07 Апрел, 2026, 18 Шаввол, 1447
07 Апрел, 2026, 18 Шаввол, 1447
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Яхшилаб эътибор берилса, ғарбликлар ваъдасида туриш бобида биздан анча ўзиб кетишган. Улар келишилган вақтдан кеч қолишмайди. Бу исломий хулқ-атвор бўлишига қарамай, уларда бу сифатларни учратамиз. Аллоҳ таоло: «(Эй Муҳаммад!) Китобда Исмоил (қиссасини) ёд этинг! Дарҳақиқат, у ваъдасида содиқ турувчи Набий ва Расул эди»[1], дея Исмоил алайҳиссаломнинг ваъдасига вафо қиладиган пайғамбар эканликларини мақтайди.
Муфассирлар Исмоил алайҳиссалом ҳақларида бир воқеани келтирадилар: «Исмоил алайҳиссалом бир киши билан кўришадиган жойни белгилаб ваъдалашадилар. Исмоил алайҳиссалом келишилган жойга ўз вақтида етиб борадилар ва ўша куни кечаси билан ҳалиги одамни кутиб ўтирадилар. Эртаси куни у киши келади. Исмоил алайҳиссалом унга: “Мен сени кечадан бери кутиб ўтирибман, сен келгунингга қадар бу ердан бир қадам ҳам силжиганим йўқ!” – дейдилар».
Намознинг ҳам ўқилиши керак бўлган ўз вақти бор, тўғрими?! Агар чегараланган вақтидан бир неча дақиқа эртароқ ёки кечроқ ўқисангиз, бу учун савоб берилмайди. Нима учун биз ибодатларимизда диний асосларимизга риоя қилмаймиз, ваъдалашилган ишларимизга тўғри ёндашмаймиз. Машҳур адиб Алий Тантовий раҳимаҳуллоҳ айтганларидек, одамлар айтилган вақтдан кеч қолганларни ҳурмат қилишади, ўз вақтида келганларни эса жазолашади. Кеч қолиб келадиганлар етиб келишгандагина дастурхонга таом тортишади. Тадбирлар ҳам кечикканларнинг ташрифидан кейингина бошланади.
Шундай кеч қолиш ҳолати Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга нисбатан ҳам содир бўлгани ҳадисларда келади. Жумладан, Абдуллоҳ ибн Абул Ҳамсодан ривоят қилинади: “Мен Расулуллоҳ билан пайғамбар бўлишларидан аввал савдо қилган эдим, орамизда озгина олди-берди қолиб кетган эди. Мен Расулуллоҳга у нарсани келишилган жойга олиб бориб беришга ваъда қилган эдим, ёдимдан кўтарилибди. Орадан уч кун ўтгач эсимга тушиб қолди, дарҳол ўша жойга бордим, қарасам Расулуллоҳ ўша келишилган жойда эканлар. Кейин менга: “Ҳой йигит, мени қийнаб қўйдинг-ку, мен уч (кун)дан бери шу ерда турибман”, дедилар (Абу Довуд ривояти).
Эътибор берингки, саҳобий келишилган вақтдан бир неча дақиқа ҳам, қанчадир соат ҳам эмас, нақд уч кун кеч қолган. Бугунги кун мусулмонлари ҳам келишувга риоя қилсалар, белгиланган вақтга етиб келишга қаттиқ аҳамият берсалар эди, ўзларининг ҳам, бошқаларнинг ҳам оромини бузмаган бўлардилар. Ҳар кимнинг ўзига яраша иши, вазифаси бўлади. Сиз айтилган вақтингиздан кеч қолишингиз, келишган одамингизга нисбатан зулм бўлади. Бундай қилиш орқали уларнинг фойдаларини йўққа чиқарасиз, “аҳд”, “вафо” каби тушунчаларнинг қадрсизланишига сабаб бўласиз.
Ҳакимлардан бири айтади: “Бировга ваъда бериб, ишонтириб қўйма. Берадиган ваъдангни бажариш қўлингдан келмаса, яхшиси ваъда берма”.
Биз замонавий алоқа воситалари асрида яшаяпмиз. Келишган кишисини ёки дўстини кўчада тик оёқда куттириб қўйишга бирор узр йўқ. Агар ўша вақтда бошқа муҳим ишингиз чиқиб қолса, ваъдалашган кишингизга қўнғироқ қилиб вазиятни тушунтиришингиз мумкин, шундагина сизни узрли ҳисобласа бўлади.
Мусанно ибн Ҳориса Шайбоний айтадилар: “Ваъдамга хилоф қилганимдан кўра, қақраб ўлганим яхши”.
Шоир айтади:
Амалсиз, қуруқ сўз эрур бефойда,
Ёлғон берган ваъдангда яхшилик қайда...
Ҳассон Шамсий Пошонинг “Жаннат бўстонидаги оилавий оқшомлар” номли китобидан
Ғиёсиддин Ҳабибуллоҳ, Илҳом Оҳунд, Абдулбосит Абдулвоҳид таржимаси.
[1] Марям сураси, 55-оят.
Азим Тошкентнинг қоқ марказида –Ҳазрати Имом мажмуаси пойида бугун нафақат муаззам бир бино, балки миллат руҳиятининг янги қиёфаси қад ростлади. Бу асрлар давомида халқимиз қалбида яшаган эзгу орзуларнинг меъморий ифодаси, келажак авлодлар учун қолдирилаётган энг қимматли маънавий омонатдир.
Ушбу маҳобатли маскан остонасидан хатлаб ўтар экансиз, гўёки вақт ва макон чегаралари йўқолгандек туюлади: бу ерда уч минг йиллик шонли тарихимиз Янги Ўзбекистоннинг стратегик мақсадлари ва юксак тамаддун зафарлари билан муштараклик касб этган. Ўзбекистон Ислом цивилизацияси маркази вақт ва макон туташган ўзига хос маънавий манзил сифатида дунё нигоҳини ўзига тортмоқда.
Марказ ҳудудига яқинлашар экансиз, аввало, кўзингиз унинг 65 метрлик муаззам гумбазига тушади. Юрак амри ва миллат иродаси билан чизилган бу мўъжизавий гумбаз шунчаки меъморий ечим эмас, у осмон билан ерни, ўтмиш билан келажакни боғловчи маънавий кўприк, миллий ғурур ва юксалишнинг тимсолидир. Бинонинг узунлиги 161 метр, эни эса 118 метрни ташкил этади. Ушбу маҳобатли рақамлар замирида улкан меҳнат, мислсиз сиёсий ирода ва халқимизнинг бунёдкорлик салоҳияти мужассам.
Давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев ушбу марказ ҳақида гапирганда унинг ҳар бир чизгисига алоҳида тўхталиб: “Бу улкан лойиҳа оддий бир чизма эмас. Уни юрак чизган, меҳр чизган, орзу ва армонлар чизган. Бу лойиҳа буюк халқимизнинг асл қиёфасини рўёбга чиқаришга қаратилган эзгу ниятлар маҳсулидир”, дея таъкидлагани бежиз эмас. Мажмуага очиладиган тўрт асосий дарвоза илм-маърифат ва бағрикенглик ҳақидаги муқаддас оят ва ҳадислар билан безатилган бўлиб, ҳар бир меҳмонни эзгулик оламига чорлаб туради.
Мажмуанинг энг ҳаяжонли ва муқаддас нуқтаси унинг маънавий қалби ҳисобланган Қуръони карим залидир. Бу ерда инсон илоҳий нур оғушида қолгандек бўлади. Гумбаз остига қадам қўйганингизда, бошингиз узра 90 дона “Swarovski” тоши ва 650 дан ортиқ чироқлар ёрдамида яратилган илоҳий голограмма – Тошкентнинг мусаффо тунги осмони намоён бўлади. Бу манзара инсонни коинот сирлари ва илмнинг нур экани ҳақида чуқур тафаккур қилишга ундайди.
Марказнинг маънавий хазинаси сифатида дунёдаги энг нодир қўлёзмалардан бири Усмон Мусҳафи сақланмоқда. Унинг атрофида Сомонийлар, Қорахонийлар, Ғазнавийлар ва Темурийлар даврига мансуб 114 та ноёб Қуръон нусхаси жамланган. Ушбу хазиналарнинг аксарияти Президентимиз ташаббуси билан хорижий аукционлардан харид қилиниб, ўз она заминига қайтарилди. Бу тарихимизга бўлган юксак эҳтиром ва миллий меросимизни тиклаш йўлидаги тарихий адолатнинг қарор топишидир.
Бугунги Янги Ўзбекистон Шарқ ва Ғарб ўртасида илмий мулоқотнинг жонли кўпригига айланмоқда. Замонавий сайёҳ сифатида сизни марказдаги рақамли инқилоб ва “Ҳар ким учун очиқ музей” концепцияси ҳайратга солади. Робот-гидлар, саккиз тилдаги аудио маълумотлар ва имконияти чекланган инсонлар учун махсус Bluetooth маёқчалари инсон қадри ҳар нарсадан устунлигининг амалий исботидир.
Марказ қисқа муддатда жаҳон ҳамжамияти диққат марказига тушди. Франциянинг Авиценна мукофотига сазовор бўлгани, АҚШнинг “Smithsonian Magazine” нашри талқинига кўра 2026 йилнинг энг кутилаётган 10 та музейидан бири деб топилгани ҳамда “BBC Travel” каби нашрларнинг эътирофи Ўзбекистоннинг глобал майдондаги нуфузини янги босқичга олиб чиқди. Илм-фан ва жадидлар меросига эътибор марказ фаолиятининг муҳим бўғинларидан биридир. Иккинчи қаватдаги кутубхона 45 мингга яқин адабиёт ва 350 мингта электрон манбани ўз ичига олган ҳақиқий билимлар уммонидир. Айниқса, 22 нафар маърифатпарвар жадид бобомизнинг меросига бағишланган бўлим кишида алоҳида фахр уйғотади. Уларнинг сиймоси бизга янги Ренессанс пойдеворини кимлар қўйганини эслатиб туради.
Шунингдек, АЙСЕСКО, ИРСИКА ва Оксфорд ислом тадқиқотлари маркази каби халқаро ташкилотларнинг офислари шу ерда жойлашгани Ўзбекистоннинг дунё илм-фани билан интеграциялашуви ва Шарқ цивилизациясининг янги глобал мулоқот майдонига айланганидан далолат беради.
Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, Ислом цивилизацияси маркази бу шунчаки музей ёки кутубхона эмас. Бу бизнинг кимлигимизни англатувчи кўзгу, тарихий зафар ва келажак авлодларга йўлланган маърифий мактубимиздир. Бугун биз гувоҳи бўлаётган жараёнлар миллатнинг руҳий ва сиёсий тикланишидир.
Давлатимиз раҳбари таъкидлаганидек: “Бугун ўзлигимизни англаш йўлида катта тантана бўлди. Бу ерга келган ҳар бир инсон қандай аждодлар авлоди эканимизни билиши, англаши керак”. Йиллар ўтади, авлодлар алмашади, аммо Тошкент осмонида порлаётган бу маънавият қасри Ўзбекистоннинг янги юксалиш даври – Учинчи Ренессанснинг бошланғич нуқтаси ва сўнмас маёғи бўлиб қолаверади. Бу ерга келган ҳар бир инсон бир ҳақиқатни ҳис этади: биз улуғ аждодларнинг муносиб ворислари ва буюк келажакнинг ҳақиқий бунёдкорларимиз!
Алоуддин ҒАФФОРОВ,
ЎзА
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 