02 Октябр, 2026, 21 Рабиъус сони, 1448
02 Октябр, 2026, 21 Рабиъус сони, 1448
Ер юзига энг яқин бўлган юлдуз — Қуёш барча мавжудотлар, жумладан, инсонлар учун ҳаётий муҳим сайёрадир. Қуёш барча органик молекулалар ҳосил бўлишида иштирок этиб, инсонлар ҳам қуёш нурисиз яшай олмайди.
Қуёш нури триптофан аминокислотасининг серотонин гормонига айланишида ёрдам беради. У бизга қувонч ва ўзимизга ишонч туйғусини беради, кайфиятимизни кўтаради. Серотонин кучли антидепрессант бўлиб, мия, мушаклар ва ички органлар фаолиятини яхшилайди.
Қуёш нури орқали турли касалликларга даво топиш мумкин, жумладан, иммунитети пасайган, уйқусизлик, гормонал касалликлар ва мавсумий аффектив касалликларга чалинган одамлар учун қуёшда тобланиш фойдали бўлади.
Бундан ташқари, қуёш ултрабинафша нурларининг яна бир муҳим хусусияти мавжуд: у тери ҳужайраларида D витамини ишлаб чиқаришда фаол иштирок этади.
D витамини организмга калцийнинг сўрилиши учун зарур элемент ҳисобланади. У остеопороз ривожланишининг олдини олади, суяк тўқималарининг тикланишига ёрдам беради ва болаларда суяклар деформацияси ва ўсиш билан муаммоларнинг олдини олади.
Қуёш нури депрессиядан қутқаради, ундан ҳосил бўладиган D витамини нафас олиш ва гормонал касалликларнинг олдини олади ва кексайганда деменция ва атеросклероз ривожланишидан ҳимоя қилади.
Аммо узоқ муддатга қуёш нурлари остида қолиш танага зарар етказади.
Қуёш нурлари биринчи навбатда тери ва кўзларга таъсир қилади. Хусусан, ёз фаслидаги ўта иссиқ ҳаво шароитида терининг қуёш нурига сезгирлиги ошади ва фотодерматит касаллиги юзага келади.
Ортиқча қуёш нури иммунитетни заифлаштиради ва тери ҳужайраларида мутацияга сабаб бўлади. Бу эса ўз навбатида тери саратони — меланома, ретинобластомага олиб келади.
Қуёш остида узоқ қолиш ҳомиладор аёллар учун хавфлидир. Чунки ортиқча нурланиш ҳомила ривожланиши учун муҳим бўлган B9 витамини, яъни фолий кислотаси миқдорини камайтиради.
Офтоб нурларининг салбий таъсирларидан яна бири, томирларни кенгайтириши ва оёқларда варикоз, юзда эса ингичка томирларнинг ёрилишидан келиб чиқувчи қизил доғлар пайдо бўлишига сабаб бўлишидир.
Қуёш нурлари кейинчалик терининг барвақт қаришини келтириб чикаради. Чунки бу нурлар теридаги тўқималарни бўшаштиради ва у тезда қуришиб-буриша бошлайди.
Ҳар йили қуёшнинг ультрабинафша нурлари таъсиридан тери саратони касалига учраб минглаб инсонлар ҳаётдан кўз юммоқда.
Ёш болалар учун қуёшда юриш янада хавфлидир. Болалик ва ёшлик чоғида кўп қуёшда қорайганларда ёши ўтгандан кейин тери саратони касалига учраш эҳтимоли ортади.
Айниқса, қорайишни “соғлик аломати” деб билувчилар, болалик чоғидаёқ кейинги йилларда тери саратони бўлишига кифоя қиладиган миқдорда қуёшнинг салбий таъсирини олишга улгурган бўладилар. Ёз мавсуми тугаши билан тана ранги очилишига қарамай, ультрабинафша нурлари таъсири кетмайди.
Қуёшнинг зарарлари ҳақида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам умматларини 14 аср аввал бундай огоҳлантирганлар: “Офтобда ўтирманг. Офтобда ўтириш киши танасини бузиб, куритади. Яъни, намлигини тортиб олади, терисини бузади. Териси қуриб, кийими ҳам эскиради. У инсон баданидаги яширинган касалликларни юзага чиқаради”.
Бошқа ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “...Албатта, ҳароратнинг шиддати жаҳаннамнинг қайнаб чиққан иссиғидандир”, деганлар.
Шунинг учун, жазирама иссиқ кунларда офтоб остида кўп қолишдан сақланинг ҳамда кўпроқ “Аллоҳумма, ажирний минан-наар” (Аллоҳим, мени дўзахдан сақлагин) деб дуо қилишни унутманг!
Даврон НУРМУҲАММАД
1-ҚИСМ
Даъво: Ҳижрат ва жанг йўлини танлаганлар ҳақ йўлда.
Раддия: Саҳобаларнинг жанглари: Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам раҳбарлигида давлат ва жамоат ҳукми билан, аниқ шаръий қоидалар асосида бўлган.
Бугунги кунда айрим гуруҳларнинг ўзбошимчалик билан қурол олиши, давлат, жамият ва уламоларга қарши чиқиши саҳобалар амалига умуман ўхшамайди.
2. Ҳижрат – мутлақ ва доимий фарздек кўрсатилиши нотўғри.
Ҳанафий–Мотуридий ақидасига кўра, ҳижрат шароитга боғлиқ ҳукм; агар инсон ўз юртида: динини сақлаб яшай олса, фарз-воҷибларни адо этса, фитна ва куфрга мажбурланмаса, унда ҳижрат фарз эмас.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам очиқ айтганлар: “Фатҳдан кейин ҳижрат йўқ” (яъни Макка ҳижрати каби умумий ҳижрат тугади).
Демак, ҳижратни ҳар замон ва ҳар жойда барчага мажбурий қилиб кўрсатиш – фиқҳга зид.
3. “Жанг ва хавф – ҳақ йўл белгиси” деган тасаввур ботил.
Исломда ҳақ йўлнинг мезони – Қуръон, суннат ва жамоат. Жанг, уруш, қон тўкиш ва хавф эса, фазилат эмас.
Абу Мансур Мотуридий таълимотига кўра, Аллоҳ бандалари учун омонлик, адолат ва ҳаётни асрашни истайди.
Жанг: фақат заруратда, қонунли ҳокимият остида, фитнани тўхтатиш учун бўлади.
Зўравонликни “жиҳод руҳи” деб кўрсатиш – жиҳод тушунчасини бузишдир.
4. “Мужоҳидлар” образини қаҳрамонлаштириш – хавфли ғоя
Аҳли сунна манҳажида: қаҳрамон – шариатга итоат қилган,жамиятга зарар келтирмаган, қон тўкишдан эҳтиёт қилган киши.
Ўзбошимчалик билан қурол кўтарган, фитна чиқарган, мусулмон юртларини вайрон қилган шахслар мужоҳид деб эмас, балки фитначи деб баҳоланади.
Xулоса, Ҳанафий мазҳаби ва Мотуридий ақидасига кўра:
1. Саҳобалар ҳаётини замонавий қуролли гуруҳлар билан қиёслаш – ботил.
2. Ҳижрат ҳар кимга, ҳар жойда фарз, деган даъво нотўғри.
3. Зўравонликни жиҳод деб оқлаш – Исломга хиёнат.
4. Бундай маърузалар илмга эмас, радикаллашув ва фитнага хизмат қилади.
Раддия: Исломда жиҳод маъноси аввало уруш маъносида эмас, Аллоҳнинг динига сўз билан даъват қилиш маъносида юзага келган ва бу маъно шу мавзуда асос бўлиб қолган.
Имом Термизий, Ибн Ҳиббон ва Дайламий ривоят қилган ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Жиҳоднинг афзали Аллоҳ таолонинг зотида ҳавои нафсингга қарши жиҳод қилмоғингдир”, деганлар.
Яна бир ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кичик жиҳоддан катта жиҳодга, банданинг ҳавои нафсига қарши қиладиган жиҳодига хуш келдингиз!” деганлар.
Бундан инсоннинг ҳавойи нафсининг куйига кирмаслик, уни енгиб шариатга мувофиқ яшаш учун жон жаҳди ила қилган ҳаракати ҳам жиҳод эканлиги, жиҳод бўлганда ҳам афзал жиҳод экани чиқади.
Имом Бухорий ва бошқалар ривоят қилган ҳадисда эса, қуйидагилар айтилади: “Бир киши Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига у зотдан жиҳодга изн сўраб келди. Шунда у зот унга: “Сенинг ота-онанг борми?” дедилар.
“Ҳа”, деди.
“Бас, икковлари(хизмати)да жиҳод қил!” дедилар.
Демак, ота-онанинг хизмати ҳам жиҳод бўлиши мумкин.
Шариатга, забардаст Ислом уламоларининг фатволарига мувофиқ тарих давомида бутун халқ, мамлакат, давлат учун кучга эга қилич жиҳодини эълон қилиш ҳуқуқига фақат мусулмонлар раҳбари ёки мусулмонлар яшайдиган давлат раҳбари ушбу мамлакатнинг юқори даражадаги олимлари билан маслаҳатлашган холда эга бўлади.
Ўткирбек Собиров
Ўзбекистон мусулмонлари идораси бўлим бошлиғи,
Тошкент ислом институти ўқитувчиси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 