"Tinchlik, millatlar va dinlararo bag'rikenglik, Vatanni ardoqlash, oilani muqaddas sanash kabi g'oyalarni targ'ib qiluvchi dinimiz nomiga dog' tushurgan va butun jahon xalqlari nigohida islom dinini “terrorizm dini”ga aylantirishga xizmat qilayotgan va musulmonlarni islom tsivilizatsiyasi rivojiga qo'shgan tarixiy xizmatini yo'qqa chiqarayozgan soxta salafiylik XXI asrda musulmonlar boshiga kelgan eng katta musibat bo'ldi. Bu oqim ko'plab ulamolarning joniga qasd qilish, xudkushlik, tinch aholini qirib tashlash, voyaga etmagan bolalarni qo'liga qurol berish, olimlarni qadrsizlantirish kabi musulmonchilikka umuman to'g'ri kelmaydigan sifatlarga egaligi bilan musulmonlarni jahon hamjamiyati oldida qadrsizlanishiga xizmat qildi.
Soxta salafiylar “tasavvuf – bu kufr”, “mazhabga ergashish — shirk”, “vasila – shirk”, “Alloh taolo osmonda” kabi ko'plab fitnaga sabab bo'luvchi mavzular orqali o'sib kelayotgan yosh avlodning aqlini zaharlashga harakat qildilar va ozmi-ko'pmi jamiyatni parokanda qilish, olimlarni qadrsizlantirish va yoshlarni o'z yo'llariga og'dirish kabi jirkanch maqsadlarga erishishga intildilar. Salafiylarning “Alloh taolo osmonda” degan aqidaviy fitnasi musulmonlar orasida tafriqalanishni keltirib chiqarishga sabab bo'lgan mavzulardan biridir.
Risolat davriga nazar solinsa, Rasululloh alayhis-salom, u kishidan so'ng sahobai kiromlar musulmonlarga: “Alloh taolo yuqorida” deb e'tiqod qilinglar” deb buyurmaganliklari ko'zga tashlanadi. Chunki, u paytda musulmonlar orasida “Alloh taolo osmondami, erdami?” degan savol yoki qarashga o'rin yo'q edi. Chunki ular Alloh taoloni Qur'on va hadis asosida sodda va asosli tarzda tanir edilar hamda e'tiqoddan chalg'ituvchi aqidaviy masalalardan o'zlarini olib qochar edilar. Shuning uchun ham Hasan Basriy rahmatullohi alayh tavhid ilmida ilmiy suhbat qilmochi bo'lsalar, salohiyatsiz insonlarni suhbatdan chetlatar edilar.
Imom Ahmad rahmatullohi alayh aytadi: “Alloh taolo O'zini o'zi yoki Rasululloh vasf etgan narsa bilan sifatlanadi. Bunda Qur'on yoki hadisga qo'shimcha qilmaymiz. Alloh u ila vasf etilgan narsa shaksiz haq deb bilamiz. Shu bilan bir qatorda ” (Unga o'xshash biror narsa yo'q) deb e'tiqod qilamiz. Uning sifatlari va fe'llarini o'xshashi yo'q. Nuqson va yaratilganlikni anglatuvchi barcha narsadan Alloh azza va jalla pokdir.”.
Imom Shofe'iy Imom Molikdan naql qilgan rivoyatda, “Rasululloh ummatga istinjo o'rgatib, tavhidni ta'lim bermasliklari mumkin emas. U zot hadisda: “La ilaha illalloh” deyish bilan kishi musulmon bo'ladi deb aytganlar. Lekin biror hadisda Alloh taologa yuqori tomonni, ya'ni osmonni nisbatini berish tavhidga aloqador, deb aytilmagan” deydilar.
Imom Shofe'iy: “Aqlli kishiga Alloh taoloni biror narsaga o'xshatish harom va bu mavzuda chuqur ketish ham” deganlar. Sahoba va tobe'inlarning hayotiga nazar solinsa, aqida masalasida ular juda hassos bo'lganliklari ko'zga tashlanadi, ya'ni bu mavzuda ular o'zaro bahs qilmaganlar. Aqida bahsiga omi xalqni jalb qilmaganlar va minbarlarda nozik aqidaviy masalalarni mavzu sifatida gapirmaganlar. Soxta salafiylar esa, musulmonlar orasida mazhabsizlikni singdirish maqsadida o'z izdoshlariga birinchi kundanoq “Alloh taolo osmonda”, “vasila harom”, “Alloh taoloning qo'li, yuzi mavjud” kabi aqidaviy masalalarni tizimli bayon qilib keladilar. Holbuki, bu chin salaflarning yo'liga ziddir. Soxta salafiylarning “Alloh taolo osmonda” degan e'tiqodiy qarashlari haqida so'z yuritishdan oldin, ahli sunna val jamoaning e'tiqodini bayon qilish va musulmonlar e'tirofiga sazovar bo'lgan salafi solihlarning mavzu bo'yicha qarashlarini keltirib o'tish o'rinlidir. Zero, birinchi singdirilgan fikr, u qanday bo'lishidan qat'iy nazar o'quvchi ongiga albatta u yoki bu jihatdan ta'sir qiladi. Allox taolo yurtimizni eng kuchli va bilimli bulgan ertamiz kelajaklarini uzing asragin.
Mingbuloq tumani “Mulla Abduraxmon” jome
Masjidi imom xatibi: Sherzodbek Axmedov.
Taqdimotda adabiyot vakillari, tarixchi olimlar, taniqli jurnalistlar hamda ziyolilar ishtirok etib, asarning tarixiy-ma’rifiy ahamiyati va milliy adabiyotimizdagi o‘rni xususida fikr-mulohazalarini bildirdi.
Abu Bakr Qaffol Shoshiy nomi Toshkentning ko‘p asrlik ilmiy-ma’rifiy tarixi bilan chambarchas bog‘liq. Uning hayoti va merosi xalqimizning ilm-fan, ma’naviyat va madaniyat taraqqiyotiga qo‘shgan hissasini yodga soladi. Hastimom majmuasi esa bugungi kunda ham poytaxtimizning muhim tarixiy va ziyoratgoh maskanlaridan biri sifatida qadrlanadi.
Taqdimotda taniqli shoir, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan jurnalist Salim Ashur kitob milliy so‘z san’atimizda o‘ziga xos voqea bo‘lganini ta’kidladi. Adabiyotshunos olim Suvon Meli esa Toshkent tarixiga bag‘ishlangan bunday asarning yaratilishini savobli va xayrli ish sifatida baholadi. Uning ta’kidlashicha, roman zamirida ko‘plab kitoblarni mutolaa qilish, tarixiy ma’lumotlarni qiyoslash va chuqur o‘rganishdek mashaqqatli mehnat yotadi.
Tadbirda «Jahon adabiyoti» jurnali bosh muharriri, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist Ahmadjon Meliboyev, tarixchi olim Abdumannop Ziyoyev, «Mehnat shuhrati» ordeni sohibi, adib To‘lqin Hayit, tarix fanlari doktori Saidakbar A’zamxo‘jayev va boshqa ziyolilar ham asarning tarixiy-ma’rifiy ahamiyati, Toshkent o‘tmishini o‘rganish hamda buyuk ajdodlarimiz merosini keng jamoatchilikka yetkazishdagi o‘rniga e’tibor qaratdi.
Abdujabbor Obidov pedagogika sohasidagi faoliyati bilan bir qatorda, uzoq yillardan buyon ijod bilan ham shug‘ullanib keladi. Uning «Ikki jahon ovoralari», «Cho‘rtkesar» kabi nasriy asarlari, «Seni qizg‘onaman», «Siyrat» nomli she’riy to‘plamlari, shuningdek, bolalarga mo‘ljallangan «Nozikoy va maymoq», «Savodxon jo‘ja» kabi kitoblari nashr etilgan.
Adibning «Hastimom yoxud Abu Bakr Qaffol Shoshiy – II» romani 2025 yilda nashr etilgan birinchi qismning davomi hisoblanadi. Asarda ming yil avvalgi ajdodlarimizning hayot tarzi, urf-odatlari, janglardagi jasorati bilan bir qatorda, Abu Bakr Qaffol Shoshiyning Nishopur va Bag‘dodda ustozlardan hadis, fiqh va tarix ilmlarini o‘rgangan yillari ham qiziqarli tarzda tasvirlangan.
Muallif Qaffol Shoshiyni o‘z davrining murakkab voqealari, bahs-munozaralari va turli sinovlari girdobida tasvirlar ekan, uning ilmiy salohiyati, g‘ayrati, jasorati va topqirligini ochib berish orqali ulug‘ alloma siymosini kitobxonga yaqindan tanitishga intiladi.
Darhaqiqat, tarixiy roman yaratish ijodkordan nafaqat yuksak badiiy mahorat, balki katta izlanish, ishonchli manbalar bilan ishlash va tarixiy voqelikni teran anglashni talab etadi. Bunday asarlar o‘tmish va bugun o‘rtasida ma’naviy ko‘prik vazifasini o‘tab, yosh avlodning milliy tariximizga qiziqishini oshirish, ajdodlar merosiga hurmat tuyg‘usini mustahkamlash va kitobxonlik madaniyatini rivojlantirishga xizmat qiladi.
Zero, tarixni anglash o‘zlikni anglash demak. Ajdodlarimiz hayoti va ma’naviy merosini badiiy adabiyot orqali avlodlarga yetkazish esa milliy xotiramizni asrashning muhim vositalaridan biridir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati