“Қадимги аждодларимиз – комил инсон ҳақидаги бутун бир ахлоқий талаблар мажмуасини, замонавий тилда айтсак, шарқона ахлоқ кодексини ишлаб чиққанлар”.

Ислом КАРИМОВ

Ўзбекистон Республикасининг

Биринчи Президенти

Мавлоно Жалолиддин Руминийнинг “Маснавийи Маънавий” асарида ёритилган қарашлар, кузатишлар ва ҳаётий тажрибалар ўқувчини руҳий ва ахлоқий камол топишига, жамиятда эса соғлом ва покиза муҳитни юзага келтиришига беқиёс ҳисса қўшади. Румий теран нигоҳ билан дунёга назар ташлайди. У инсонни қандай бўлса шундайлигича ўрганади. Кишининг қалб қўридаги энг нозик, энг гўзал яширин сирларини ошкор қилади.

Румий инсоннинг нафси, ҳирси сабабли келиб чиқадиган ёвузликларни таҳлил қилиб, улардан қутулиш, покланиш йўлларини баён этади. У одамлар бир-биридан бойлиги, ирқи, дини, насли-насаби билан эмас, балки комиликка интилиши билан фарқ қилади, дейди. Унинг фикрича, инсон комилликка ўз меҳнати, қобилиятига яраша эриша олади.

Олим қарашларида севги бутун борлиқни ҳаракатга келтирувчи куч ҳисобланади. Кишининг ўз касбига, яқинларига, она ватанига муҳаббати ҳақиқий ишқ йўлидаги босқичлардандир.

Жалолиддин Румий ишқ-муҳаббат ва севгини, заррин нурини таратиб турган қуёшга ўхшатади. Лекин ўз-ўзига бино қўйишни ўзини зиндонга ташлаш, деб билади. Буюк олим инсонга, аёл зотига бўлган муҳаббатни қадрлайди. Зеро, инсон ўзига ўхшаган инсонга муҳаббат қўйиши билан инсонийлик моҳиятини англаб етади, дейди.

Аёл – ҳаёт давомчиси бўлиб, у пайғамбарларни, валийларни, авлиёларни, подшоҳларни, комил инсонларни ва ер юзидаги барча инсонларни дунёга келишига сабабчи зот. Башарият онанинг меҳр нуридан камол топиб, комиллик сари одимлайди.

Манбаларда келтирилишича, Жалолиддин Румий тўнғич ва севимли ўғли Султон Валидни муршидининг қизи Фотимабонуга уйлантириб қўяди. Фотима бону шоирга яқин шогирд бўлгани учун, ўз фарзанди каби қадрли ва суюкли эди. Шу сабабли, Румий тўйдан сўнг, ўғлига шундай мазмунда мактуб йўллайди: “Ўғлим, кўзим ва кўнглимнинг нури Фотимабонуни асраб-авайла, уни сенга топширдим, зеро бу сен учун буюк синов ва омонатдир. Унга адолат билан муомала қил, ҳиммат-ҳимоятингни ному-номуси ёруғ ва мусаффо бўлсин десанг, аёлинг билан кечган ҳар кунинг тўй, ҳар тунинг никоҳ оқшоми бўлгай. Уни ҳамиша қалбинг тузоғи билан овла, энди ҳеч қачон овлашга ҳожати йўқ бир ўлжа, деб қарама. Зеро, бундай ўйлагувчилар енгил-елпи назарли кишилардир”. Отасининг ушбу мактубини ўқиб, ундаги насиҳатга амал қилган ўғил турмуш ўртоғи билан бахтли ҳаёт кечиради.

Хулоса қилиб айтганда, Жалолиддин Румий қарашларидаги комилликка етакловчи фазилатлар ҳар бир йигит ва қиз учун жуда муҳим тарбиявий аҳамиятга эгадир.

Ҳусанбой ШЕРМАТОВ,

Тошкент шаҳар “Ҳазрати Умар”

жоме масжиди имом-хатиби.