28 Май, 2026, 10 Зулҳижжа, 1447
28 Май, 2026, 10 Зулҳижжа, 1447
Аллоҳ таоло инсонга ақл деган неъматни берган. У инсонга фикрлаш ва тушунча ҳосил қилиш, нима яхши-ю нима ёмонлигини ажратиш учун хизмат қилади.
Ҳар ким ҳаётда яшар экан доимо фикр қилиб, тушунчаларини яхшилик томон ўзгартириб бориши лозим. Агар инсон шундай қилмаса тубанлашиб боради.
Баъзилар тўғри келган турли хил оқим ва гуруҳларга қўшилиб кетади. Уларнинг бу ҳатти-ҳаракати аслида фикр қилмаслигининг эвазига бўлади.
Инсон тафаккур қилишга одатланмаса ўзгаларнинг тайёр фикрини олиб яшашга маҳкум. Бу эса кўп ҳолларда панд беради.
Фикрлаш инсон ақлининг қувватидир. Фикрсизлик эса ана шу қувватдан фойдаланмасликдир. Фикрлайдиган инсон адашса, мулоҳаза қилиб яна тўғри йўлни топиши мумкин. Аммо фикрсиз кимса эса ўзи ва жамият учун хавфлидир. Бу ҳақда шайх Муҳаммад Ғаззолий (раҳматуллоҳи алайҳ) бундай дейди: “Мен адашган бўлса-да, фикр юритадиган инсондан қўрқмайман. Чунки у тезда ҳаққа қайтади. Аммо тўғри йўлда бўлса-да, фикрламайдиган кимсадан қўрқаман. Чунки у сомонга ўхшайди. Шамол қайси томонга эсса ўша томонга кетади”.
Шундай экан, албатта, фикрлашга, тафаккур қилишга одатланишимиз лозим.
Қуръони каримдаги ўн етти оятда инсонлар фикрлаш ва тафаккур қилишга тарғиб қилинади. Аллоҳ таоло марҳамат қилади: “Албатта, осмонлару ернинг яратилишида ва кеча-кундузнинг алмашинишида ақл эгалари учун белгилар бор. Улар Аллоҳни тик турган, ўтирган ва ёнбошлаган ҳолларида эслайдиган, осмонлару ернинг яратилишини тафаккур қиладиганлардир” (“Оли Имрон” сураси, 190–191-оятлари).
Ривоят қилишларича, Луқмони Ҳаким ёлғиз ўзлари узоқ ўтиришни яхши кўрар эканлар. У зотдан хизматкорлари: “Эй Луқмон! Ёлғиз ўзинг узундан узоқ ўтирасан. Бундан кўра одамлар билан ўтирсанг яхшимасми?” деб сўрабди. Луқмони Ҳаким бундай жавоб берибди: “Узоқ вақт ёлғиз қолиш фикрлашга қулай, узоқ фикрлаш эса, жаннат йўлининг кўрсаткичидир”.
Аллоҳ таоло барчамизни тафаккур қиладиган, ўз фикр ва тушунчаларига эга инсон бўлишимизни насиб қилсин!
Руҳиддин АКБАРОВ,
Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг
Қашқадарё вилоятидаги вакиллиги ходими
1. Арафа куни кечаси, яъни, ҳайит кунига ўтар кечасини бедор ўтказиш.
Ҳайит кунига ўтар кечани Қуръон тиловати, зикр, тасбиҳ ва нафл намозлар билан ўтказиш улкан савобларга сабаб бўлади. Расулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васаллам: "Ким икки ийд кечаларини Аллоҳдан савоб умидида қоим қилса, қалблар ўладиган кунда унинг қалби ўлмас”, деганлар (Ибн Можа, Табароний ривояти).
2. Ғусл қилиш. “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам фитр, азҳо ва арафа кунлари ғусл қилар эдилар” (Ибн Можа ривояти).
3. Энг яхши, янги ёки тоза кийимларни кийиш.
4. Хушбўйланиш.
5. Қурбон ҳайити намозига чиқишдан олдин ҳеч нарса емаслик. “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Рамазон ҳайитида таомланмасдан чиқмасдилар, қурбонлик кунида эса намоз ўқигунларича таомланмасдилар” (Имом Термизий ривояти).
Эслатма! Баъзилар қурбон ҳайитида ҳеч нарса емай намозга чиқишни нотўғри тушуниб, куннинг аввалги ярмига қадар рўзани ният қилиш керак, дейишади. Шу билан бирга, ўша куни саҳарликка туришади ва оғизларини ният билан беркитиб намозга чиқишади. Ҳайит намози ўқиб бўлингач эса, худди ифторликдаги каби оғизларини очишади. Бундай қилиш нотўғри. Ҳайит кунларида рўзани ният қилиш ҳаром амал саналади. Қолаверса, ярим кунга рўза ният қилинмайди.
6. Масжидга имкон бўлса пиёда ва эртароқ бориш. “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам икки ҳайит намозига пиёда юриб чиқардилар” (Ибн Можа ривояти).
7. Йўлда таҳлил (Лаа илаҳа иллаллоҳ), такбир (Аллоҳу акбар) ва таҳмид (Алҳамдулиллаҳ) айтиш. "Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Лаа илаҳа иллаллоҳу Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар ва лиллаҳил ҳамд".
8. Ҳайит намозидан олдин бошқа бирор нафл намоз ўқимаслик. Масжидга боргандан сўнг таҳийятул масжид ёки бошқа бирор нафл намоз ўқимасдан зикр қилиб ўтириш лозим.
9. Намозга бир кўчадан бориб, бошқасидан қайтиш. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай қилар эдилар.
10. Ҳайит билан муборакбод этиш. Саҳобалар: "Тақоббал Аллоҳ минна ва минкум (Аллоҳ биздан ҳам, сиздан ҳам қабул этсин)", деб бир-бирларини байрам билан табриклашарди.
11. Аҳли аёл ва ёш болаларни хурсанд қилиш. Оилада байрам кайфиятини пайдо қилиш, совға-ҳадялар улашиш керак.
12. Қавм-қариндош, ёш улуғларни зиёрат қилиш.
13. Таниш-билиш, ёру дўст, қўни-қўшниларни байрам билан табриклаш.
Қурбон ҳайитингиз муборак бўлсин!
Даврон НУРМУҲАММАД
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа