Vatanimiz tarixidagi 15 mart sanasi bilan bog'liq ayrim voqealar bayoni.
1370 yil (bundan 651 yil oldin) – akademik Bo'riboy Ahmedovning qayd etishicha, Amir Temur shu kuni raqibi Amir Husaynga qarshi Balx ustiga yurish boshladi. Oradan bir necha kun o'tgandan so'ng Termizga yaqinlashganlarida, undan uch farsax (18–21 kilometr) berida joylashgan Biyo qishlog'ida Andxud sayyidzodalaridan sayyid Baraka hazrat sohibqironga peshvoz chiqdi. U Amir Temurga katta nog'ora (tabl) va bayroq tutqizdi. Bayroq bilan nog'ora, musulmonlar odatiga ko'ra, toj-taxt ramzi bo'lib, uni olish tez orada uning toj-taxt va saltanat egasi bo'lishiga ishora edi.
Tarixchi Hofizi Abro' bergan ma'lumotga ko'ra, avval Sayyid Baraka Amir Husayn oldiga borib, ikki muqaddas shahar bo'lmish Makkayi mukarrama va Madinai munavvaraning vaqfi uchun mablag' ajratishni so'ragan. Amir Husayn vaqf mablag'iniig ko'pligini eshitib, uning iltimosini rad etgan va unga sayyidlarga munosib iltifot ko'rsatmagan. Sayyid Baraka uning bu harakatidan ranjib, ketishga ijozat berishini talab qilgan va borib Amir Sohibqironga qo'shilgan.
Uning huzuriga etgach, Alloh taolodan iltijo qilib, Amir Sohibqironga madad berishini so'ragan. Amir Temur uning dami va qadamini qutli bilib, unga ikki muqaddas shahar (haramayn) vaqfi uchun mablag' ajratishlarini tayinlagan. Sayyid Barakaga olam ahliga ovoza bo'lgudek izzat-ikromlar ko'rsatgan.
1917 yil (bundan 104 yil oldin) – Namanganda taniqli tatar matbuotchisi Husayn Makayev tomonidan o'zbek tilida “Farg'ona sahifasi” gazetasi nashr etila boshlandi. Gazetaning 19 ta soni chop etilgan, xolos.
1996 yil (bundan 25 yil oldin) – Parijda “Amir Temur va temuriylar to'g'risida ilmiy asarlar bibliografiyasi” kitobi chop etildi.
1999 yil (bundan 22 yil oldin) – Ibn Sino xalqaro jamg'armasi ro'yxatdan o'tkazildi.
Alisher EGAMBYeRDIYeV
tayyorladi
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Juma kuni — musulmonlar uchun eng ulug‘ va muborak kundir. Bu kun nafaqat haftaning sayyidi, balki gunohlar kechirilishi, duolar qabul qilinishi va qalblar nurga to‘lishi uchun berilgan ilohiy imkoniyatdir. Shu bois solih zotlar jumaga oddiy kundek emas, bayramdek tayyorgarlik ko‘rganlar.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam juma kunining fazilati haqida bunday dedilar: “Quyosh chiqqan kunlarning eng yaxshisi — juma kunidir” (Imom Muslim rivoyati).
Jumaga tayyorgarlik g‘usl qilish, poklanish, xushbo‘ylik sepish va ertaroq masjidga borish bilan boshlanadi. Bu haqda Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dedilar: “Kim juma kuni junublik g‘usli kabi g‘usl qilsa, so‘ng birinchi soatda (masjidga) borsa, xuddi tuyani qurbon qilgandek bo‘ladi. Ikkinchi soatda borgan kishi qoramol qurbon qilgandek, uchinchi soatda borgan kishi shoxdor qo‘chqor qurbon qilgandek, to‘rtinchi soatda borgan kishi tovuq sadaqa qilgandek, beshinchi soatda borgan kishi tuxum sadaqa qilgandek bo‘ladi. Imom xutbaga chiqqach esa, farishtalar zikr tinglash uchun hozir bo‘ladilar” (Imom Molik rivoyati).
Qanday buyuk mukofot! Masjidga ertaroq qadam tashlash oddiy amal emas, balki qurbonlik savobiga teng amal ekani bildirilmoqda.
Juma kuni mo‘min kishi tashqi ko‘rinishini ham go‘zal qilishi sunnatdir. Chunki musulmon nafaqat qalbi, balki zohiri bilan ham pok bo‘lishi kerak. Hazrati Salmon Forsiy roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam dedilar: “Kim juma kuni g‘usl qilib, qo‘lidan kelganicha poklansa, xushbo‘ylik surtsa, keyin masjidga borib ikki kishining orasini ajratmasa va unga farz qilingan namozni o‘qisa hamda imom xutba qilayotganda jim tursa, ikki juma orasidagi gunohlari kechiriladi” (Imom Buxoriy rivoyati).
Bu hadis juma kunining naqadar rahmat eshiklari ochiq kun ekanini ko‘rsatadi.
Afsuski, bugun ba’zi insonlar jumaga shoshilib, oxirgi daqiqalarda yetib kelishadi. Holbuki, avvalgi musulmonlar jumaga tongdan tayyorgarlik ko‘rishar, masjidga erta borib Qur’on tilovat qilishar, zikr va duo bilan mashg‘ul bo‘lishar edi.
Juma — qalbni dunyo g‘uboridan tozalaydigan kun. Unda mo‘min kishi hayotiga nazar tashlaydi, gunohlari uchun istig‘for aytadi va Robbisiga yaqinlashadi.
Alloh taolo Qur’oni karimda marhamat qiladi: “Ey mo‘minlar! Juma kuni namozga nido qilinganda, Allohning zikriga shoshilinglar va savdoni tark qilinglar. Agar bilsangiz, mana shu sizlar uchun yaxshiroqdir.” (Juma surasi, 9-oyat)
Bu oyat mo‘min inson uchun juma namozi har qanday dunyo ishlaridan ustun ekanini anglatadi.
Juma — faqat namoz kuni emas. U — birodarlik kuni, rahmat kuni, duolar ijobat bo‘ladigan muborak fursatdir. Kim bu kunni qadrlasa, qalbi nurga to‘ladi. Kim uni behuda o‘tkazsa, katta fazilatdan mahrum bo‘ladi.
Alloh taolo barchamizni juma kunini ehtirom qiladigan, unga munosib tayyorgarlik ko‘radigan va uning barakotidan bahramand bo‘ladigan bandalaridan qilsin.
Azimxon Ziyovuddinov,
To‘raqo‘rg‘on tuman “Kamolxon eshon buva” jome masjid imom-xatibi