24 Апрел, 2026, 6 Зулқаъда, 1447
24 Апрел, 2026, 6 Зулқаъда, 1447
Имом Мотуридий фиқҳда Имом Абу Ҳанифа мазҳабида бўлганидек, эътиқодий қарашлари ҳам у зотнинг ақидага оид асарлари асосида шаклланган. Шунинг учун ҳам баъзи асарларда мотуридийларни ҳанафийлар деб ҳам аталган. Масалан, Ҳасан ибн Абдул Муҳсин Абу Азба “Равзатул баҳия фийма байнал Ашаироти вал Мотуридия” (Ашъарийлар ва Мотуридийлар ўртасидаги гўзал чаманзор” асарида мотуридийларни ҳанафийлар деб атаган.
Шу ўринда модомики Абу Мансур Мотуридий ақидада Имом Абу Ҳанифага эргашган бўлса, нега ақидада ҳам ҳанафия мазҳабидамиз дейилмасдан, мотуридия мазҳабидамиз дейилади? деган ҳақли савол пайдо бўлади. Бу саволга Доктор Али Абдулфаттоҳ Мағрибий “Имому Аҳлис сунна вал жамоа Абу Мансур Мотуридий ва арооуҳул каламия” (Аҳли сунна вал жамоа имоми Абу Мансур Мотуридий ва унинг калом илмидаги қарашлари) асарида батафсил жавоб берган бўлиб, жавобнинг хулосаси қуйидагилардир: “Абу Ҳанифадан кейин у зотнинг даврларида бўлмаган карромия ва ботиния сингари янги фирқалар пайдо бўлган. Бундан ташқари Абу Мансур Мотуридийдан илгари маърифатуллоҳ сингари айрим масалалар эҳтиёж бўлмагани сабабли ҳали таҳқиқ қилинмаган эди.
Шунингдек, Абу Ҳанифа даврида Аллоҳ таолонинг сифатлари тўғрисидаги ҳамда тавҳидни исбот қилиш ва унда ақлнинг тутган ўрни қай даражада экани ҳақидаги масалалар батафсил баён қилинмаган эди. Бир сўз билан айтганда калом илми тўлиқ шаклланиб улгурмаган эди. Қолаверса калом илми Абу Мансур Мотуридийдан илгари Аҳли сунна вал жамоа уламолари наздларида мақбул илм саналмас, балки ман қилинган илм ҳисобланар эди. Абу Мансур Мотуридийнинг таҳқиқлари туфайли бу илм мақбул илмга айланди. Демак, Абу Мансур Мотуридий ақидада Имом Абу Ҳанифанинг тутган йўлларини фақатгина шарҳлаб бериш билан кифояланган эмас, балки алоҳида ўзига хос янги йўлга асос солган олимдир. Шунга кўра ҳанафия мазҳабида фиқҳда Абу Ҳанифага, ақидада Мотуридийга мурожаат қилинади”.
Абдулқодир Абдур Раҳим
Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти ўқитувчиси
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Уқба ибн Алидан ривоят қилинади: Самома ибн Шафий Уқба ибн Омир розияллоҳу анҳудан эшитган. У зот айтади: “Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг минбарда:
﴿وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ﴾
“Имконингиз борича куч-қувватни тайёрлаб қўйингиз” (Анфол сураси, 60-оят).
“Огоҳ бўлинглар қувват отишликдир, огоҳ бўлинглар қувват отишликдир, огоҳ бўлинглар қувват отишликдир” деганларини эшитганман (Имом Муслим ривояти).
Ушбу ҳадисда Пайғамбаралайҳиссалом отишни ва отиш асбобларини ўрганишга ундаганлар. Уламолар бу ҳадис шарҳида киши ўзини, оиласини ва ватанини ҳимоя қилиш мақсадида отишни ва ҳарбий машқларни ўрганиши лозимлигини таъкидлаганлар.
Камондан ўқ узиш ёки ҳарбий машқлар кишини жисмонан чиниқтиради ва иродасини тоблайди.
Пайғамбаримиз алайҳиссалом саҳобалар орасида камондан ўқ узиш, кураш, югуриш ва бошқа турли жисмоний машқларни бажариш мусобақаларини ўтказиб, унда ўзлари ҳам иштирок этганлар.
Салама ибн Акваъ розияллоҳу анҳу айтадлар: “Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бир гуруҳ камондан ўқ узиб мусобақалашаётган мусулмонлар олдидан ўтдилар. Уларга: “Отинглар! Бани Исмоил. Оталарингиз мерган бўлган. Отинглар! Мен Бани фулон биланман”, дедилар. Шунда икки гуруҳдан бириқўлидагини тутиб (тўхтаб) қолди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Нимага отмаяпсиз?” дедилар.Улар: “Сиз улар томонда бўлсангиз қандай отамиз?” дейишди.
Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Отинглар! Мен барчангиз билан биргаман”, дедилар (Имом Бухорий ривояти).
Ушбу ҳадис гуруҳларга бўлиниб, мусобақалар ўтказиш, уларга мухлислик қилиш жоизлигини кўрсатади.
Саҳобалар ораларида Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг амакилари Ҳамза ибн Абдулмутталиб энг мерганлардан бўлганлар.
Адий ибн Хотим розияллоҳу анҳу кўпроқ овга қизиққанлар ва моҳир овчи бўлганлар. Шунинг учун, у зот кўпроқ овчиликка оид ҳадисларни ривоят қилганлар.
"Исломда саломатлик" китобидан
Муҳаммад Зариф Муҳаммад Олим ўғли
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 