17 Сентябр, 2026, 6 Рабиъус сони, 1448
17 Сентябр, 2026, 6 Рабиъус сони, 1448
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Агар инсон бирор нарса ихтиро қилса, унинг сифатларини, имкониятларини ва нуқсонларини жуда яхши билади. Худди шундай, Аллоҳ таоло инсонни яратди ва Ўзи яратган махлуқотларининг имкониятларини жуда яхши билувчи Зотдир.
Аллоҳ таоло Қуръони каримнинг бирор оятида бандаларининг яхши сифатларини келтирган бўлса, улар билан бирга бешта нуқсонни ҳам санаб ўтган. Қуйида уларни бирма-бир баён этамиз.
Инсон золимдир
Инсоннинг энг катта нуқсонларидан бири у золимдир.
﴿إِنَّهُ كَانَ ظَلوُمًا﴾
«Дарҳақиқат, у (инсон) ўта золимдир» (Аҳзоб сураси, 72-оят).
Албатта, инсон золим бўлиши билан бирга, унда бу нуқсонини тўғрилаш имконияти бор. Яъни, инсон Аллоҳ таолога маҳбуб бўлган – одил сифати билан сифатланиши мумкин.
Инсон жоҳилдир
Иккинчи нуқсони шуки инсон ўта жоҳилдир.
﴿كَانَ ظَلُومًا جَهُولًاُ﴾
«Дарҳақиқат, у (инсон) ўта золим ва ўта жоҳилдир» (Аҳзоб сураси, 72-оят).
Инсонда бу сифатнинг акси бўлган илм ҳосил қилиш истеъдоди бор. Гуёки Аллоҳ таоло ушбу икки лафз (жоҳил ва золим) билан шунга ишора қиляптики, агар инсон ҳаракат қилса, ўзининг жоҳиллигини олимликка, золимлигини эса одилликка ўзгартириши мумкин. Агар меҳнат қилмаса, золимлигича, жоҳиллигичи қолиб кетади.
Инсон заифдир
Инсоннинг учинчи нуқсонини баён қилиб Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади.
﴿وَ خُلِقَ الْإِنْسَنُ ضَعِيفًا﴾
«Ва инсон заиф яратилгандир», (Нисо сурси, 28-оят).
Инсон шу даражада заифки, унинг онгида инглизлар таъбири билан айтганда, “Fear of unknown” (Нотаниш нарсадан хавфсираш) ҳукм суради.
Банда ниҳоятда ожизки, у заррадек вирус сабабли бемор бўлади. Натижада у иложсиз қолиб, шифокорнинг “касалингиз давосиз” деган сўзидан чуқур қайғуга ботади. Ваҳоланки, вирус шу даражада кичикки, уни ҳатто оддий кўз билан кўриб бўлмайди. Лекин шу зарра миқдоридаги вирус одамларни ҳалокат ёқасигача олиб боради.
Инсон шошқалоқдир
Тўртинчи нуқсон бу шошқалоқликдир. Бу борада Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади.
﴿وَ كَانَ الْإِنْسَانُ عَجُولًا﴾
«Ва инсон шошқалоқ бўлгандир», (Исро сураси, 11-оят).
Яъни, инсон табиатан шошқалоқдир. Агар тўрт кун нафл намозларини ўқиса, келаси бешинчи куни Шайх Шиблий раҳматуллоҳи алайҳ ёки Жунайд Бағдодий раҳматуллоҳи алайҳ авлиёлар сингари кароматлар кўрсатишни орзу қилади, дуолари бир лаҳзада қабул бўладиган зот бўлишни хоҳлаб қолади. Бир, икки марта дуо қилиб, менинг дуоларим ижобат бўлиши керак, деб даъво қила бошлайди.
Эй ожиз банда! Аллоҳ таоло бандаларига Қуръони каримда жуда кўп маротаба намоз ўқишга буюради. Лекин биз бу ҳукмни бир қулоғимиздан эшитиб, иккинчисидан чиқариб юборамиз. Агар ўзимиз бировга бир ишни уч марта буюрсак, тўртинчи дафасида ғазабимиз чиқиб, кўзларимиз қизариб: “Ҳой, сен мени эшитмаяпсанми, мен сенга уч марта айтдим”, деймиз. Лекин еру осмоннинг хазиналари Унинг қўлида бўлган Зот қайта-қайта намоз ўқишга буюради. Лекин биз “Аллоҳу акбар” деган азон овозини эшитсак ҳам, масжид сари йўл олмаймиз. Аллоҳнинг буйруғига эътибор қаратмаймиз. Озгина амалининг эвазига катта-катта даража ва мукофотларни фақатгина шошқалоқ инсон орзу қилади.
Инсон беҳафсала ва тор юракдир
Аллоҳ таоло бешинчи нуқсон ҳақида бундай марҳамат қилади:
﴿إِنَّ الْإِنْسَانَ خُلِقَ هَلُوْعًا﴾
«Албатта инсон ўта беҳафсала қилиб яратилингандир» (Маъориж сураси, 33-оят).
Айрим муфассирлар ушбу ояти каримани “тор юраклидир” деб тафсир қилганлар. Яъни, инсон шу даражада беҳафсалаки, унга Аллоҳ таоло томонидан яхшилик етса, фаромуш қилади, озгина мусибат етса, сабот билан сабр қилмайди. Агар бирон муваффақиятга эришса, фақат ўзининг кучи билан унга эришганини даъво қилади. Аллоҳ таолонинг берган тавфиқини унутади. Бордию ундан биргина интервью олинса, ўзининг шижоати, қаҳрамонлиги билан муваффақиятга эришганини айтади. Агар у муваффақиятсизликка учраса ва ундан: “Сизга нима бўлди?” деб сўралса у: “Аллоҳ таолонинг иши экан, пешонага ёзилгани бўлади-да”, дейди.
Ҳа инсон шундай, бир нарсага эришса ўзидан, йўқотса Аллоҳ таолодан деб билади, ўзининг хатосини айтмайди. Биз нима учун бир оддий сабабчи эканимизни, Аллоҳ таоло ҳамма ишнинг тавфиқини берувчи эканини айтмаймиз? Чунки биз муваффақият пайтида нафсимизнинг қули бўламиз, Аллоҳ Роббул иззатни унутиб қўямиз. Ваҳоланки, яхшиликлар, ютуқларни Ундан деб билиб, ўнгидан келмаган ишларимизни ўзимизнинг нуқсон ва камчилигимиздан деб билишимиз лозим.
Шайх Зулфиқор Аҳмад Нақшбандийнинг "Илоҳий ишқ" китобидан
Нодир Одинаев таржимаси
Халқаро медиа майдонида йўлга қўйилаётган янги ҳамкорликлар ва илмий-маданий лойиҳалар Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг халқаро фаолиятини янги босқичга олиб чиқмоқда. Яқинда ўтказилган “Ислом цивилизацияси: янги нигоҳ — янги кашфиётлар” халқаро медиафоруми доирасида бошланган ҳамкорликларнинг кейинги босқичи сифатида Париж шаҳридаги ЮНЕСКО Бош қароргоҳида махсус тақдимот, халқаро илмий-амалий конференция ва кўргазма ўтказиш режалаштирилган. Мазкур лойиҳаларнинг натижалари ва уларга тайёргарлик жараёни Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази Илмий кенгашининг навбатдаги йиғилишида муҳокама қилинди.
Йиғилишда Илмий кенгаш аъзолари, олим ва тадқиқотчилар ҳамда тегишли йўналишлар учун масъул ходимлар иштирок этди.
Унда дастлаб халқаро медиафорумнинг натижалари таҳлил қилинди. Қайд этилганидек, мазкур форум Марказнинг халқаро ахборот ва илмий майдондаги фаолиятини кенгроқ намойиш этиш, хорижий журналистлар, медиа экспертлар, олим ва тадқиқотчилар билан янги профессионал алоқаларни йўлга қўйиш учун муҳим мулоқот майдони бўлди.
Форум давомида Марказнинг илмий-тадқиқот салоҳияти, Ўзбекистон ҳудудида шаклланган исломий илм-фан ва маданият мероси, шунингдек, ушбу меросни замонавий медиа воситалари орқали халқаро аудиторияга етказиш имкониятлари юзасидан фикр алмашилди. Хорижий ОАВ вакилларининг Марказ фаолиятига билдирган қизиқиши ҳамда ўзаро мулоқотлар келгусидаги ҳамкорликлар учун янги имкониятларни шакллантиргани таъкидланди.
Шу муносабат билан форум доирасида йўлга қўйилган алоқаларни изчил давом эттириш, халқаро ва маҳаллий оммавий ахборот воситалари билан тизимли ҳамкорликни йўлга қўйиш, Марказнинг илмий лойиҳалари ва тадқиқотларини халқаро аудиторияга кенгроқ етказиш бўйича келгусидаги вазифалар белгилаб олинди.
Илмий кенгаш йиғилишида Марказнинг халқаро илмий-маданий ҳамкорлигини янги босқичга олиб чиқишга қаратилган истиқболли лойиҳалардан бири — Париж шаҳридаги ЮНЕСКО Бош қароргоҳида ўтказилиши режалаштирилаётган махсус тақдимот, халқаро илмий-амалий конференция ва кўргазма лойиҳасига тайёргарлик масалаларига алоҳида эътибор қаратилди.
Мазкур тадбирлар орқали Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан бунёд этилган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг илмий-тадқиқот фаолияти, мамлакат ҳудудида шаклланган илм-фан, маърифат, маданият ва тарихий мероснинг жаҳон цивилизацияси тараққиётидаги ўрнини халқаро илмий жамоатчиликка кенгроқ танитиш мақсад қилинган.
Айни пайтда лойиҳа доирасида халқаро олим ва тадқиқотчиларни тадбирларга жалб этиш, илмий муассасалар, халқаро ташкилотлар билан ҳамкорликни йўлга қўйиш, тақдимот ва конференция дастурини шакллантириш, шунингдек, кўргазма экспозицияларини илмий ва мазмун жиҳатдан тайёрлаш бўйича ишлар олиб борилмоқда.
Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот маркази директори Комилжон Шермуҳаммедов Париждаги тадбирларга тайёргарлик жараёни ҳақида маълумот берди:
“Франциядан 50 га яқин олим ва тадқиқотчига таклифномалар юборилган. Шунингдек, бошқа халқаро ташкилотлар ва илмий муассасалар вакилларини жалб этиш бўйича ҳам тегишли ишлар амалга оширилмоқда.
Тадбирнинг яна бир муҳим қисми — ЮНЕСКО Бош қароргоҳида ташкил этиладиган кўргазма лойиҳаси. Беш экспозициядан иборат кўргазма орқали Ўзбекистон ҳудудида шаклланган илм-фан, маданият ва тарихий мероснинг муҳим жиҳатларини халқаро жамоатчиликка намойиш этиш режалаштирилган. Кўргазма учун 35 та муҳим артефакт ва 200 га яқин қадимий китоб, шунингдек, тарихий обидалар макетларини тақдим этиш бўйича ишлар олиб борилмоқда”.
Илмий кенгаш аъзолари томонидан мазкур лойиҳаларнинг мазмун-моҳияти, илмий асосланганлиги ва уларни халқаро аудиторияга тақдим этиш усуллари юзасидан ҳам фикр алмашилди.
Хусусан, кўргазма экспозицияларини шакллантиришда тарихий манбаларнинг илмий қиймати, артефактларнинг тарихий аҳамияти ва уларнинг Ўзбекистон ҳудудидаги ислом цивилизацияси тараққиёти билан боғлиқ жиҳатларини аниқ ва ишончли маълумотлар асосида ёритиш муҳимлиги қайд этилди.
Шунингдек, халқаро аудиторияга тақдим этиладиган материалларда Ўзбекистон заминида юзага келган илмий мактаблар, буюк алломаларнинг жаҳон илм-фани ва маданияти ривожига қўшган ҳиссаси ҳамда бугунги кунда ушбу илмий-маърифий меросни ўрганиш ва оммалаштириш борасида амалга оширилаётган ишлар кенг қамраб олиниши зарурлиги таъкидланди.
Йиғилиш якунида халқаро медиафорумда эришилган натижаларни амалий лойиҳалар билан давом эттириш, хорижий ОАВ ва илмий муассасалар билан ҳамкорликни янада кенгайтириш, Париж шаҳридаги ЮНЕСКО Бош қароргоҳида ўтказилиши режалаштирилган тадбирларга тайёргарлик ишларини юқори савияда ташкил этиш ҳамда Марказнинг илмий-тадқиқот фаолияти ва Ўзбекистоннинг бой исломий илмий-маданий меросини халқаро миқёсда кенг тарғиб қилиш бўйича тегишли вазифалар белгилаб олинди.
iccu.uz
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 