03 Октябр, 2026, 22 Рабиъус сони, 1448
03 Октябр, 2026, 22 Рабиъус сони, 1448
Пайғамбаримиз Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи ва саллам ёш болаларни ”Аллоҳнинг райҳонлари” деб таърифлаганлар. Ҳақиқатда ҳар бир ота-она боласидан худди райҳонни ҳидлаб хушнуд бўлгандек хушнуд бўлади. Аллоҳ таолонинг ўзи ҳар бандасини яратганда унга қўшиб фарзанд муҳаббатини ҳам яратди. Шунинг учун ҳам ҳар бир инсонда фарзандга нисбатан табиий муҳаббат бўлади. Фарзандга муҳаббати йўқ, уларга Аллоҳ буюрган ҳақларини бермаган инсонлар эса, соф табиати бузилган нусхага айланади.
Аллоҳ таоло Қуръони каримда “Сизлар учун Аллоҳнинг расулида гўзал намуна бор”- деб марҳамат қилди. У зотнинг фарзандларига, ёш болаларга бўлган гўзал муносабатларидан баъзи маълумотларни эътиборингизга ҳавола этамиз.
Абу Ҳурайра (р.а)дан ривоят қилинади, Расулуллоҳ (с.а.в) ўз ҳузурларида Ақраъ ибн Ҳорис Таймий ўтирганда набиралари Ҳасан ибн Алини ўпдилар. Шунда у: Менинг ўнта болам бор. Улардан бирортасини ўпганим йўқ – деди. Расулуллоҳ (с.а.в) унга назар солдилар ва: Раҳм қилмаганга раҳм қилинмас – дедилар. Бухорий, Абу Довуд ва Термизий ривояти.
Набий (с.а.в) ўта болажон зот эдилар. У зот набиралари Ҳасан ва Ҳусайнни жуда яхши кўрар ва уларга меҳрибонлик кўрсатар эдилар. Ушбу ривоятда у зотнинг Ҳасан (р.а)га кўрсатган меҳрлари, саҳобалардан бирининг бунга бўлган муносабати ва бу муносабатнинг Набий (с.а.в) томонларидан салбий баҳоланганини кўришимиз мумкин.
Усома ибн Зайд (р.а)дан ривоят қилинади, Расулуллоҳ (с.а.в) мени сонларига ўтқазар эдилар. Ҳасанни эса, бошқа сонларига ўтқазар эдилар. Сўнгра сонларини бир-бирига қўшиб: Аллоҳим! Иккисини раҳм қилгин. Мен уларга раҳм қилурман – дер эдилар. Имом Бухорий ривояти.
Оиша (р.а)дан ривоят қилинади, бир аъробий Набий (с.а.в)нинг ҳузурларига келди ва: Сизлар болаларни ўпасизларми? Биз уларни ўпмаймиз – деди. Шунда Расулуллоҳ (с.а.в): “Аллоҳ қалбингдан раҳматни суғуриб олган бўлса, мен нима ҳам қила олар эдим” – дедилар. Икки Шайх ривояти.
Абу Мусо (р.а)дан ривоят қилинади, Менинг ўғлим туғилганда уни Набий (с.а.в)нинг олдиларига олиб бордим. У зот уни “Иброҳим” деб номладилар, хурмо ила танглайини кўтардилар ва унга барака тилаб дуо қилиб, менга тутқаздилар. У болаларимнинг каттаси эди. Икки Шайх ривояти.
Кўпчилик саҳобалар ўзларининг янги туғилган фарзандларини Набий (с.а.в)нинг ҳузурларига олиб борар эдилар. У зот ёш болаларни кўрсалар ўта хурсанд бўлар эдилар. Янги туғилган чақалоқларга юқоридаги ривоятда келган Абу Мусо (р.а)нинг ўғилларига қилган муносабатларини қилар эдилар. Мана шу ишга тақлид қилиб, янги туғилган фарзандни ёки ёш болаларни аҳли солиҳ кишилар ҳузурига олиб бориб, ҳаққига дуо олиш бизнинг юртимизда кенг тарқалаганини қувонч билан айтишимиз мумкин.
Оиша (р.а)дан ривоят қилинади, Мен Расулуллоҳ (с.а.в)нинг ҳузурларида қўғирчоқ ўйнар эдим. Дугоналарим келар эдилар ва Расулуллоҳ (с.а.в)дан тортиниб қолар эдилар. У зот уларни мен томон йўллаб қўяр эдилар. Сўнг улар мен билан ўйнашар эди. Бухорий ва Муслим ривояти.
Бошқа ривоятда: Расулуллоҳ (с.а.в) Табук ёки Ҳайбар урушидан қайтиб келдилар. Уйнинг токчасида парда бор эди. Шамол турди ва парданинг бир тарафини кўтариб, Оишанинг ўйинчоқ қизларини очди. Шунда у зот:
- Бу нима эй Оиша – дедилар.
- Қизларим – дедим. Уларнинг орасида қуроқдан қилинган икки қанотли отни кўрдилар ва:
- Уларнинг орасида кўраётганим манабу нарсачи? – дедилар.
- От
- Унинг устидаги манабу икки нарса нима?
- Иккита қанот.
- Отнинг иккита қаноти бўладими?
- Сулаймоннинг қанотли отлари ҳақида эшитмаганмисиз?
Шунда у зот кулдилар ва ҳаттоки мен озиқ тишларини кўрдим. Абу Довуд ривояти.
Бу ривоятда аҳли аёллари бўлмиш ёш Оиша онамиз билан қандай мулойимлик ва самимий муносабатда бўлганларини билиб оламиз.
Ҳа, фарзандни ёш ниҳолга ўхшатилади. Уни қайси томонга эгсангиз, ўша томонга қараб ўсаверади. Ёшлигидан меҳрибон ота-онаси бағрида ўсган, уларнинг гўзал ахлоқидан намуна олган фарзандлар келажакда бошқа инсонларга ҳам меҳрибон, ўз юрти ва жамияти учун муҳаббатли инсонлар бўлиб етишадилар. Аксинча, ёшлигида меҳр берилмаган фарзандлар қаҳри қаттиқ ва меҳр шафқатсиз бўлиб вояга етадилар. Бу эса, икки олам сарвари Расулуллоҳ (с.а.в) олиб келган раҳм-шафқат, меҳрибонлик, мулойимлик асосидаги соф инсоний ахлоқларга мос келмай қолади.
Расулуллоҳ (с.а.в)нинг ёш болаларга қилган муомалари борасида бундан бошқа маълумотлар, ибратлар жуда кўп. Уларнинг ҳар бирида олам-олам ҳикмат мужассам. Шунинг учун азизлар, у зотнинг сийратларини янада чуқурроқ ўрганаверайлик. Ҳали сийрат боғининг бизга кашф бўлмаган сир-асрорлари жуда кўп.
Абдукаримов Аҳроржон
Тошкент ислом институти талабаси
2-ҚИСМ
Раддия: Ҳижрат ва жиҳод масаласи шароит, имконият ва шариат ҳукмларига боғлиқ. Ушбу фитначининг гўёки “ушбу умматга жиҳодсиз ҳаёт йўқ” каби даъволарига алданаётган айрим ёшлар “жиҳод” уруш олиб бориш экан” деган тор тасаввурлар билан Суриядаги террорчилар сафига бориб қўшилмоқда.
Маълумки, “жиҳод” арабчада “жидду жаҳд”, “ғайрат қилмоқ” маъноларини англатиб, Ислом таълимотида дастлаб динни ҳимоя қилиш сифатида вужудга келган тушунча ҳисобланади. Жиҳод уруш маъносида эмас, Аллоҳнинг динига сўз билан даъват қилиш маъносида юзага келган. Араб тилида асли “уруш” маъносини “қитол” сўзини англатади.
Жиҳод Ислом ҳуқуқшунослари томонидан “қалб жиҳоди” (инсоннинг ўзининг нафси ва ёмон ҳулқи билан курашуви), “тил жиҳоди” (яхшиликка чақириш, ёмон ишлардан қайтариш), “қўл жиҳоди” (жиноятчиларни жазолаш) ва “қилич жиҳоди” (душман билан қуролли кураш) каби кўринишларда бўлиши эътироф этилади.
Жалолиддин Суютийнинг “Ал-Фатҳул кабир” китобида (2-жуз, 280-б.) келтирилган ҳадисда Расуллулоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кичик жиҳоддан катта жиҳодга, банданинг ҳавойи нафсига қарши қиладиган жиҳодига хуш келингиз!” деганлар. Ушбу ҳадисдан энг афзал жиҳод инсоннинг ўз нафсини енгиши экани келиб чиқади.
Жиҳод масаласида Имом Термизий ривоят қилган ҳадисда “Жиҳоднинг афзали Аллоҳ таолонинг йўлида ҳавойи нафсингга қарши жиҳод қилмоғингда”, дейилган.
Дунё уламоларининг хулосаларига кўра, исломда қуролли жиҳод ҳукми шароитга қараб ўзгариб туради ва икки қисм: талаб ва мудофаадан иборат эканини таъкидлайдилар. Талаб жиҳоди ҳозирги кунда йўқ эканига уламолар ижмо қилганлар. Чунки мусулмонлар ҳозир турли мамлакатларда истиқомат қилиб, мамлакатлар орасидаги муносабатлар ҳозирда ўзаро урушмасликка ва элчихоналар орқали алоқаларга асосланган.
Мудофаа жиҳоди душман мусулмон юртига бостириб кирса, ҳимоя учун зарур бўлиб, у ҳеч қачон ички фитна шаклида бўлиши мумкин эмас. Исломда қонуний ҳокимиятга қарши фитна қилиб, боғийларча қурол кўтариб чиқиш эмас, аксинча, қонуний ҳокимиятни ҳимоя қилиш буюрилган.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Ким менга итоат қилса, Аллоҳ таолога итоат қилган бўлади. Кимки амирга итоат қилса, демак менга итоат қилибди ва кимки амирга осийлик қилса, демак менга осийлик қилибди. Чунки амир – орқасидан, яъни уни ҳимоя қилиб жанг қилинадиган ҳамда у билан душмандан сақланадиган қалқондир” (Имом Бухорий ривояти).
Улар далил қилиб келтираётган оят ва ҳадис қўрқитиш маъносидаги матнлардандир. Бу каби оят ва ҳадислардан ҳукм чиқариш учун асл ҳукмларга қайтилади. Асл ҳукм бўйича, аҳли тавҳид дўзахда абадий қоладиган кофир бўлмайди.
Имом Муҳаммад ибн Исмоил Санъоний ўзининг “Субулус салом” номли машҳур китобида юқоридаги ҳадис ва унинг маъносидаги бошқа ҳадисларни шарҳлаб бўлганидан кейин, қуйидаги ҳадиснинг шарҳида айтади:
Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Фатҳдан кейин ҳижрат йўқ”, дедилар (Имом Бухорий, Имом Муслим ривояти).
“Бу ҳадис умумий ва ўзидан олдин келган ҳижратга далолат қилувчиларини насх қилувчидир, дейдилар. Шу билан бирга, Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам мусулмон бўлган арабларни Ўзлари томон ҳижрат қилишга амр қилмаганлар ва ўз юртларида туришларини инкор қилмаганлар”.
Ўткирбек Собиров
Ўзбекистон мусулмонлари идораси бўлим бошлиғи,
Тошкент ислом институти ўқитувчиси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 