Cавол: Қабрда савол-жавоб қайси тилда бўлади? Баъзилар араб тили дейишди. Шунга кўра вафот этган киши араб тилини тушунмасачи?
Жавоб: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм. Қабрда бўладиган савол-жавоблар бизга нисбатан ғайб бўлиб, савол-жавоблар муайян тилда бўлиши ҳақида бирор оят ва ҳадисда очиқ айтилмаган. Шунинг учун бу борада баҳс-мунозаралардан тилни тийишимиз мақсадга мувофиқ бўлади. Бу билан машғул бўлиш кишининг дини ва дунёси учун ҳеч қандай фойда келтирмайди. Албатта, ҳар бир қавмга ўзининг тилидан пайғамбар юборган Ҳаким зот бўлмиш – Аллоҳ таоло қабрда ҳам бандани ноқулай ҳолга солиб қўймайди.
Биз билишимиз лозим бўлаган нарса – қабрда киши айрим саволлар билан имтиҳон қилиниши ва саволлар берилиши ҳақ ва ростдир. Зеро, бу борада кўплаб ҳадислар нақл қилинган.
Жумладан, Усмон розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадиси шарифда айтилишича, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон маййитнинг дафнидан фориғ бўлсалар қабр устига келиб: “Биродарингиз учун истиғфор айтинг. Унга сабот сўранг. Чунки ҳозир у сўралади”, дер эдилар (Имом Абу Довуд ва Имом Баззор ривоят қилишган).
Аммо ушбу савол-жавоб айнан қайси тилда бўлиши маълум эмас. Шуниси аниқки, у ердаги саволлар банда тушунадиган ва англайдиган ҳолатда бўлади.
Шунинг учун ҳам Аллома Ибн Ҳажар раҳимаҳуллоҳ: “Ҳар кимга ўзининг тилида хитоб қилиниши эҳтимоли бор” деганлар (“Ал-имтаъ бил-арбаин ал-мутабайинатис-самоъ” китоби). Тавфиқ Аллоҳдан.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази.
Анъанавий дипломатия кўпинча манфаатлар мувозанати, музокара ва битимлар тилида сўзлайди. Маданий дипломатия санъат, адабиёт ва тарих орқали мамлакат ҳақида ижобий
тасаввур уйғотади. Диний-маърифий дипломатия эса янада нозик омилга — инсоннинг эътиқоди, у муқаддас деб билган қадриятлар ва тарихий хотирасига таянади.
Ўзбекистоннинг таҳлиллар туфайли кўзга ташланаётган бу янги модели исломни зўравонлик билан тенглаштирувчи ташқи стереотипларга илмий далил билан жавоб бериши, бузғунчи талқинларга қарши маърифий майдон яратиши, турли дин ва маданият вакилларини инсон қадри, билим, виждон эркинлиги, тинчлик ва масъулият атрофида бирлаштириши мумкин.
Шавкат Мирзиёев мазкур сиёсатнинг ғоявий ташаббускори. Президент илгари сураётган "Жаҳолатга қарши маърифат" ғоясининг асосий тамойиллари БМТнинг "Маърифат ва диний бағрикенглик" резолюциясида халқаро даражадаги сиёсий-ҳуқуқий ифодасини топди. Бу ёндашув терроризм ва экстремизмнинг оқибатларига эмас, уларни озиқлантирадиган барча омилларга қарши курашишни назарда тутади.
Президент "диний-маърифий дипломатия" институтининг бунёдкори сифатида ўртага чиқди. Унинг ташаббуси билан Ислом цивилизацияси маркази ва бошқа илмий муассасаларнинг ташкил этилиши, тарихий мажмуаларнинг қайта тикланиши, қўлёзмалар ва илмий мактабларга эътибор янгича интеллектуал инфратузилмани шакллантирди
Шунда Ўзбекистоннинг диний-маърифий дипломатияси дунёнинг бугунги муаммоларига холис ечим таклиф этадиган омилга айланмоқда.
Ҳабибулло Садибақосев ,
Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси биринчи проректори, сиёсий фанлар доктори, профессор
Манба: "Янги Ўзбекистон" газетаси