21 Сентябр, 2026, 10 Рабиъус сони, 1448
21 Сентябр, 2026, 10 Рабиъус сони, 1448
ЖИЙДА (Elaeagnus L.) — жийдадошлар оиласига мансуб дарахт ёки бута. Жанубий Европа, Марказий ва Шарқий Осиё, Шимолий Америкада ўсадиган 40 га яқин тури бор.Ўрта Осиё, хусусан Ўзбекистонда жийданинг қарғажийда. (Е. angysti-fola; ёввойи ҳолда ўсади), шарқ жийдаси (Е. orientalis), тиканакли жийда (Е. pungens), кумушсимон жийда (Е. argentea), нон жийда(Е. cdulls) турлари ўсади. Ш а р қ жийдасининг барги оддий, энсиз, кумуш-ранг. Дарахти 8—10 м, шохлари сийрак, тиканли ёки тикансиз. Гули икки жинсли, сариқ, серасал, хушбўй, эфир мойли. Меваси сарғиш, мағизсиз данакли, эти 31,2—88,7%, унсимон, хушхўр. Таркибида 46—65% қанд, 10% оқсил, 1,3% кислота, 200 мг% С витамини мавжуд. Жийданинг меваси янгилигида ёки қуритиб истеъмол этилади. Табобатда ошқозон-ичак касалликларини даволашда ишлатилади. Ёғочидан турли хил буюмлар ясалади, парфюмерия саноатида, гулидан эфир мой олинади.
Жийда қурғоқчиликка чидамли, ер ости сувлари юза ва шўр тупроқларда ҳам ўсаверади. Данагидан, илдиз бачкисидан ва қаламчасидан кўпаяди. Кўчати ўтказилгач, 3—5- йили ҳосилга киради. Май—июнь ойида гуллайди, меваси сентябрь—октябрда пишади. Бир тупи 50 кг гача ҳосил беради. Жийда60—80 йил яшайди. Нон жийда мевали дарахт сифатида экилади, ўрта бўйли дарахт. Сернам ерларда яхши ўсади. Серҳосил. Меваси йирик, мазали, қизғиш-қўнғир рангли. Ўзбекистон ўрмончилик илмий-тадқиқот институтида унинг 20 га яқин нави таърифланган (Қизил Ж., Раъно, Урганч, Хурмой, Тошкент десерти, Чўли қандак, Кизил қандак ва бошқалар). Ҳозирги даврга келиб саноат аҳамиятини йўқотди. Ўзбекистон, Тожикистон ва к ў п г и н а мамлакатларда айримтоморқа боғларида экилади. Кўпроқ йўл ёқалари, канал бўйлари, дала-иҳота ўрмон минтақалари, ташландиқ ерларга экилади. Тупроқни азот билан бойитади. Озиқавий қуввати: 34 кКал ни ташкил этади.
Жийда мевасини узоқ муддат сақлаш мумкин. Пишиб етилганида териб олингач, бир неча ойдан сўнг ҳам ўзининг фойдали хусусиятларини йўқотмайди.
Фойдали хусусиятлари
Жийда таркибида жуда кўп фойдали моддалар мавжуд. Масалан, унинг мевасида калий моддаси мавжуд, бу инсон организмида юрак-қон томирлари тизими фаолиятига ижобий таъсир кўрсатади, ўз навбатида инсульт, инфаркт ва бошқа муаммоли хасталиклари келиб чиқишининг олдини олади. Хушбўй моддалар мавжудлиги унинг бириктирувчи таъсирчанлигига асос бўлади.
Жийда меваси инсонни тинчлантирувчи таъсирга эга ва уйқу дорилар билан қўшиб истеъмол қилинса, уларнинг фаоллигини оширади. Бундан ташқари асаб тизими фаолиятини меъёрга келтиради, ва ғазабланиш, асабийлашувнинг олдини олади. Жийда тинчлантириш фаоллиги билан биргаликда саломатликни мустаҳкамлайди.
Унинг янги узилган мевасини турли пишириқ-десертларга қўшиш мумкин. Бундан ташқари ундан мураббо ва жемлар тайёрлаш мумкин.
Жийда меваси халқ табобатида кенг ишлатилади. Дармон дорилар таркибида унинг меваси билан бир қаторда гули, барглари ва новда пўстлоқлари ҳам ишлатилади. Масалан, мевасининг дамламасидан овқат ҳазм қилиш муаммоларини ҳал этишда, шунингдек, оғиз бўшлиғи касалликларидан фориғ бўлиш мақсадида ғарғара қилиб оғизни чайиш йўли билан фойдаланиш мумкин. Барглари ревматизм, подагра ва радикулитни даволаш жараёнида яхши ёрдам беради. Баргларини яна жароҳат ва яраларга боғлаб, шамоллашни олиш ва жароҳат битишини тезлаштиришда фойдаланилади.
Бундан ташқари жийда мевасидан бавосирни даволашда фойдаланилади. Новдаси пўстлоғидан тайёрланган дамлама қон кетишини тўхтатишда яхши шифобахш воситадир. Мевасининг шарбати безгак ва қон босимини даволаш жараёнида истеъмол қилинади.
Мевасининг қайнатмаси нафас йўллари, безгак ва шамоллаш касалликларини даволашдаёрдам беради. Бундан ташқари, бу қайнатмадан йўғон ичак, ошқозон ва ичак йўлларини даволашда яхши ёрдам беради, шунингдек у ичкетарда ҳам ёрдам беради.
Унинг гуллари ва баргларидан ҳам шифобахш дамлама тайёрлаш мумкин. Бу дамлама қон босимида ва юқори ҳароратни туширувчи табиий воситадир. Шунингдек, у юрак фаолиятига ижобий таъсир кўрсатади, колитдан фориғ бўлишда ижобий натижа беради.
Жийданинг зарари ва ножўя таъсири
Ҳомиладор ва эмизикли аёллар уни истеъмол қилишдан ўзларини тийишлари тавсия этилади.
Жалолиддин Нуриддинов тайёрлади
25 январь 2017 йил
Савда бинти Замъа розияллоҳу анҳо Хадижа бинти Хувайлид розияллоҳу анҳо вафот этганларидан кейин Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга турмушга чиққанлар.
Савда бинти Замъа розияллоҳу анҳо Ислом даъватининг илк йилларида биринчи турмуш ўртоғи Сакрон ибн Амр билан бирга Аллоҳнинг динини қабул қилганлар. Аммо Исломга кирмаган қариндошларининг аксарияти Савда розияллоҳу анҳога ёмон муносабатда бўлишган. Қолаверса, мушрикларнинг таъқиблари, азоб-уқубатлари ва ҳақоратларини ҳам бошдан кечирди.
Шундан сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам мусулмонларга Эфиопия (Ҳабашистон)га ҳижрат қилишни буюрдилар. Бу сафар мушриклар тўсқинлик қилмасликлари учун махфий тарзда амалга оширилди. Савда розияллоҳу анҳо ва турмуш ўртоғи Аллоҳ таолонинг розилиги йўлида уй-жойлари ва мол-мулкларини ташлаб, мусофирликка чиқдилар.
Бу ҳақда Қуръони каримда бундай марҳамат қилинади: “Зулмга дучор бўлганларидан сўнг Аллоҳнинг йўлида ҳижрат қилганларни бу дунёда, албатта, гўзал(жой)га жойлаштирамиз. Ва охират ажри каттароқдир, агар биладиган бўлсалар” (Наҳл сураси, 41-оят).
Кейинчалик муҳожирларга Маккада мушриклар мусулмонларга тазйиқ қилишни тўхтатгани ҳақида хабар етди. Шу боис айримлари юртларига қайтишга қарор қилдилар. Савда розияллоҳу анҳо ҳам улар орасида эдилар. Аммо Маккага етиб келгач, бу хабар ёлғон экани маълум бўлди. Ана шу оғир кунларда яна бир мусибат юз берди – касаллик сабабли турмуш ўртоғи Сакрон ибн Амр вафот этди.
Милодий 619 йилда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳаётларида икки катта мусибатни бошдан кечирдилар: дастлаб амакилари Абу Толиб, ортидан эса завжаи муҳтарамалари Хадижа розияллоҳу анҳо вафот этдилар. Бу йўқотишлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни қаттиқ маҳзун қилди.
Кунларнинг бирида Ҳавла бинти Ҳаким розияллоҳу анҳо Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга уйланишни таклиф қилиб, Савда бинти Замъа розияллоҳу анҳо ҳақида сўз очди. Шундан сўнг, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Ҳавла розияллоҳу анҳони Савда розияллоҳу анҳонинг розилигини билиш учун юбордилар. Савда розияллоҳу анҳо бу никоҳга розилик билдирдилар. Кейин эса Ҳавла розияллоҳу анҳони оталарининг фикрини сўраш учун юбордилар. Оталари ҳам ушбу никоҳга розилик бердилар. Шу тариқа Савда бинти Замъа розияллоҳу анҳо Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга турмушга чиқдилар.
Бу орада Маккада мусулмонларга нисбатан таъқиблар янада кучайди. Шу сабабли мусулмонлар Мадинага ҳижрат қилишга қарор қилдилар. Савда бинти Замъа розияллоҳу анҳо ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бирга ҳижрат қилиб, муҳожирлар сафидан ўрин олдилар.
Мўминларнинг бошқа оналари каби Савда розияллоҳу анҳо ҳам кўплаб юксак фазилатларга эга эдилар. Айниқса, саховатлари билан ажралиб турардилар.
Ибн Сириндан ривоят қилинадики, Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу халифалик даврида Савда розияллоҳу анҳога дирҳамлар солинган катта халта юбордилар.
Савда розияллоҳу анҳо:
— Бу нима? — деб сўрадилар.
Улар:
— Дирҳамлар, — дедилар.
Шунда у киши:
— Хурмо солинган идиш каби тўлиб кетибди-ку, — дедилар.
Сўнг хизматкорини чақириб:
— Уни тарқатиб юбор, — дедилар.
Ва барча молни камбағалларга садақа қилиб юбордилар.
Савда розияллоҳу анҳо хушчақчақ ва очиқкўнгил аёл эдилар. Бир куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга “Ё Аллоҳнинг Расули, кеча сиз билан намоз ўқидим. Сиз рукуни шу қадар узоқ қилдингизки, ҳатто бурнимдан қон оқиб кетмасин деб ушлаб турдим”, дедилар. Бу гапдан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам табассум қилдилар.
Савда бинти Замъа розияллоҳу анҳо бутун умрларини тақво, саховат ва юксак ахлоқ билан ўтказдилар. У киши ўз даврларида ҳам, бугунги кунда ҳам мусулмон аёллари учун ибрат намунаси бўлиб қолмоқдалар.
Оиша розияллоҳу анҳо: “Савдадан кўра ўзимни унга ўхшатишни кўпроқ истайдиган бирор кишини билмайман”, деганлар.
Савда бинти Замъа розияллоҳу анҳо Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳо халифаликларининг сўнгги йилларида вафот этдилар.
Аллоҳ таоло Савда бинти Замъа розияллоҳу анҳодан рози бўлсин, у зот каби Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга муҳаббатли, динимизга содиқ, сабрли ва саховатли бандаларидан қилсин.
Аллоҳим, Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг аҳли байтлари ва барча саҳобаларидан рози бўлгин. Бизни ҳам уларнинг гўзал хулқларига эргашувчилардан қилгин. Қалбларимизни иймон нури билан мунаввар, оилаларимизга барака, ҳаётларимизга тақво ва амалларимизга ихлос ато этгин.
Даврон НУРМУҲАММАД
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 