17 Март, 2026, 28 Рамазон, 1447
17 Март, 2026, 28 Рамазон, 1447
Чиройли тарбия бериш ота-онанинг фарзанди олдидаги бурчларидандир. Бу ҳақни адо этиш ўз-ўзидан бўлмайди, инсондан катта масъулият, машаққат талаб қилади.Фарзанд тарбияси билан боғлиқ муаммоларни, уларнинг сабабларини тадқиқ этиш ота-оналар учун фойдали бўлиши табиий.
Бола тарбиясига энг олдин ота-она жавоб беради. Улар болаларини зарур ва фойдали машғулотлар билан банд қилиши керак. Бола онги бўш турмайди. Уйдаги тарбия болани қониқтирмаса, у кўчага интилади ва ўзи билмаган ҳолда бошқа “дунё” комига кира бошлайди.
Бугун ким билан ўтириб гаплашсангиз, дарров фарзандига бегона ва бузғунчи ғоялар таъсир этаётганидан шикоят қилади. Баъзи хонадонларда фарзандлар ахлоқи катта муаммога айланган.
Янги асрда ахборот тезлиги тараққиётга ижобий таъсир кўрсатяпти. Айни чоқда қатор муаммоларни ҳам келтириб чиқаряпти. Интернет ва уяли телефон орқали ёшларга қилинаётган ҳужумлардан сақланиш энг катта муаммога айланди. Эҳтиёт чоралари изланяпти, лекин бу ечим ва чоралар кўпи фақат назарий, уларни амалда қўллаш қийин.
Бугун кўплар такрорлайдиган иборалар: “Фарзандим мени тушунмайди”; “Менга итоат қилмайди”; “Насиҳатимга қулоқ солмайди”; “Кундузи ухлаб, тунда телевизор кўради”; “Ака-укалари билан жанжаллашади”; “Кўп ёлғон гапиради” ва ҳоказо... Бу муаммоларнинг ечими бор албатта.
Ўтган улуғларимиз бола хулқи бузилишига кўпинча ота-она сабабчи бўлишини таъкидлашган.
Ички асосий сабаблар:
– оилани бошқаришда ота-онанинг муайян тутуми ва аниқ мақсади йўқлиги;
– Аллоҳ таолодан ёрдам сўрамаслик ёки сўрашда камчиликка йўл қўйиш;
– бола гўдаклик давриданоқ тарбия услубларини йўлга қўймаслик ёки уларни билмаслик;
– моддий таъминотни ҳаддан ошириб юбориш ёки умуман таъминламаслик;
– боланинг таълим олишдан мақсади йўқлиги ёки дарсларни ўзлаштира олмаслиги; мактабга ота-она мажбурлаши билан бориши;
– боланинг ота-онадан қониқмаслиги;
– мураббийдан қўрқиши;
– ота-онадан меҳр кўрмай, бошқалардан ширин сўзлар эшитиши;
– ота-онанинг фарзанди олдида жанжаллашиши;
– ота-онанинг фарзандларидан биринигина мақташи;
– ишларни фақат чаққон болага юклаб, бошқаларига эътибор бермаслиги;
– отанинг узоқ вақт уйда бўлмаслиги;
– кичик ёки арзимас хатони бўрттириш;
– уйдаги ҳолат билан талаб қилинаётган нарсанинг бир-бирига зидлиги;
– боланинг хатосини тўғри тушунтирмаслик, бошқа болаларга солиштириш. Бу иш хато. Чунки ҳар бир бола ўз шахсияти ва табиатига эга.
Ташқи таъсирлар:
– муаллимнинг ўзи ўргатаётган фан мақсадини билмаслиги;
– ташқарида ҳам ўрнак бўладиган шахснинг йўқлиги;
– шаҳватни қўзғатувчи омиллар;
– алоқа воситалари ривожланиб кетиши туфайли ёмон дўстларнинг кўплиги;
– таълим-тарбиянинг замон талабларига мос эмаслиги;
– тенгдошларидан ташқи кўриниши билан ажралиб туриши;
– ортиқча қўполлик ва қаттиққўллик ҳамда ўринли-ўринсиз калтаклайвериш. Бу иллатлар туфайли боланинг феъли бузилади.
Бугун бу муаммолар қаршисида чорасиздек туриб қолмаслигимиз ёки воқеликдан кўз юмиб олмаслигимиз керак. Уйимиз, кўча-кўй, яшаб турган жамиятимиздаги муҳит, таълим-тарбия муассасалари – буларнинг барчаси тарбия омилларидир. Аммо ҳозир дунёнинг ҳар томонидан ёшларга махсус йўналтирилаётган мақсадли “тарбия услублари” ҳам борлигини унутмайлик. Зеро, яхши бола икки дунё саодатига восита бўлувчи садақаи жориямиз бўлади.
Имоммуҳаммадхон МУНАВВАРҚОРИ ўғли тайёрлади.
ЎМИ Матбуот хизмати
Президентимиз Ш.Мирзиёев 2025 йил сентябрь ойида БМТнинг юксак минбаридан туриб, Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази қуриб битказилгани ва тез орада очилишини маълум қилган эди. Ўтган давр мобайнида экспозицияларнинг ички мазмуни янада бойитилди. Марказ жаҳон жамоатчилиги диққат марказида бўлган ўзига хос масканга айланди. Ҳозирги кунда Марказга дунёнинг турли нуқталаридан олий мартабали меҳмонлар, давлат ва ҳукумат раҳбарлари, нуфузли халқаро ташкилотлар вакиллари ташриф буюриб, цивилизациялар, тарихий шахслар ва илмий кашфиётларга бағишланган ноёб илмий лойиҳалар билан яқиндан танишмоқда. Жаҳоннинг таниқли сиёсатчилари ва жамоат арбоблари ушбу ҳақиқатни очиқ эътироф этмоқда.
Сантяго Пеня, Парагвай Президенти:
– Ўзбекистон тарихи ҳақиқатан ҳам беқиёс. У беш минг йиллик тараққиётни ўз ичига олган улкан цивилизациядир. Бир миллатни англаш учун унинг тарихини билиш керак, бу ерда эса тарих жуда бой. Инсоният цивилизациясига улкан ҳисса қўшган кўплаб илмий ва маданий ютуқлар айнан шу заминдан келиб чиққан. Ўзбекистоннинг энг катта бойлиги — унинг тарихий мероси, илмий ютуқлари ва маданий цивилизациясидир. Масалан, алгебра ёки тиббиёт соҳасидаги илк мукаммал илмий асослар шу юртдан келиб чиққанини кўпчилик билмайди. Парагвай Ўзбекистон билан келгусидаги истиқболли ҳамкорликка тайёр.
Қасим-Жомарт Тоқаев, Қозоғистон Республикаси Президенти:
– Айни пайтда халқларимизнинг ўзига хос тарихий-маданий меросига асосланган минтақавий ўзига хосликни мустаҳкамлаш алоҳида аҳамият касб этади. Биз Ислом цивилизацияси марказини зиёрат қилдик. Бу улкан ва ноёб иншоотдир. Дарҳақиқат, бу илмий, туристик ва этномаданий лойиҳадир. Ўзбекистон Президентининг фикрига қўшиламан: Ислом цивилизацияси маркази бу ерда, Тошкентда, жуда муҳим соҳада илмий-тадқиқот ишларини олиб бориш учун умумий майдончага айланиши мумкин.
Александр Вучич, Сербия Президенти:
– Бу йирик илмий-маърифий марказ нафақат хориждан келган меҳмонлар учун, балки ёш авлод вакиллари учун ҳам жуда катта аҳамиятга эга. Чунки улар бу марказ орқали ўзбек халқи маданияти ва тарихи билан таниша оладилар. Ислом цивилизацияси маркази ниҳоятда замонавий ва ажойиб усулда бунёд этилган. Мен бунга ўхшаш марказни аввал ҳеч қаерда кўрмаганман. Мен сербиялик барча ватандошларимга шундай деган бўлардим: Азизларим, мен жуда катта хато қилганман, чунки Ўзбекистонга илгари ҳеч қачон келмаганман. Илтимос, имкон қадар тезроқ бу юртни кўриш учун келинглар.
Александр Стубб, Финляндия Президенти:
– Ростини айтсам, бу ерда мен беқиёс таассуротлар гирдобига тушиб қолдим. Ҳар бир экспозиция, ҳар бир зал, ҳар бир детал чуқур ўйланган. Уч минг йиллик тарихни бугунги авлодга шу даражада замонавий шаклда етказиб бериш — бу юксак санъат ва буюк маҳорат талаб этади. Бу Марказ нафақат ўтган асрлар меросини қайта жонлантирган, балки келажак авлод учун ҳам илҳом манбаига айланган. Айниқса, интерактив намойишлар ва инновацион технологиялар ёшларни ўзига жалб этади. Улар бу ерда тарихни ўқимайди — уни ҳис қилади.
Илҳом Алиев, Озарбайжон Республикаси Президенти:
– Ўзбекистон Президенти ташаббуси билан бунёд этилган ушбу марказ мамлакат раҳбари Ўзбекистоннинг бой маданий қадриятларига содиқлигининг яна бир ёрқин исботидир. Айрим мамлакатларда динимизга нисбатан хуружлар кучайиб, исломофобия тизимли тус олаётган бир пайтда, Ислом цивилизацияси марказининг очилиши бутун дунёга ислом — бунёдкорлик, бағрикенглик, дўстлик ва биродарлик дини эканини намоён этади. Ислом оламининг буюк намояндалари жаҳон илми ва маданиятига улкан ҳисса қўшган, Ислом цивилизацияси маркази буни яққол кўрсатиб турибди. Ишончим комилки, Тошкентдаги салобати ва экспозицияси жиҳатидан ноёб бўлган Ислом цивилизацияси маркази бутун ислом оламининг фахр-ифтихорига айланади.
Радий Хабиров, Россия Федерацияси Бошқирдистон Республикаси раҳбари:
– Президент Шавкат Мирзиёевнинг Марказ ҳақидаги фикрларини ўқиб қолдим: “Марказнинг асосий вазифаси — Исломнинг ҳақиқий гуманистик ва маърифий моҳиятини кўрсатишдир.” Бу жуда чуқур ва долзарб ёндашув. Бугун бу фикрнинг нечоғли тўғри экани ўз тасдиғини топди.
Бу ерда замонавий технологиялар билан классик музей санъати жуда уйғунлашган. Айниқса, болалар учун яратилган интерактив воситалар алоҳида эътиборга лойиқ — бу бугунги авлод тарбияси учун ниҳоятда муҳим. Мени айниқса “Исломдан аввалги давр” бўлими қизиқтирди. Чунки ўша даврларга оид топилмаларни сақлаш ва намойиш қилиш жуда мураккаб иш. Бироқ бу ерда милоддан аввалги минг йилликларга оид экспонатлар бор. Инсоният тараққиётининг илк босқичлари жуда пухта ёритилган.
Очиғи, мен бугун кўрганларимдан хулоса қилдим: Тошкентда ҳақиқий туристик дурдона пайдо бўлган. Ўзбекистонга келган ҳар бир инсон айнан шу Марказни кўриши шарт. Ҳатто 2–3 кунлик сафар бўлса ҳам, камида бир кунни шу ерга бағишлаш керак. Чунки бундай масканлар одамнинг тафаккурини ўзгартиради, ёшлар учун эса улкан мактабдир.
Шайх Жавъан бин Ҳамад Ол Соний, Осиё Олимпия кенгаши президенти:
– Бу марказда бирор бир жиҳатни алоҳида ажратиб кўрсатиш қийин — ҳаммаси ниҳоятда гўзал ва пухта ўйланган. Милоддан аввалги уч минг йиллик тарихдан бошлаб бугунги Янги Ўзбекистонгача бўлган давр изчил ва мантиқий тарзда ёритилган. Бу эса мамлакатда вақт ўтиши билан қандай улкан ўзгаришлар юз берганини аниқ ва равшан кўрсатиб беради.
Бу марказ Президентингиз ташаббуси билан барпо этилгани бежиз эмас. У жуда улкан ва масъулиятли ишни амалга оширди. Ислом тарихи ва бой меросини асраб-авайлаш, уни замонавий, содда ва тушунарли визуал воситалар орқали кенг жамоатчиликка етказиш катта саъй-ҳаракат ва юксак ёндашувни талаб қилади. Бу ҳақиқий ўрганиш ва англаш маскани. Бу ерга келган ҳар бир инсон — у мусулмон бўладими ёки йўқми — тарих ва маданиятни осон англай олади. Бу ишларнинг барчаси ортида ниҳоятда катта меҳнат ва фидойилик мужассам.
P/s: Умуман олганда, ушбу Марказ нафақат юртимизнинг бой маънавий меросини намоён этувчи маскан, балки жаҳон ҳамжамиятига унинг бебаҳо илмий ва маданий бойликларини кенг тарғиб этувчи, цивилизациялар ўртасидаги мулоқот ва ҳамкорликни мустаҳкамловчи муҳим маънавий-илмий кўприк вазифасини ҳам бажармоқда.
Ўткир Алимов, ЎзА
манба: https://uza.uz/uz/posts/ozbekistondagi-islom-civilizaciyasi-markazi-dunyo-etakchilari-nigohida_832854
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 