02 Июл, 2026, 17 Муҳаррам, 1448
02 Июл, 2026, 17 Муҳаррам, 1448
Ҳашаротлар ичида пашша асосан ахлат ва ифлос бўлган нарсаларга қўнади. Асалари эса гулларга, дарахт чангларига ва бошқа хушбўй ҳидли нарсаларга қўниб шира йиғади. Баъзи оталар пашша каби фарзандларининг фақат айбу нуқсонларини, хато-камчиликларини кўрадилар. Уларни ҳадеб койийверадилар. Энг ёмони уларни ўз тенгдошлари ва ака-ука, опа-сингиллари билан солтиштириб камситадилар. Натижада бола тушкунликка тушиб қолади ва узоқ вақт давомида бу кайфиятдан қутула олмайди. Бориб-бориб ўзида фақат ёмонликни кўрадиган бўлиб вояга етади. Аксар ҳолатларда бундай болалар жамиятга керакли инсонлар эмас, балки, жамиятга катта хавф соладиган, қабиҳ жиноятларни содир этадиган жиноятчилар бўлиб ўсишади.
Хайриятки, жамиятимизда “пашша” оталарга қараганда “асалари” оталар кўпроқ. Бундай оталар фарзандларидаги кўзга кўринмас даражаги мақтовга сазовор жиҳатларни ҳам топиб, бу хислатларини моҳир ва тажрибали боғбон каби ривожлантиришади. Фарзандларидаги хатоларни тўғри тушунтириб, фазилатларини эса худди ҳеч қайси болада йўқ фазилатни мақтаётгандек ҳис-ҳаяжон билан эътироф этишади. Натижа ҳам шунга яраша кўзни қувонтирадиган бўлади. Чунки бола, айниқса, ўғил бола отасини ҳаётдаги энг мукаммал инсон деб билади. Унинг хаёлида қаҳрамон сиймосида отасидан бошқа одам гавдаланмайди. Энди ўзининг ҳаётдаги илк кумеридан, қаҳрамонидан мақтов эшитган боланинг кўнглидан нималар ўтишини тасаввур қилаверинг! Тажрибалар шуни кўрсатадики, одатда отасидан кўп мақтов эшитадиган болалаларда йўқ қобилиятлар ҳам шаклланиб, ривожланиб кетади. Лекин аксар ҳолларда биз “Болаларни кўп мақташ уларни эрка, тантиқ ва ялқов қилиб қўяди” деган мантиққа суяниб иш кўрамиз. Ҳамма нарсада бўлгани каби мақтовда ҳам меъёр бўлса, бу нарса тарбияда жуда яхши самара беради. Келинг, бу мавзуга ҳаётий мисоллар орқали назар соламиз.
Биринчи ҳикоя
Марҳум отам ўқиш-ёзишни билмас эдилар. Уларнинг болалиги уруш йилларига тўғри келгани учун ҳам ёшликлари дарбадарликда ўтган. Қоринларини тўйғазишга имкон бўлмаган пайтларда ўқиш-ёзишни ўйлаш қаёқда дейсиз. Лекин шунга қарамай илмни ва илм аҳлини яхши кўрадиган, уларнинг илмини қадрлайдиган киши эдилар. Бизни ҳам таълим олишга илҳомлантирган, доим қизиқтириб ундаб турган турткимиз дадам бўладилар.
Дарс тайёрлаб ўтирган пайтимиз хонамизга кириб ҳаммамизнинг тепамизда алоҳид-алоҳида туриб кузатардилар. Дафталаримизни олиб, ёзишни билмасалар ҳам “Ўғлим, сенинг хатинг чиройли экан”, “Қизим, чизган расминг бунча гўзал”, деб ғайратимизга ғайрат қўшардилар. Дадамнинг мақтовлари бизга шунчалик ёқардики, ишдан келиб хонамизга киргунларича дарсларимизни қилиб бўлган бўлсак-да дадамнинг мақтовларини эшитиш учун хонамизга кирадиган пайтларида дарс қилишга ўтириб олардик. Дадам мақтаган жиҳатларимизни янада ривожлантиришга ҳаракат қилардик. Кимдир хатини янада чиройли қилишга ҳаракат қилса, қимдир чизган суратлари бўёқларини янада хилма-хил қилишга уринарди. Яна кимдир кеча ўқиганидан 5-6 бет бўлса ҳам кўпроқ китоб ўқишга ҳаркат қиларди. Бундан ташқари отам бирортамизни бир сифат билан мақтаб бошқаларни айни ўша сифат билан мақтамасалар, қолганлар ҳам ўша мақтовга сазовор бўлиш учун ўша иқтидорни ўзида пайдо қилишга ҳаракат қиларди. Бу эса орамизда ўзига яраша ажойиб бир табиий мусобақанинг пайдо бўлишига замин яратар эди.
Иккинчи ҳикоя
Онам мени доим тергардилар. Қўшнилар ёки қариндошлар олдида мен ҳақимда гап кетса, “Бу жуда қулоқсиз бола бўлди” деб ёмонлашга тушиб кетардилар. Фақат камчилигимни кўрардилар. Атайин фазилатларимни кўрсатишга ҳаракат қилсам ҳам, “Нечук бугун ундай, нечук бугун бундай” деб шаштимни ҳам тушириб юборардилар. Охир-оқибатда мен шунчалар умидсизликка тушиб қолдимки, дунёда энг ёмон одам мен бўлсам керак, мендан бирор фойдали инсон чиқмаса керак, шундай бўладиган бўлса, яшаб нима қиламан деган фикрларга ҳам бориб қолдим. Агар Жума марузаларида ўзини –ўзи ўлдириш гуноҳи кабира эканлигини эшитмаганимда ким билсин балки ҳозир тирик бўлмасмидим...
Фузола ибн Убайд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Набий алайҳиссалом айтадилар: “Уч нарса кишининг белини синдиради: яхшилик қилсанг ҳам миннатдор бўлмайдиган имом (бошлиқ), яхшилигингни беркитадиган, ёмонлигингни тарқатадиган қўшни ва ёнида бўлганингда азият берадиган, йўқлигингда хиёнат қиладиган аёл”.
Доктор Абдуллоҳ Муҳаммад Абдулмуътининг
“Фарзанд тарбиясида 700 та сабоқ” китобидан
Ғиёсиддин Ҳабибуллоҳ, Камронбек Ислом таржимаси.
ДАНГАСАЛИКнинг
энг катта 100 та салбий ОҚИБАТИ
ни
УЛУҒ УСТОЗ УЛАМОЛАРИМИЗ баён қилиб берганлар:
ДОНО ХАЛҚИМИЗ МАҚОЛЛАРИ:
è «Дангасадан Худо безор»;
è «Дангасага иш буюрсанг, сенга ақл ўргатур»;
è «Яхши билан юрсанг – етарсан муродга,
Ёмон билан юрсанг – қоларсан уятга».
ҚУРЪОНИ КАРИМ ОЯТИ КАРИМАЛАРИ ва
МУБОРАК ҲАДИСИ ШАРИФЛАРга асосан
уламоларимиз кўрсатиб берган
ДАНГАСАЛИКнинг энг катта 100 та салбий ОҚИБАТИ:
1) Вақт зое кетади.
2) Орзулар амалга ошмай қолади.
3) Имкониятлар қўлдан кетади.
4) Қарздорликка сабаб бўлиши мумкин.
5) Камбағалликка олиб келиши мумкин.
6) Ишлар орқага сурилаверади.
7) Ризқ баракасини камайтиради.
8) Атрофдагилар ҳурматини камайтиради.
9) Оилавий муаммоларни кўпайтиради.
10) Ишончли инсон сифатида кўринмасликка олиб келади.
11) Бошқаларга юк бўлиб қолишга сабаб бўлади.
12) Муваффақиятдан узоқлаштиради.
13) Бошқаларга қарамликни оширади.
14) Ҳар ишни эртага қолдириш одат бўлади.
15) Ортиқча ухлашга ўргатади.
16) Соғлиққа салбий таъсир қилади.
17) Танани заифлаштиради.
18) Жисмоний ожизликни кучайтиради.
19) Хотирага салбий таъсир қилади.
20) Инсон ўз кучига ишонмай қўяди.
21) Тартибсиз ҳаёт пайдо бўлади.
22) Афсуслар сони ортиб боради.
23) Ҳар бир ишни оғир қилиб кўрсатади.
24) Ишни ярим йўлда ташлашга ўргатади.
25) Қўрқоқликни кучайтиради.
26) Масъулият ҳисси пасаяди.
27) Иродани заифлаштиради.
28) Қарор қабул қилиш қийинлашади.
29) Ўқиш ва илмда ортда қолдиради.
30) Касбда ўсишни тўхтатади.
31) Мақсадсизликни кучайтиради.
32) Руҳий тушкунликни кучайтиради.
33) Ўзини айблашни кўпайтиради.
34) Инсонни бефарқ қилиб қўяди.
35) Вақт қадрини йўқоттиради.
36) Ишончни пасайтиради.
37) Ибодатда сустлик пайдо қилади.
38) Намозга бепарволик келтиради.
39) Ҳаракатдан совутади.
40) Сабрни камайтиради.
41) Интизомни йўқотади.
42) Иш сифати пасаяди.
43) Диққатни сусайтиради.
44) Илҳомни йўқотади.
45) Ижодкорликни камайтиради.
46) Ортиқча қўрқув уйғотади.
47) Ўзгаришдан қочишга ўргатади.
48) Қаноатсизликни кучайтиради.
49) Ҳасадни ошириши мумкин.
50) Бировнинг ютуғини кўра олмасликка олиб келади.
51) Ҳаракатчан инсонларга нисбатан ички норозилик туғдиради.
52) Ортиқча вазнга сабаб бўлиши мумкин.
53) Руҳий чарчоқни оширади.
54) Кун тартибини бузади.
55) Режасизликни кучайтиради.
56) Фурсатларни йўқоттиради.
57) Мақсадларга етишишни секинлаштиради.
58) Ўзига бўлган ҳурматни камайтиради.
59) Ички кучни сусайтиради.
60) Жавобгарликдан қочишга ўргатади.
61) Муҳим ишларни кечиктиради.
62) Кўп узр сўрашга ўргатади.
63) Иродасизликни кучайтиради.
64) Ҳаётда тартибсизлик келтиради.
65) Қалбда умидсизлик пайдо қилади.
66) Меҳнат завқини йўқотади.
67) Яхши одатларни бузади.
68) Ёмон одатларга йўл очади.
69) Ўзини ривожлантиришни тўхтатади.
70) Китоб ўқишдан совутади.
71) Илм олишга қизиқишни пасайтиради.
72) Тез зерикишга олиб келади.
73) Қарорсизликни кучайтиради.
74) Фаол инсонлардан узоқлаштиради.
75) Бефойда машғулотларни кўпайтириб юборади.
76) Инсонни суст табиатли қилиб қўяди.
77) Ўз имкониятини очолмасликка сабаб бўлади.
78) Аллоҳ берган неъматларни ишлатмасликка олиб келади.
79) Қувончни камайтиради.
80) Бахт ҳиссини пасайтиради.
81) Муваффақият лаззатини татимай қолдиради.
82) Жамият учун фойдани камайтиради.
83) Қалбда пушаймонлик тўплайди.
84) Ҳар кунини самарасиз ўтказади.
85) Вақтни ҳис қилмасликка олиб келади.
86) Келажакдан хавотирни оширади.
87) Ҳар бир ишга эринч билан қарашни ўргатади.
88) Ижтимоий тармоқларга ортиқча боғлаб қўяди.
89) Ота-она ишончини йўқотиши мумкин.
90) Раҳбарлар наздида қадрни туширади.
91) Дўстлар ишончини камайтиради.
92) Бошланган ишларни тугалламасликка одатлантиради.
93) Ваъдада турмасликка олиб келади.
94) Кечикишларни кўпайтиради.
95) Кўп шикоят қилишга ўргатади.
96) Қалбни қаттиқлаштиради.
97) Нафсни кучайтиради.
98) Ҳаёт сифатини пасайтиради.
99) Дунё ва охират учун зарар келтириши мумкин.
100) Шайтон васвасасига мойил қилади.
ИЛОҲО МЕҲРИБОН ПАРВАРДИГОРИМИЗ ЎЗИ буюрган,
Жаноби ПАЙҒАМБАРИМИЗ САЛЛАЛЛОҲУ АЛАЙҲИ ВАСАЛЛАМ тавсия этган,
ўтмишда ЎТГАНЛАРИМИЗНИНГ руҳлари шод бўладиган,
ХАЛҚИМИЗ хурсанд бўладиган,
ОТА-ОНАЛАРИМИЗ рози бўладиган йўллардан юришимизни насиб этсин!
Иброҳимжон домла Иномов
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 