"Тинчлик, миллатлар ва динлараро бағрикенглик, Ватанни ардоқлаш, оилани муқаддас санаш каби ғояларни тарғиб қилувчи динимиз номига доғ тушурган ва бутун жаҳон халқлари нигоҳида ислом динини “терроризм дини”га айлантиришга хизмат қилаётган ва мусулмонларни ислом цивилизацияси ривожига қўшган тарихий хизматини йўққа чиқараёзган сохта салафийлик XXI асрда мусулмонлар бошига келган энг катта мусибат бўлди. Бу оқим кўплаб уламоларнинг жонига қасд қилиш, худкушлик, тинч аҳолини қириб ташлаш, вояга етмаган болаларни қўлига қурол бериш, олимларни қадрсизлантириш каби мусулмончиликка умуман тўғри келмайдиган сифатларга эгалиги билан мусулмонларни жаҳон ҳамжамияти олдида қадрсизланишига хизмат қилди.
Сохта салафийлар “тасаввуф – бу куфр”, “мазҳабга эргашиш — ширк”, “васила – ширк”, “Аллоҳ таоло осмонда” каби кўплаб фитнага сабаб бўлувчи мавзулар орқали ўсиб келаётган ёш авлоднинг ақлини заҳарлашга ҳаракат қилдилар ва озми-кўпми жамиятни пароканда қилиш, олимларни қадрсизлантириш ва ёшларни ўз йўлларига оғдириш каби жирканч мақсадларга эришишга интилдилар. Салафийларнинг “Аллоҳ таоло осмонда” деган ақидавий фитнаси мусулмонлар орасида тафриқаланишни келтириб чиқаришга сабаб бўлган мавзулардан биридир.
Рисолат даврига назар солинса, Расулуллоҳ алайҳис-салом, у кишидан сўнг саҳобаи киромлар мусулмонларга: “Аллоҳ таоло юқорида” деб эътиқод қилинглар” деб буюрмаганликлари кўзга ташланади. Чунки, у пайтда мусулмонлар орасида “Аллоҳ таоло осмондами, ердами?” деган савол ёки қарашга ўрин йўқ эди. Чунки улар Аллоҳ таолони Қуръон ва ҳадис асосида содда ва асосли тарзда танир эдилар ҳамда эътиқоддан чалғитувчи ақидавий масалалардан ўзларини олиб қочар эдилар. Шунинг учун ҳам Ҳасан Басрий раҳматуллоҳи алайҳ тавҳид илмида илмий суҳбат қилмочи бўлсалар, салоҳиятсиз инсонларни суҳбатдан четлатар эдилар.
Имом Аҳмад раҳматуллоҳи алайҳ айтади: “Аллоҳ таоло Ўзини ўзи ёки Расулуллоҳ васф этган нарса билан сифатланади. Бунда Қуръон ёки ҳадисга қўшимча қилмаймиз. Аллоҳ у ила васф этилган нарса шаксиз ҳақ деб биламиз. Шу билан бир қаторда ” (Унга ўхшаш бирор нарса йўқ) деб эътиқод қиламиз. Унинг сифатлари ва феълларини ўхшаши йўқ. Нуқсон ва яратилганликни англатувчи барча нарсадан Аллоҳ азза ва жалла покдир.”.
Имом Шофеъий Имом Моликдан нақл қилган ривоятда, “Расулуллоҳ умматга истинжо ўргатиб, тавҳидни таълим бермасликлари мумкин эмас. У зот ҳадисда: “Ла илаҳа иллаллоҳ” дейиш билан киши мусулмон бўлади деб айтганлар. Лекин бирор ҳадисда Аллоҳ таолога юқори томонни, яъни осмонни нисбатини бериш тавҳидга алоқадор, деб айтилмаган” дейдилар.
Имом Шофеъий: “Ақлли кишига Аллоҳ таолони бирор нарсага ўхшатиш ҳаром ва бу мавзуда чуқур кетиш ҳам” деганлар. Саҳоба ва тобеъинларнинг ҳаётига назар солинса, ақида масаласида улар жуда ҳассос бўлганликлари кўзга ташланади, яъни бу мавзуда улар ўзаро баҳс қилмаганлар. Ақида баҳсига оми халқни жалб қилмаганлар ва минбарларда нозик ақидавий масалаларни мавзу сифатида гапирмаганлар. Сохта салафийлар эса, мусулмонлар орасида мазҳабсизликни сингдириш мақсадида ўз издошларига биринчи кунданоқ “Аллоҳ таоло осмонда”, “васила ҳаром”, “Аллоҳ таолонинг қўли, юзи мавжуд” каби ақидавий масалаларни тизимли баён қилиб келадилар. Ҳолбуки, бу чин салафларнинг йўлига зиддир. Сохта салафийларнинг “Аллоҳ таоло осмонда” деган эътиқодий қарашлари ҳақида сўз юритишдан олдин, аҳли сунна вал жамоанинг эътиқодини баён қилиш ва мусулмонлар эътирофига сазовар бўлган салафи солиҳларнинг мавзу бўйича қарашларини келтириб ўтиш ўринлидир. Зеро, биринчи сингдирилган фикр, у қандай бўлишидан қатъий назар ўқувчи онгига албатта у ёки бу жиҳатдан таъсир қилади. Аллох таоло юртимизни энг кучли ва билимли булган эртамиз келажакларини узинг асрагин.
Мингбулоқ тумани “Мулла Абдурахмон” жоме
Масжиди имом хатиби: Шерзодбек Ахмедов.
Тақдимотда адабиёт вакиллари, тарихчи олимлар, таниқли журналистлар ҳамда зиёлилар иштирок этиб, асарнинг тарихий-маърифий аҳамияти ва миллий адабиётимиздаги ўрни хусусида фикр-мулоҳазаларини билдирди.
Абу Бакр Қаффол Шоший номи Тошкентнинг кўп асрлик илмий-маърифий тарихи билан чамбарчас боғлиқ. Унинг ҳаёти ва мероси халқимизнинг илм-фан, маънавият ва маданият тараққиётига қўшган ҳиссасини ёдга солади. Ҳастимом мажмуаси эса бугунги кунда ҳам пойтахтимизнинг муҳим тарихий ва зиёратгоҳ масканларидан бири сифатида қадрланади.
Тақдимотда таниқли шоир, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган журналист Салим Ашур китоб миллий сўз санъатимизда ўзига хос воқеа бўлганини таъкидлади. Адабиётшунос олим Сувон Мели эса Тошкент тарихига бағишланган бундай асарнинг яратилишини савобли ва хайрли иш сифатида баҳолади. Унинг таъкидлашича, роман замирида кўплаб китобларни мутолаа қилиш, тарихий маълумотларни қиёслаш ва чуқур ўрганишдек машаққатли меҳнат ётади.
Тадбирда «Жаҳон адабиёти» журнали бош муҳаррири, Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган журналист Аҳмаджон Мелибоев, тарихчи олим Абдуманноп Зиёев, «Меҳнат шуҳрати» ордени соҳиби, адиб Тўлқин Ҳайит, тарих фанлари доктори Саидакбар Аъзамхўжаев ва бошқа зиёлилар ҳам асарнинг тарихий-маърифий аҳамияти, Тошкент ўтмишини ўрганиш ҳамда буюк аждодларимиз меросини кенг жамоатчиликка етказишдаги ўрнига эътибор қаратди.
Абдужаббор Обидов педагогика соҳасидаги фаолияти билан бир қаторда, узоқ йиллардан буён ижод билан ҳам шуғулланиб келади. Унинг «Икки жаҳон оворалари», «Чўрткесар» каби насрий асарлари, «Сени қизғонаман», «Сийрат» номли шеърий тўпламлари, шунингдек, болаларга мўлжалланган «Нозикой ва маймоқ», «Саводхон жўжа» каби китоблари нашр этилган.
Адибнинг «Ҳастимом ёхуд Абу Бакр Қаффол Шоший – II» романи 2025 йилда нашр этилган биринчи қисмнинг давоми ҳисобланади. Асарда минг йил аввалги аждодларимизнинг ҳаёт тарзи, урф-одатлари, жанглардаги жасорати билан бир қаторда, Абу Бакр Қаффол Шошийнинг Нишопур ва Бағдодда устозлардан ҳадис, фиқҳ ва тарих илмларини ўрганган йиллари ҳам қизиқарли тарзда тасвирланган.
Муаллиф Қаффол Шошийни ўз даврининг мураккаб воқеалари, баҳс-мунозаралари ва турли синовлари гирдобида тасвирлар экан, унинг илмий салоҳияти, ғайрати, жасорати ва топқирлигини очиб бериш орқали улуғ аллома сиймосини китобхонга яқиндан танитишга интилади.
Дарҳақиқат, тарихий роман яратиш ижодкордан нафақат юксак бадиий маҳорат, балки катта изланиш, ишончли манбалар билан ишлаш ва тарихий воқеликни теран англашни талаб этади. Бундай асарлар ўтмиш ва бугун ўртасида маънавий кўприк вазифасини ўтаб, ёш авлоднинг миллий тарихимизга қизиқишини ошириш, аждодлар меросига ҳурмат туйғусини мустаҳкамлаш ва китобхонлик маданиятини ривожлантиришга хизмат қилади.
Зеро, тарихни англаш ўзликни англаш демак. Аждодларимиз ҳаёти ва маънавий меросини бадиий адабиёт орқали авлодларга етказиш эса миллий хотирамизни асрашнинг муҳим воситаларидан биридир.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати