24 Июл, 2026, 10 Сафар, 1448
24 Июл, 2026, 10 Сафар, 1448
Сарлавҳани ўқиб, никоҳ ҳам ибодат бўлиши мумкинми, дейишга шошилманг. Биз ибодат деганда фақат намоз ўқишни, рўза тутишни, ҳаж қилишни тушуниб қолганмиз. Аслида, ибодатнинг қамрови кенг. Холис Аллоҳ учун қилинган ҳар бир амал ибодатдир.
Оила қадр-қиммат, меҳр-оқибат, яхшилик, эзгулик, инсоф-диёнат, тўғрилик ўргатиладиган, минг йиллик урф-одатларимиз илдиз отадиган ажойиб гўшадир. Оилада болалар тарбияланади, диний қадриятлар улуғланади. Бир сўз билан айтганда, бу маскан инсон камолотида муҳим ўрин тутади.
Муқаддас динимиз таълимоти биз мўмин-мусулмонларга соғлом эътиқодни, ибодатларни адо этиш тартибини ўргатиш билан бирга, муомалот маслаларида ҳам ўзининг илоҳий кўратмаларини берган.
Аллоҳ таоло пайғамбарлар орқали оила масаласига алоҳида аҳамият бериб, унинг мустаҳкам бўлиши, ундан кўзланган мақсад юзага чиқиши учун ҳар қайси даврга мувофиқ низом ва қонунларни жорий қилган. Оила қуриш Исломдан аввал ҳам бўлган, лекин оилада эрнинг ва аёлнинг ҳуқуқлари ва масъулиятлари тўлиқ кўрсатиб берилмаган. Ислом келгач, бу масала ҳам ҳал этилди.
Аллоҳ таоло барча мавжудотларни жуфт-жуфт қилиб яратди. Бу ҳақда Рум сурасида марҳамат қилади:
وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً
إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
“Унинг аломатларидан (яна бири) – сизлар (нафсни қондириш жиҳатидан) таскин топишингиз учун ўзларингиздан жуфтлар яратгани ва ўртангизда иноқлик ва меҳрибонлик пайдо қилганидир. Албатта, бунда тафаккур қиладиган кишилар учун аломатлар бордир” (21-оят).
Жамиятнинг шоҳасари бўлган оила қуришга тайёрланиш, никоҳ қуриб, умматнинг сафини кенгайтириш йўлида елиб-югуриш ҳам ибодатдир. Намозимиз мукаммал бўлиши учун, аввало, таҳоратни тўлиқ қилиш керак. Рўзамиз тўкис бўлиши учун нафсимизни тийганимиз каби никоҳимиз барқарор бўлиши учун оила илмини билишимиз керак.
Одам вафот этса, ҳамма иши тўхтайди. Илло, никоҳ жаннатда ҳам давом этади. “Одамзодга никоҳ ва имондан бошқа ҳатто жаннатда ҳам давом этадиган ибодат йўқ. Оила шундай саодатбахш бир боғки, у ҳатто жаннатда ҳам давом этади. Ҳар қандай шартнома маълум муддатдан сўнг кучини йўқотади, аммо бир-бирларидан рози бўлган умр йўлдошларнинг биргаликдаги ҳаёти ўлим билан ҳам тугамайди”, дейилади “Дуррул мухтор” китобининг “Никоҳ” фаслида.
Шундай экан, оилага, турмуш қуриш масаласига панжа орасидан қарамаслик керак. Бу масалага беэътибор бўлган жамият таназзулга маҳкум эканини статистик маълумотлар ҳам тасдиқлайди.
Дунё миқёсида Бельгия 70 фоиз ажрим билан оилаларнинг барбод бўлиши бўйича биринчи ўринда, Чили 3 фоиз ажрим билан охирги ўринда турибди. Юртимизда ҳам оилавий ажримлар кўпаяётганини кишини ташвишга солади.
Ота-оналар фарзандини ёш, одоб-ахлоқ жиҳатидан оила қуришга тайёр эканига қаноат ҳосил қилишлари, сўнг никоҳдан ўтказишлари шарт. Умр савдоси бўлган никоҳ масаласи доимо кенг мушоҳада ҳамда кенгаш билан амалга оширилгани маъқул. Зеро, ҳадиси шарифда: “Қизларни турмушга бериш борасида оналари билан маслаҳатлашинглар”, дейилган.
Эрта никоҳ ҳам қатъий қораланади. Қизларнинг жуда ёш турмушга чиқишлари ҳақида ҳанафий мазҳаби фақиҳларидан Ибн Шубурма ва Баттийлар мутлақо салбий фикр билдиришган. Ислом шариатида хотин-қизларни ҳам илм-маърифатли, ҳаётида зарур бўладиган маълумотларга эга бўлишларига ундовчи ҳадислар кўп. Хусусан, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Илм талаб қилиш барча мусулмон эркак ва аёлга фарз”, дея марҳамат қилганлар.
Балоғат ёши – бу камолот ёши эмас. Бунинг устига ҳозирги давр талаби ҳам бутунлай ўзгача. Ёшлар мажбурий ўрта таълим босқичларини босиб ўтишлари шарт. Зеро, динимиз таълимотига кўра, илм олиш, маърифатли бўлиш, ҳаёт учун зарур кўникмаларни ўрганиш ҳар бир аёлга фарздир. Булардан олдин турмушга чиққан қизнинг ўқишлари сустлашгани, оила юмушларида қийналгани, эпсиз уй бекаси ҳамда бўлажак фарзандларнинг тарбияси ишончсиз қўлларда қолганининг гувоҳи бўлинади. Илмли, касб-ҳунарли аёлгина фарзандини яхши инсон қилиб тарбиялай олади.
Хуллас, никоҳ ва оила қуриш жуда катта масъулият ва ибодатдир. Бежиз Мирзо Кенжабек:
Агар жуфти ҳалол бирла кўнгилхушлик этар бўлсанг,
Фалак шоҳид, малак ҳозир, бу суҳбат ҳам ибодатдир.
Бу Исломдир, бутун умринг ибодат ҳолига келгай,
Ва огоҳлик билан ўтган шу фурсат ҳам ибодатдир, демаган.
Абдуқаҳҳор домла ЮНУСОВ,
Тошкент шаҳар бош имом-хатиби
Тадбирда диний-маърифий соҳа олимлари ва уламолар, устозлар, битирувчилар, уларнинг ота-оналари ҳамда оммавий ахборот воситалари вакиллари иштирок этди.
Маросимда Ўзбекистон Республикаси Президентининг диний-маърифий масалалар бўйича маслаҳатчиси Музаффар Камилов, Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитаси раиси Содиқ Тошбоев, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари, Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти ректори, таниқли олим Уйғун домла Ғафуров ҳамда бошқалар янги Ўзбекистонда амалга оширилаётган кенг кўламли маънавий-маърифий ислоҳотлар халқаро ҳамжамият томонидан юксак баҳоланаётганини таъкидлади.
Тантанали тадбирда Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан мамлакатимизда диний таълим тизими янги босқичга кўтарилгани, кейинги йилларда мазкур соҳада мисли кўрилмаган натижаларга эришилгани алоҳида эътироф этилди.
Хусусан, сўнгги йилларда учта олий ва битта ўрта махсус ислом таълим муассасаси ташкил этилди. 500 йиллик тарихга эга Мир Араб олий мадрасасининг тарихий мақоми тикланди. Самарқанд шаҳрида Ҳадис илми мактаби, Сурхондарё вилоятида Имом Термизий номидаги ислом институти ҳамда шу номдаги ўрта махсус таълим муассасаси ўз фаолиятини бошлади. Шунингдек, Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий ва Баҳоуддин Нақшбанд номидаги тўртта халқаро илмий-тадқиқот маркази ташкил этилди.
Таъкидланганидек, Тошкент ислом институтининг 55 йиллик тарихида илк бор 2024 йилдан магистратура босқичи йўлга қўйилди. Айни пайтда институтда «Теология (Ислом илоҳиёти, фалсафаси ва мотуридийлик таълимоти)» ҳамда «Теология (Ҳадис илмлари)» мутахассисликлари бўйича магистрантлар таҳсил олмоқда. Келгусида эса докторантура босқичини ҳам ташкил этиш режалаштирилган.
Институтнинг илк 10 нафар магистранти ўқиш давомида илмий фаолиятда фаол қатнашиб, диссертация мавзулари доирасида жами 52 та илмий мақола ва тезис нашр эттирди. Улар ақида, тафсир, фиқҳ ва ҳадис илмларига оид нуфузли манбалардан 53 та ижозага сазовор бўлишди.
Шунингдек, магистрантлар маҳаллий ва халқаро илмий анжуманларда фаол иштирок этиб, мамлакатимизда диний таълим соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотларнинг мазмун-моҳиятини кенг тарғиб қилишди.
Улар Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ҳамда Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказида илмий амалиёт ўтаб, тадқиқот методологияси, манбашунослик ва ноёб қўлёзмалар билан ишлаш бўйича амалий кўникмаларини янада мустаҳкамлади.
Маросимда битирувчиларнинг замонавий фанлар соҳасида ҳам салмоқли ютуқларга эришгани қайд этилди. Жумладан, бир нафар магистр Баҳрайндаги Ислом молия муассасалари учун бухгалтерия ҳисоби ва аудит ташкилотининг (AAOIFI) халқаро малака сертификати (CPSS) соҳиби бўлган бўлса, яна бир битирувчи 3D моделлаштириш ва анимация соҳасида малакали мутахассис сифатида эътироф этилди.
Шунингдек, битирувчи магистрларнинг турли маърифий муассасалар, таълим даргоҳлари ва илмий-тадқиқот марказларига ишга қабул қилингани ҳам маълум қилинди.
Қайд этилганидек, Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтида илк магистрларнинг етишиб чиқиши мамлакатимиз диний таълим тизими тараққиётидаги муҳим тарихий воқеа бўлиб, келгусида соҳа учун юқори малакали, замонавий билим ва кўникмаларга эга илмий-педагог кадрлар тайёрлашга хизмат қилади.
Тадбир давомида институт тарихида илк магистр сифатида ном қолдирган битирувчиларга диплом ва эсдалик совғалари топширилди.
Битирувчилар мамлакат раҳбарияти томонидан билдирилган юксак ишонч ва ғамхўрликка муносиб жавоб қайтаришга, Имом Бухорий, Имом Термизий ва Имом Мотуридий каби буюк аждодларимизга муносиб ворис бўлишга ҳамда ислом маърифатини кенг тарғиб этишга бор куч-ғайратларини сафарбар этишларини таъкидладилар.
— Мамлакатимизда диний-маърифий таълим тобора такомиллашиб бормоқда, — деди Тошкент ислом институти магистранти Гулчеҳра Сиддиқова. — Магистратурада олган билимларимиз ва илмий изланишларимиз самарасини Ватанимиз, халқимиз ва жамиятимиз равнақи йўлида сафарбар этишга астойдил ҳаракат қиламиз.
Диний таълим тизимида магистратура очилиши ва илк магистрларнинг битириши мамлакатимизда Учинчи Ренессанс пойдеворини мустаҳкамлаш, соҳада замонавий билим ва кўникмаларга эга бўлган салоҳиятли илмий-педагог кадрлар сафини кенгайтиришга хизмат қилади.
Соҳа мутахассисларининг фикрига кўра, мазкур тарихий воқелик юртимизда маърифий Ислом ғояларини кенг тарғиб этиш ва бой илмий меросимизни жаҳон миқёсида ўрганиш йўлидаги яна бир муҳим қадам бўлди.
Назокат Усмонова,
ЎзА мухбири
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 