сизга севиклироқмиз? Менми, Фотимами? — деб савол берганди.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам:
— Албатта Фотима сендан кўра севиклироқ. Сен эса ундан қадрлироқсан[12], — деб жавоб бердилар.
Бу жавобдан иккаласи ҳам мамнун бўлишган эди.
А. Абдуллаев тайёрлади
[1] Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи васаллам) билан қизлари Фотиманинг вафотлари орасидаги вақт аниқ эмас. Беш ойдан саккиз ойгача бўлгани ҳақида айтилади (Манбалар қўйида келади).
[2] Унга бу ҳақида Расулуллоҳнинг (соллаллоҳу алайҳи васаллам) ўзлари айтгандилар (Ибн Саъд. 8/27; Ибн Абдулбарр. “ал-Истоиб”, 4/375; Ибн асир. “Усдул Ғабо”, 7/211).
[3] Ибн Абдулбарр. “ал-Истоиб”, 4/375-376.
[4] Ибн Саъд. 3/27.
[5] Имом Термизий. “Маноқиб”, 30 (5/656).
[6] Ибн Абдулбарр, 4/379; Ибн Асир. “Усдул Ғабо”, 7/214; Ибн Касир. “ал-Бидоя”, 6/333.
[7] Ибн Саъд. 8/29.
[8] Ибн Саъд. 3/29.
[9] Ибн Абдулбарр. 4/379.
[10] Ибн Абдулбарр. 4/378; Ибн Асир. “Усдул Ғабо”, 7/214.
[11] Ҳазрати Фотиманинг ёшини аниқ айта олмаймиз. Аммо йигирма беш ва ўттиз ёш орасида бўлгани ривоятларда келади (Ибн Саъд. 3/28; Ибн Абдулбарр. “ал-Истоиб”, 4/380).
[12] Ибн Асир. “Усдул Ғабо”, 7/212.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Бугунги глобаллашув жараёнида турли ижтимоий, иқтисодий ва экологик муаммолар авж олиши, айниқса, XX асрнинг 70-80-йилларидан бошлаб фан-техника тараққиётида катта ўзгаришлар юз бериб, жисмоний меҳнат ўрнини ақлий меҳнат эгаллаши чексиз имкониятлар билан бирга инсонлар саломатлигига катта салбий таъсир ўтказмоқда. Аслида, инсон камолотида унинг нафақат маънавияти, балки жисмоний етуклиги ҳам катта аҳамиятга эга. Кишининг жисмонан соғлом бўлиши унинг бош мия фаолияти яхшиланиб, ақлининг тез ривожланиши, маънавий қувватининг ҳам ортишига ёрдам беради.
Мисрлик машҳур олим шайх Махмуд Шалтут айтади: “Инсонинг кучлилиги унинг жисми ва руҳининг қуввати билан боғлиқ. Чунки ҳаёт оғриқлар, аламларва орзу-умидлар билан тўла. У эса оғриқларни енгиши ва орзу-умидларга эришиши керак. Кучсиз, заиф руҳ, истакларга етишда дош бера олмаганидек, оғриқларга ҳам сабр қилишда дош беролмайди. Шунингдек, жисмнинг заифлиги ҳамтўхтовсиз ҳаракатланиш лозим бўлган ўринларда етарлича ҳаракатга чидай олмайди. Шубҳасиз, албатта жисмоний тарбия жисмнинг кучга тўлиши ва иммунитети ортишида катта таъсирга эга”.
Ислом дини таълимотининг caломатлик ва жисмоний баркамол бўлиш борасидаги тарғиботиҚуръони карим оятлари, ҳадиси шарифлардава ислом уламолари асарларида кенг ёритилган.
Қуръони каримда бундай марҳамат қилинади:
﴿ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيم﴾
“Сўнгра ўша кунда, албатта, берилган неъматлардан сўраласиз” (Такасур сураси, 8-оят).
Али розияллоҳу анҳу ушбу оятидаги “неъматлар” оятини “У – хотиржамлик, соғлик ва саломатликдир” деб тафсир қилганлар.
Киши соғлом бўлиши, ўзида куч-қувват, шижоат ҳосил қилиши, маънан ва жисмонан етукликка эришиши учунжисмоний ҳаракат қилиши лозим.
Ислом динида инсоннингкучли, бақувват бўлишига катта аҳамият берилган. Бу ҳақда сўз кетганда дастлаб зеҳнга қуйидаги ҳадиси шариф келади.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кучли мўмин Аллоҳ таолога кучсиз мўминдан кўра яхшироқ ва суюклироқдир. Барчасида яхшилик бор. Сен ўзинга фойда берадиган нарсага интилгин, Аллоҳдан ёрдам сўра ва суст бўлмагин”, деганлар (Имом Муслим ривояти).
Ушбу ҳадисда назарда тутилган қувват умумий маънода бўлиб, инсон ҳаётининг барча жабҳаларини ўз ичига олади.Демак, иймони кучли иймони заифдан яхшироқ. Ўз соҳасида кучли суст кишидан яхшироқ, жисмонан бақувват киши кучсиз кишидан яхшироқдир. Агар баданнинг қуввати жисмоний машқлар билан ҳосил бўлар экан, инсон гўзал фазилатларни қўлга киритиши ва Аллоҳ таолонинг муҳаббатини қозониши учун жисмоний машқларни бажариши лозим.
Инсоният қадим замонлардан саломатлигини сақлаш, жисмоний куч-қувват ҳосил қилиш учун турли воситалардан фойдаланган. Бу борада якка тартибда ёки жамоа бўлиб ҳар хил машқлар бажарган ва ўйинларни кашф қилган.
Ислом дини атрофга ёйилаётган илк даврларда ҳам хилма-хил ҳарбий ўйинлар, ўқ-ёй отиш, чавандозлик мусобақалари ўтказиб туриларди.
Соғлиқ ҳақида турли даврда яшаган алломалар ўз фикрларини айтиб, бу борада жисмоний тарбиянинг ўрни нечоғли муҳим эканини таъкидлабўтганлар.
Хусусан, Абу Али ибн Сино бундай дейди: “Соғлиқни сақлашнинг асосий тадбири бадантарбия. Бадантарбия ўзга тадбирлар билан бирга тўғри ишлатилганда гавдани тўлдирувчи нарсалар тўпланишининг олдини олувчи кучли омиллардан бўлиб, туғма иссиқликни оширади, танага енгиллик беради. Ўз вақтида меъёри билан бадантарбия қилган одамга дард яқин йўламайди. Бадантарбия билан машғул бўлинса, ҳеч қандай дори-дармонга зарурат қолмайди, бунинг учун муайян тартибга риоя қилмоқ ҳам шарт. Бадантарбияни тарк этган одам аксари хароб бўлади, зеро ҳаракатсиз қолган аъзоларнинг қуввати заифлашади”.
Ўрта Осиё олимлари орасида жисмоний машқларни таърифлаш ва ўзига хос тарзда таснифлашдаИбн Синонинг хизматлари беқиёс.
Олим ўзининг машҳур “Тиб илми қонуни” асари учинчи қисмнинг иккинчи бўлимини кишилар саломатлиги учун курашда жисмоний машқлардан фойдаланиш масалаларига бағишлаган. Бу бўлимнинг дастлабки сатрларидаёқ жисмоний машқлар билан шуғулланиш ва ундан кейин овқатланиш ҳамда уйқу режими саломатликни сақлашда энг муҳим шарт экани қайд этилади.
Олим жисмоний машқларни киши саломатлигини сақлашнинг энг муҳим воситаси деб ҳисоблаш билан бирга, жисмоний машқ нафас олиш узлуксиз ва чуқур бўлишига олиб келувчи ихтиёрий ҳаракат эканини, жисмоний машқлар билан меъёрида ва ўз вақтида шуғулланувчи киши ҳеч қандай муолажага муҳтож бўлмаслигини айтади.
Олимнинг жисмоний машқларни қўллаш принциплари тўғрисидаги методик кўрсатмаларининг ахамияти ғоятда катта. “Жисмоний машқларни бошлаётганда бадан тоза бўлиши керак” ва “жисмоний машқлар билан шуғулланувчи киши оч бўлганидан кўра тўқ бўлгани маъқул ҳамда гавда совуқ ва қуруқ бўлгандан кўра иссиқ, нам бўлгани яхши”, дейди Абу Али ибн Сино.
Буюк бобокалонимизнинг ушбу сўзлари ҳозирги техника ривожланган асрда жисмоний саломатлик учун қайғурган ҳар бир киши бадан тарбия машқларига янада эътиборли бўлишини лозимлигини кўрсатади.
Халқпарвар, жадидчи, педагог Абдурауф Фитрат бу хусусида: “Бадантарбия баданни соғлом ва кучли ҳамда аъзоларни мукаммал даражага етказишдан иборат, бусиз бахт-саодатга эришиб бўлмайди”, дея инсон танасининг соғлом бўлишига алоҳида аҳамият берган.
Жисмоний машқлар кишининг касалликларга қарши иммунитетини тиклаб, қон айланиш системаси, ошқозон ҳазми тизимини яхшилайди. Кишининг куч-қувватини ва ўзига бўлган ишончини оширади. Шунингдек, ортиқча вазнни, дангасалик ва руҳий тушкунликни кетказади. У нафақат жисмоний, балки маънавий камолотга етишда ҳам муҳим омилдир. Жисмоний тарбия иродани тоблайди, аниқ мақсад сари интилиш, қийинчиликларни бардош ва чидам билан енгишга ўргатади. Инсон қалбида ғалабага ишонч, ғурур ва ифтихор туйғуларини тарбиялайди.
Ҳозирда фан-техника тараққий этиб, инсон кундалик ҳаётига турли техника воситалари кириб келиши унинг жисмоний ҳаракатларининг чекланиб қолишига сабаб бўлмоқда. Натижада, турли касалликлар тобора авж олиб бормоқда. Ушбу ҳолатда юқорида айтилганидек, ҳар бир инсон комиллик сари интилиб, доимо руҳий тарбия билан биргаликда ўзининг жисмоний жиҳатига ҳам алоҳида аҳамият бериши лозим. Албатта, жисмоний машқларни бажариш ва ўзаро мусобақалар жараёни одоб-ахлоқ доирасида бўлиши, жисмоний жиҳатдан кучли бўлишга, иштирокчилар ва атрофдагиларни бирлаштиришга хизмат қилишилозим. Рақиблар бир-бирларини масхара қилиши, тахқирлаши ёки машқлар ва мусобақаларда аврат очиқ бўлиши ҳаром амал ҳисобланади. Айни пайтда, юртимизда жисмоний тарбия ва спорт билан шуғулланиш учун етарлича имкониятлар мавжуд. Ҳар бир киши бу имкониятлардан оқилона фойдаланиши даркор. Зеро, жисмонан соғлом бақувват киши ўз зиммасидаги бурч ва вазифаларни тўла уддалай олади. Оиласи ва жамиятга кўпроқ фойда келтиради.
"Исломда саломатлик" китобидан
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 