Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
14 Апрел, 2026   |   25 Шаввол, 1447

Тошкент шаҳри
Бомдод
04:22
Қуёш
05:46
Пешин
12:28
Аср
17:05
Шом
19:06
Хуфтон
20:22
Bismillah
14 Апрел, 2026, 25 Шаввол, 1447

Бухоро – дунёнинг 7 шариф шаҳридан бири

20.04.2019   16586   6 min.
Бухоро – дунёнинг 7 шариф шаҳридан бири
Ўрта асрларда жаҳондаги 7 шаҳарга диний марказ сифатида шуҳрат қозонганликлари учун “Шариф” унвони берилган.
Улар билан танишинг!
 
МАККА (араб. Уммул-Қуро, Уммул-Мадоин — шаҳарлар онаси) — Саудия Арабистонининг ғарбий қисмидаги шаҳар, Қизил денгиздан 70 км. узоқликда жойлашган. Ҳижоз вилоятининг маъмурий маркази. Макка қадимий шаҳар, асос солинган

photo5316669265178373191.jpg

йили номаълум.
 
Дастлаб Замзам булоғи атрофида аҳоли турар жойлари пайдо бўлган. Макка илк бор Птолемей асарларида Макораба деб қайд этилган.
 
Мил. авв. 2-1 минг йилликларда Макка араб қабилалари учун муқаддас жой ҳисобланган. Ислом пайдо бўлишидан аввал Шарқ билан Ўрта денгиз бўйи давлатлари ўртасидаги савдода муҳим ўрин тутган. МаккадагиАл-Масжид ал-ҳаром ва Байтуллоҳ ал-ҳаром-Каъба мусулмонлар учун муқаддас зиёратгоҳ. Макка аҳолиси, асосан, ҳажга келганларга хизмат кўрсатиш, ибодат қилувчилар учун диний буюмлар (махсус кийимлар, яъни эҳром, тасбеҳ, атирлар, Замзам суви учун идишлар) тайёрлаш билан шуғулланади. 
 
МАДИНА (араб, номи — Мадинат Расулиллоҳ ёки Мадинат ун-Наби пайғамбар шаҳри) — Саудия Арабистонидаги шаҳар, мамлакатнинг ғарбий қисмида, Ҳижоз вилоятида, Қизил денгиздан 250 км. Шарқдаги воҳада жойлашган. Шаҳарга асос солинган вақт маълумэмас.
 
photo5318940551258679964.jpgШаҳар Мадинаи-Мунаввара — Нурафшон шаҳар, ал-Ислом, Қалб ал-Ислом, Дор ал-Ислом, Дор ас-Сунна каби 95 дан ортиқ ном билан улуғланади. 
 
Қадимда Ясриб (Ятриб) деб аталган. Птолемей ўз “География”сида бу шаҳарни “Ятриппа”, византиялик Стефан эса “Ятриппа полис” деб берган. 
 
Ясриб номи билан у Қуръони каримда ҳам қайд қилинади. Асрлар давомида Мадина ўз аҳамиятини сақлаб келмоқда. Қуръони каримнинг энг катта суралари (Бақара, Оли-Имрон, Нисо, Моида ва б.) Мадинада нозил бўлган. 
 
 
 
МОЗОРИ ШАРИФ — Афғонистоннинг шимолийқисмидаги шаҳар. Балх вилоятининг маъмурий маркази. Балх воҳасида. Ўрта асрда Мозори Шариф ўрнида кичик Хайр қишлоғи (кейинчалик Хўжа-Хайрон) бўлган.photo5316669265178373192.jpg
 
Нақлга кўра, бу ерга ҳазрат Али дафн этилган. 1481-82 йилларда у ерга мақбара (форс, мозори шариф — муқаддас мозор; шаҳар номи шундан) қурилгач, зиёратгоҳга айланган. 
 
Мозори Шариф Бақтрия иқтисодий географик марказининг йирик ҳунармандчилик, савдо-саноат шаҳри ва транспорт йўллари пункти. Ҳунармандчиликда шойи ва ип-газлама, дўппи, уй-рўзғор буюмлари тайёрланади. 
 
Шаҳарда қоракўл тери, жун, дон, мева, ёнғоқ ва кўнчарим билан савдо қилинади. Мозори Шарифдан жануби Ғарбда йирик олтингугурт кони бор. 
 
 
БАҒДОД — Ироқнинг пойтахти (1921). Бағдод муҳофазасининг маъмурий маркази. 
photo5318940551258679965.jpgДажла дарёсининг ҳар икки соҳилида, Марказий ва Жанубий Осиё ҳамда Ўрта денгиз мамлакатларини бирлаштириб турувчи йўллар чорраҳасида жойлашган. Мамлакатнинг энг катта шаҳри. Бағдодда араблар (аксарият), курд, арман,турк, яҳудий ва форслар яшайди. 
 
Бағдодни 762 й. халифа Мансур (754 — 775) Мадинат ас-Салом (Тинчлик шаҳри) номи билан бино қилиб, Аббосийлар халифалиги пойтахтига айлантирган. 
 
Бағдод этимологияси тўғрисида бир неча ривоятлар бўлиб, шулардан энг кўп тарқалгани: Боғи Дод (Доднинг боғи) ва Бут (санам) туҳфаси. 9 асрда Бағдод ҳунармандчилик, савдо ва ўрта аср Шарқ маданиятининг маркази бўлган. 
 
 
ҚУДДУС, Иерусалим (араб. Ал-Қудс, қад. Яҳудий тилида Иерушалаим) — Фаластиндаги шаҳар, Ўлик денгизнинг ғарбидаги чала чўлли ясси тоғликда жойлашган. 
 
Транспорт йўллари чорраҳаси. Саноат, савдо-транспорт ва маданият маркази. photo5318940551258679966.jpg
 
Тўқимачилик, кўн-пойабзал, металлсозлик, фармацевтика, полиграфия, радиотехника саноати корхоналари мавжуд. Олмосга ишлов берилади. 
 
Ҳунармандчилик ривожланган. Қуддус — мусулмон, яҳудий ва христианларда “муқаддас шаҳар” ҳисобланади.
 
 
ДАМАШҚ (араб.— Димишқ; тарихий номлари — Шом, Дамаскус) — СурияАраб Республикасининг пойтахт шаҳри. 
 
photo5318940551258679967.jpgДамашқ муҳофазасининг маъмурий маркази. Барада дарёси водийсида, 690 м баландликда жойлашган. 
 
Қадимда Миср, Фаластин, Ироқ, Арабистон ярим оролига карвон йўллари Дамашқ орқали ўтган. Дамашқнинг беш минг йилдан ортиқ тарихи бор. 
 
Қадимда у Тимаски, Темасги, Димаска, Каранаски деб ҳам юритилган. 
 
Ўрта аср тарихчилари уни “Дунё жаннати”, “Шар жаннати” деб аташган.
 
 
 
БУХОРОЙИ ШАРИФ (Шарофатли Бухоро) — қад. Бухоронинг кенг тарқалган номларидан бири.
 
Бухоро қадимдан турли номлар билан аталиб келинган. photo5316669265178373193.jpg
 
Айниқса,Араб халифалиги ва сомонийлар даврида шаҳар юксалган. Бухоронинг номларидан “Фохира” (“Фахрли шаҳар”) атамаси Наршахийнинт таърифи бўйича ислом динининг барқарорлиги йўлида қон тўккан шаҳидлар шарафига нисбат қилиб берилган. 
 
Шаҳар исломни тарғиб қилиш ва қарор топтириш йўлида ҳам муҳим роль ўйнаган. Бухородан исломият ва ҳадис илмларининг йирик тарғиботчилари ва таснифчилари (Имом Бухорий ва б.) етишиб чиқди. Бухоронинг ислом дини, мусулмон ахлоқи, маданияти ва ҳуқуқшунослигининг Шарқдаги кучли марказларидан бирига айланиши туфайли унга 9 аср бошларидаёқ “Қуббат ул-ислом” — “Ислом динининг гумбази” деган сифат ҳам берилади. 
 

 

 
 
 
 
 
 
 
манба: Нозима Баҳромова, ЎзА
Мақолалар
Бошқа мақолалар
Янгиликлар

Янги қиёфадаги Имом Бухорий мажмуаси: зиёрат ва маърифат маскани

14.04.2026   4349   4 min.
Янги қиёфадаги Имом Бухорий мажмуаси: зиёрат ва маърифат маскани

Ўзбекистон Журналистлар уюшмаси ташаббуси билан Навоий вилояти ҳокимлиги ҳамда Ўзбекистон Журналистлар уюшмаси вилоят бўлими ҳамкорлигида бир гуруҳ навоийлик журналистлар, ОАВ вакиллари, блогерлар иштирокида “Ўзбекистон бўйлаб саёҳат қил!” лойиҳаси доирасида Самарқанд вилояти Пайариқ туманида қайтадан бунёд этилган Имом Бухорий мажмуасига пресс-тур ташкил этилди.


Сўнгги йилларда юртимизда амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар доирасида тарихий меросни асраш, уни замонавий талаблар асосида ривожлантириш ҳамда зиёрат туризмини юксалтиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. 


Пресс-тур иштирокчилари дастлаб Имом Бухорий мақбарасини зиёрат қилди.


Давлатимиз раҳбари ташаббуси билан қайта барпо этилган мажмуада зиёратчилар учун барча қулайликлар муҳайё этилган. Мажмуа ҳудудида 15 гектар майдонда барпо этилган инфратузилма доирасида тўрт ва уч юлдузли меҳмонхоналар, оилавий меҳмон уйлари ҳамда автотураргоҳлар қурилган. Барча объектлар замонавий коммуникация тармоқлари билан таъминланган бўлиб, ҳудудда ободонлаштириш ишлари ҳам юқори савияда амалга оширилган. Бу ўзгаришлар натижасида мажмуа бир кунда 65 минг нафар зиёратчини қабул қилиш имкониятига эга бўлиб, зиёрат туризмининг ривожига катта ҳисса қўшмоқда.


Мажмуада 10 минг кишига мўлжалланган улкан масжид, 154 устунли миллий услубдаги муҳташам айвон ва маъмурий бинолар барпо этилган. 9 павильондан иборат инновацион музейда эса Имом Бухорийнинг ҳаёти ва илмий мероси, ислом маърифати ривожига қўшган беқиёс ҳиссаси ҳақида кенг маълумотлар жамланган. Музей экспозицияларида Қуръонда номи зикр этилган пайғамбарлар тарихи, ҳадис илмининг шаклланиши ва ривожи ҳақида ҳам қизиқарли маълумотлар ўрин олган. 


Қадамжода 14 та мовий гумбаз ва 75 метрлик 4 та минора мажмуага улуғвор қиёфа бағишлаган. Пресс-тур иштирокчилари Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот марказида ҳам бўлиб, унинг фаолияти, илмий салоҳияти ва амалга оширилаётган ишлар билан танишди.

Жорий йил 27 март куни Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази ташкил этилганига 9 йил тўлди. Марказнинг ташкил этилиши мамлакатимизда диний-маърифий соҳада олиб борилаётган изчил ислоҳотларнинг яққол амалий натижаси бўлиб, у аждодларимизнинг бебаҳо илмий ва маънавий меросини, ислом илмларини чуқур ўрганиш ва кенг жамоатчиликка етказишда муҳим илмий платформага айланди.


– Бутун мусулмон оламида ҳадис илми ҳақида гап кетса, Имом Бухорий номи алоҳида тилга олинади, – дейди марказнинг илмий-тадқиқот ишлари бўйича директор ўринбосари Отабек Муҳаммадиев. 


– Имом Бухорийнинг “Саҳиҳи Бухорий” китоби дунёда тан олинган энг мўътабар олтита ҳадис китобидан биридир. Ўн ёшидан бошлаб ҳадис илмини ўрганган аллома бобомиз 20 дан ортиқ асар ёзганлар. Музейимиздан ўрин олган ҳар бир экспозиция буюк бобокалонимизнинг ҳаёти ва фаолиятидан сўзлайди. Хуллас, янгиланган мажмуа бугунги кунда нафақат зиёратгоҳ, балки илм-маърифат, тарбия ва маънавий юксалиш маскани сифатида хизмат қилмоқда. Бу эса мамлакатимизда инсон қадрини улуғлаш, миллий ва диний меросни асраб-авайлаш борасида олиб борилаётган изчил сиёсатнинг ёрқин намунасидир.


Тадбир давомида марказ фаолиятига бағишланган тақдимот ўтказилиб, сўнгги йилларда амалга оширилган илмий тадқиқотлар, нашрлар, халқаро ҳамкорлик алоқалари ва маънавий-маърифий лойиҳалар ҳақида батафсил маълумот берилди.
Иштирокчилар қўлёзмаларни реставрация қилиш ва консервациялаш лабораториясида бўлиб, нодир қўлёзмаларни асраш ва ўрганиш бўйича амалга оширилаётган ишлар билан танишди. 
 

– Бугунги кунда фондимиздаги мингга яқин қўлёзма китоблар мавжуд бўлиб, уларнинг орасида реставрацияга муҳтож китоблар ҳам бор, – дейди марказнинг илмий ходими Бахтиёр Иботов. – Бу китобларнинг барчаси қўл меҳнати орқали реставрация қилинади ва табиий ашёлардан фойдаланилади. Реставрация жараёнида китобнинг асл ҳолати ва кўринишига алоҳида эътибор қаратамиз. Унга бошқача тузатишлар киритилишига йўл қўйилмайди. Ҳар бир китобни реставрация қилиш учун унинг ҳолатига қараб уч ойдан икки йилгача вақт талаб этилади. Бизда конвейер усули қўлланилмайди. Ҳар бир ходимимиз муқовани, саҳифани ҳамда китобни тикиш жараёнини тўлиқ бажара олиши керак. Шунинг учун ходимларимиз доимий равишда юртимизда ва хорижий давлатларда малака ва билимларини ошириб боради.

Пресс-тур доирасида ОАВ вакиллари мажмуага саёҳат қилиб, қимматли маълумотларга эга бўлди. 
 

А. Бўриев, С. Аслонов (сурат), ЎзА

Янги қиёфадаги Имом Бухорий мажмуаси: зиёрат ва маърифат маскани Янги қиёфадаги Имом Бухорий мажмуаси: зиёрат ва маърифат маскани Янги қиёфадаги Имом Бухорий мажмуаси: зиёрат ва маърифат маскани Янги қиёфадаги Имом Бухорий мажмуаси: зиёрат ва маърифат маскани Янги қиёфадаги Имом Бухорий мажмуаси: зиёрат ва маърифат маскани
Ўзбекистон янгиликлари