Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
19 Ноябр, 2026   |   9 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:53
Қуёш
07:11
Пешин
12:14
Аср
15:19
Шом
17:04
Хуфтон
18:19
Bismillah
19 Ноябр, 2026, 9 Жумадул сони, 1448

“Суннатларнинг онаси”

28.05.2017   22200   5 min.
“Суннатларнинг онаси”

Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:“Бир куни Расулуллоҳ солаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларида эдик. Бирдан устимизда оппоқ кийимли, сочлари қоп-қора одам пайдо бўлди. Унда сафарнинг асари кўринмас эди. Бизларнинг бирортамиз уни танимадик ҳам. У келиб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг  тўғриларига ўтирди.  Икки тиззасини У зотнинг тиззаларига тиради. Икки кафтини сонлари устига қўйди ва “Эй Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам) менга Ислом  ҳақида ҳабар бер”, деди. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам; “Ислом – Лаа илаҳа илаллаллоҳу Муҳаммадур  Расулуллоҳ”, деб шаҳодат келтирмоғинг, намозни  тўкис адо этмоғинг, закотни бермоғинг, Рамазон рўзасини тутмоғинг, агар йўлга қодир бўлсанг байтни ҳаж қилмоғинг, дедилар”. “Тўғри айтдинг”, -деди. Биз унинг ишидан ажабландик. Ўзи сўрар ва ўзи тасдиқ қилар эди.

“Менга иймон ҳақида ҳабар бер”-деди. “Иймон – Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига ва охират кунига иймон келтирмоғинг”, дедилар. “Тўғри айтдинг”, деди.

У “Менга эҳсон ҳақида ҳабар бер”, деди. “Эҳсон – Аллоҳга ҳудди уни кўриб турганингдек ибодат қилмоғинг. Агар сен уни кўрмасанг У сени кўриб турибди”, дедилар.

“Менга қиёмат ҳақида ҳабар бер”, деди. “Бу борада сўралинаётган киши сўраётган кишидан билгувчи эмас”, дедилар.  “Унда унинг аломатлари ҳақида хабар бер”, деди.  “Чўри ўз хожасини туғмоқлиги, ялангоёқ, яланғоч, камбағал чўпонларни бино қуришда бир-биридан ўзишга уринишларини кўрмоғинг”, дедилар. 

Сўнгра у қайтиб кетди. Бир муддат туриб қолдим.  Сўнг У зот менга “Эй, Умар, сўровчи кимлигини билдингми?”, дедилар. “Аллоҳ ва унинг Расули билгувчи”, дедим. “Албатта У Жаброилдир. Сизларнинг динингизни ўргатиш учун келибди”, дедилар (Имом Муслим ривояти).

Ибн Дақийқ ал-Ийд айтади: “Бу ҳадис жуда  муҳим ҳадис бўлиб, у барча зоҳирий ва ботиний амалларни ўзида мужассам этган. Шариат илмларининг барчаси бу ҳадисдан тўйинган. Чунки, бу ҳадис барча суннат илмларини  жамлаган. “Фотиҳа” сураси Қуръоннинг онаси деб номлангани каби бу ҳадис ҳам суннатнинг онасидир”.

“Жибрил ҳадиси” номини олган бу ҳадис мутавотир ҳадис ҳисобланади. Зеро, бу ҳадисни Абу Ҳурайра, Умар, Абу Зарр, Анас, Ибн Аббос, Ибн Умар, Абу Омир Ашърий, Жарийр Балхий каби буюк саҳобийлар ривоят қилганлар.

Ҳадисдан олинадиган фойдалар;

Кийим бош ва кўринишни чиройли тутиш. Масжид ва илм мажлисларига бориш учун покиза кийимларни кийиш ва ҳушбўйликларни суриш мустаҳаб саналади. Шунингдек илм мажлисларида олимлар билан одоб доирасида муомилада бўлиш. Зеро, Жаброил алайҳиссалом инсонларга гаплари ва холатлари билан илм ўргатиш учун ташриф буюрган эдилар.

Эҳсон нима? Эҳсон – бирор ишни пухта ва ихлос билан қилишликдир. Яъни, Аллоҳ таолога ибодат шу даражада холис бўлиши керакки, гўёки банда ибодат вақтида Аллоҳни кўриб тургандек бўлиши керак. Агар бунинг уддасидан чиқа олмаса, шуни ёдига тутсинки, Аллоҳ таоло уни кўриб турибди ва ундан содир бўлаётган барча катта ва кичик амаллардан хабардор эканини ҳис қилиб туришидир.

Қиёмат ва унинг аломатлари. Қиёмат қачон қоим бўлиши фақатгина Аллоҳ таолонинг ўзигагина маълум бўлган ғайбий ишдир. Бироқ ҳадисда унинг аломатлари зикр қилинмоқда.

Илм ҳақида сўрашнинг зарурлиги. Мусулмон инсон ўзининг дунёси ва охирати учун фойдали нарсалар ҳақида сўраб ўрганиши ва бефойда нарсаларни тарк қилиши лозим. Шунингдек, бир илм мажлисига борса ва бу ердагилар бирор масалага мухтож эканликларини кўрса-ю, бироқ бу масала ҳақида ҳеч ким сўрамаётган бўлса, агарчи ўзи бу ҳақда билса ҳам ҳудди билмаган одам сингари бу ҳақда олим  одамга савол бериши керак. Чунки унинг  саволи натижасида шу масаладан бехабар бўлганлар унинг  моҳиятини билиб оладилар.

Кимки ўзи билмайдиган нарсалар ҳақида савол берилса унга “билмайман” деб жавоб қайтариши вожиб бўлади. Бу унинг тақвоси ва илмини тўғри йўналтирганининг далилидир.

Савол жавоб ҳам тарбия бериш усулларининг биридир. Бу услуб қадимда ҳам ҳозирда ҳам оммалашган усулдир. Шунингдек, бу усул Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг жуда кўп ҳадисларида ҳам такрорланган. Зеро, бундай услуб тингловчиларнинг назарини ўзига жалб қилади ва уларни жавобга ташна холатга келтиради.

Жалолиддин  Ҳамроқулов

"Новза" жоме  масжиди имом-хатиби,

ТИИ ”Таҳфизул Қуръон” кафедра мудири

Бошқа мақолалар
Янгиликлар

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази халқаро бағрикенглик форумида иштирок этди

18.11.2026   15338   8 min.
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази халқаро бағрикенглик форумида иштирок этди

Жорий йилнинг 16 ноябрь куни Саудия Арабистони пойтахти Ар-Риёд шаҳрида «Мустаҳкам илдизлар ва келажак истиқболлари» мавзусида Халқаро бағрикенглик форуми бўлиб ўтди. Унда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази директори Фирдавс Абдухолиқов онлайн тарзда иштирок этиб, «Жаҳолатга қарши маърифат: диний бағрикенгликнинг Ўзбекистон тажрибаси» мавзусида маъруза қилди.

Қирол Абдулазиз номидаги Миллий мулоқот маркази штаб-квартирасида ташкил этилган анжуманда Саудия Арабистони Катта уламолар кенгаши аъзоси шайх Абдулбоқий бин Муҳаммад Ол аш-Шайх Муборак, «Алвалид» жамғармаси бош котиби малика Ламия бинт Мажид Ол Сауд, Рақамли ҳамкорлик ташкилоти Бош котиби аппарати раҳбари Ҳанин ал-Форис, Қирол Абдулазиз номидаги кутубхона бош директори Файсал бин Абдураҳмон бин Муаммар ҳамда халқаро экспертлар иштирок этди.

Форумда диний бағрикенгликнинг исломий асослари, унинг тарихий ва цивилизациявий илдизлари, оила, таълим ва жамиятда ўзаро ҳурмат муҳитини шакллантириш, шунингдек, рақамли даврда мутаассиблик ва нафрат тилига қарши курашиш масалалари муҳокама қилинди.

Фирдавс Абдухолиқов ўз маърузасида Ўзбекистонда диний бағрикенгликни таъминлаш борасида шаклланган тарихий ва замонавий тажриба, Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан илгари сурилган «Маърифат ва диний бағрикенглик» ғоясининг халқаро аҳамияти ҳамда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг ушбу йўналишдаги фаолияти ҳақида сўз юритди.

Хусусан, Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан 2017 йилда БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида илгари сурилган «Маърифат ва диний бағрикенглик» резолюцияси 2018 йил 12 декабрда БМТ томонидан қабул қилингани Ўзбекистоннинг жаҳонда тинчлик, ўзаро ҳурмат ва бағрикенгликни мустаҳкамлашга қаратилган саъй-ҳаракатларининг муҳим натижаси сифатида қайд этилди.

Маърузачи мазкур ташаббуснинг мазмун-моҳиятини Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази фаолияти билан боғлаб, унинг асосий мақсади илм-маърифатни кенг тарғиб этиш, тарихий меросни чуқур ўрганиш ва инсон қадрини улуғлаш эканини таъкидлади.

«Президентимиз Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан илгари сурилган “Маърифат ва диний бағрикенглик” ғояси бугун халқаро миқёсда ҳам муҳим аҳамият касб этмоқда. 2017 йилда БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида илгари сурилган ва 2018 йилда БМТ томонидан қабул қилинган мазкур резолюция жаҳонда тинчлик, ўзаро ҳурмат ва бағрикенгликни мустаҳкамлашга қаратилган муҳим ташаббусдир.

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг бош ғояси ҳам айнан шу тамойилга асосланади. Марказга қадам қўяётган ҳар бир инсонни илмга даъват кутиб олади: ўқи, ўрган, маърифатли бўл! Ўз тарихингни англа, дунёни тани, инсоннинг қадрига ет! Жаҳолатнинг миллати ҳам, чегараси ҳам йўқ. У ҳар қандай жамиятда мутаассиблик ва муросасизликни озиқлантириши мумкин. Шунинг учун маърифат ва бағрикенгликни мустаҳкамлаш барчамизнинг умумий масъулиятимиздир», — деди Фирдавс Абдухолиқов.

Маърузада бугунги глобал ахборот маконида исломофобия, диний қадриятларни нотўғри талқин қилиш ва асоссиз тасаввурларнинг тарқалиши жиддий муаммолардан бирига айланаётгани таъкидланди. Бундай шароитда холис билим, тарихий ҳақиқат ва медиа саводхонликни кенг тарғиб этиш, ёш авлодда турли маданият ва эътиқодларга нисбатан ҳурмат туйғусини шакллантириш муҳим аҳамиятга эга.

Шунингдек, Ўзбекистонда 130 дан ортиқ миллат ва элат вакиллари, 16 диний конфессияга мансуб фуқаролар тинч-тотув яшаётгани қайд этилди. Виждон эркинлигининг конституциявий кафолатлари ва диний соҳадаги давлат сиёсати жамиятда бағрикенглик муҳитини мустаҳкамлашнинг муҳим омиллари сифатида кўрсатиб ўтилди.

Фирдавс Абдухолиқов Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг турли халқлар ва динлар ўртасидаги ўзаро ҳурмат, маърифий мулоқот ва муштарак тарихий меросни англашга хизмат қилувчи замонавий илмий-маърифий маскан сифатидаги аҳамиятига ҳам алоҳида тўхталди.

Марказ экспозицияларида ислом цивилизацияси билан бир қаторда буддавийлик, зардўштийлик ва насронийлик тарихига оид мерос намуналарининг ҳам ўрин олгани турли маданият ва эътиқодларга ҳурмат тамойилининг амалий ифодаси экани таъкидланди.

Шунингдек, Марказнинг халқаро эътирофлари — Гиннесснинг жаҳон рекордлари ташкилоти томонидан майдони бўйича дунёдаги энг йирик ислом цивилизацияси музейи сифатида қайд этилгани, «Prix Versailles» халқаро мукофоти доирасида 2026 йилнинг энг гўзал музейлари қаторига киритилгани ҳамда ТУРКСОЙ томонидан «Турк дунёсининг энг яхши музейи» деб эътироф этилгани ҳақида маълумот берилди.

Маърузада 2026 йил 6 ноябрь куни Остона шаҳрида Ақаба жараёни доирасида ўтказилган учрашувда Президент Шавкат Мирзиёев томонидан илгари сурилган «Рақамли даврда жаҳолатга қарши маърифат» халқаро дастури ташаббуси ҳам тилга олинди. Марказ негизида амалга оширилиши таклиф этилган мазкур дастур кўп тилли маърифий ресурслар яратиш, диний арбобларни рақамли ахборот муҳитида ишлашга тайёрлаш ва ёш тадқиқотчиларни қўллаб-қувватлаш каби йўналишларни қамраб олади.

Бундан ташқари, Ўзбекистон ва Саудия Арабистони ўртасидаги тарихий-маънавий алоқалар, икки халқни боғлаб турувчи муштарак илмий мерос ҳақида сўз юритилди. Бухорода таваллуд топган Имом Бухорийнинг Макка ва Мадинада илм олгани икки мамлакат ўртасидаги тарихий-маънавий ришталарнинг ёрқин намунаси сифатида қайд этилди.

Марказ халқаро ҳамкорлар билан қўлёзмаларни ўрганиш ва рақамлаштириш, қўшма илмий нашрлар ҳамда кўргазмалар ташкил этиш, исломнинг инсонпарварлик ва бағрикенглик қадриятларини тарғиб қилувчи кўп тилли рақамли материаллар яратиш, ёш тадқиқотчилар ва педагоглар учун қўшма таълим дастурларини амалга оширишга тайёр экани билдирилди.

Форумнинг бошқа иштирокчилари ҳам бағрикенгликни жамият барқарорлиги, тинч-тотувлик ва ўзаро ҳамжиҳатликнинг муҳим шарти сифатида баҳоладилар. Хусусан, Қирол Абдулазиз номидаги кутубхона бош директори Файсал бин Абдураҳмон бин Муаммар ўз чиқишида бағрикенглик, мулоқот, ҳамкорлик ва тинч-тотув яшаш бир-бири билан чамбарчас боғлиқ тушунчалар эканини таъкидлади.

Унинг фикрича, ҳақиқий бағрикенглик фақат бошқаларнинг мавжудлигини тан олиш билангина чекланмайди. У адолат, тенглик, инсон қадр-қиммати ва ҳуқуқларини ҳурмат қилиш, турли қараш ва эътиқод эгалари билан ўзаро мулоқотга тайёр туришни ҳам талаб этади. Жамиятдаги маданий, диний ва дунёқарашга оид фарқларни зиддият манбаи сифатида эмас, балки ўзаро англашув ва тараққиёт учун имконият сифатида қабул қилиш муҳимдир.

Файсал бин Абдураҳмон бин Муаммар таълим-тарбиянинг ҳам бу жараёндаги ўрнига эътибор қаратди. Унинг таъкидлашича, бағрикенглик маданиятини шакллантириш болаликдан бошланиши, оила, мактаб ва таълим муассасаларида инсонларнинг бир-бирига ҳурмат билан муносабатда бўлишига асосланган муҳит қарор топиши лозим. Билим ва маърифат кишилар ўртасидаги нотўғри тасаввурлар, асоссиз стереотиплар ва камситиш ҳолатларининг олдини олишда муҳим восита ҳисобланади.

Саудия Арабистони Катта уламолар кенгаши аъзоси шайх Абдулбоқий бин Муҳаммад Ол аш-Шайх Муборак эса диний бағрикенгликнинг ислом таълимотидаги мустаҳкам асосларига тўхталди. У ислом динининг қарийб ўн тўрт асрлик тарихида инсонлар ўртасида меҳр-шафқат, раҳмдиллик, ўзаро ҳурмат ва муросага алоҳида эътибор қаратилганини таъкидлади.

Шайх Абдулбоқийнинг қайд этишича, эътиқод ва маданиятдаги фарқлар инсонлар ўртасида адоват келтириб чиқармаслиги, аксинча, ўзаро билиш, ҳамкорлик ва ҳамжиҳатликка хизмат қилиши керак. Исломнинг раҳм-шафқат ва бағрикенгликка асосланган таълимоти турли қараш ва эътиқод вакиллари билан тинч-тотув яшаш, инсон қадрини ҳурмат қилишга чорлайди.

Форумда билдирилган фикрлар шуни кўрсатдики, диний бағрикенглик фақат назарий тушунча эмас, балки кундалик ҳаётда, таълим-тарбияда, жамоатчилик муносабатларида ва давлатлараро ҳамкорликда намоён бўлиши лозим бўлган муҳим қадриятдир. Бу борада маърифат, очиқ мулоқот, ўзаро ишонч ва инсон ҳуқуқларини ҳурмат қилиш жаҳонда тинчлик ва барқарорликни таъминлашнинг асосий омилларидан бири ҳисобланади.

Форум якунида бағрикенгликни оила, таълим ва жамият ҳаётида мустаҳкамлаш, турли маданиятлар ўртасидаги мулоқотни ривожлантириш ҳамда замонавий ахборот технологияларидан инсонпарварлик қадриятларини тарғиб этиш йўлида самарали фойдаланиш масалалари юзасидан фикр алмашилди.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати

 

Ўзбекистон янгиликлари