«Bas, o'z kitobi (nomai ­a'moli) o'ng tomonidan berilgan kishi aytur: “Ma­na mening kitobimni o'qing­lar”» (Al-Hoqqa surasi, 19-oyat).

Ushbu oyati karima dastlab Habashistonga, so'ng Yasribga hijrat qilgan birinchi mu­hojir Abu Salama haqida nozil bo'lgan.

Ibn Abu Osim Ibn Abbos roziyallohu anhudan qilgan rivoyatda bunday keladi: “(Qiyomat kuni) nomai a'molini o'ng tomonidan oladigan birinchi kishi Abu Salama ibn Abdul Asad roziyallohu anhudir. Nomai a'molini chap tomonidan oladigan bi­rinchi kishi uning akasi Su­fyon ibn Abdul Asaddir”.

To'liq ismi: Abdulloh ibn Abdul Asad Maxzumiy. Kunyasi: Abu Salama. Islom­ni ilk qabul qilgan o'n sa­hobadan keyin, Nabiy alay­hissalom Dorul Arqamga kirishlaridan oldin imon keltirganlardan. Ota­si: Abdul Asad ibn Hilol. Onasi: Rasululloh sollal­­lohu alay­hi va sallamning ammalari Barra binti Abdul­mutta­lib. Turmush o'rtog'i: Ummu Salama roziyallohu an­ho. Abu Salama Nabiy alayhis­salomning ham ammalarining o'g'li, ham emikdoshla­ridir. Abu Lahabning cho'­ri­si Suvayba roziyallohu an­ho ikkalalarini emizgan.

Hidoyat quyoshiporladi

Abu Salama atrofida sodir bo'layotgan, sog'lom qalb egasi ko'tara olmaydigan johiliyat ishlarini ko'rib, yuragi ezilar, og'riq chekardi. Qaniydi, bir tong otsaki, johiliyatning bu zulmatlari parchalansa... Quyosh nuridan butun olam yorishsa...

Nihoyat kutilgan tong keldi. Muhammad alayhissalom payg'ambar etib yuborilishlari bilan hidoyat quyoshi johiliyat zulmatlarini yorib, o'z nurini yoya boshladi. Avvalida bu hidoyat nuridan bahramand bo'lganlar kamchilikni tashkil etdi. Abu Salama ular orasida edi.

Johiliyat hayotidan yaxshigina nasiba olayotgan ba'zi mushriklar ko'p yillik obro'-e'tibor va martabalaridan ayrilishni istashmadi. Shu bois musulmonlarni Islomdan uzoqlashtirishni istashdi. Mo'minlarni bu yo'ldan qaytarish uchun zulmning turli ko'rinishlarini ishga solishdi.

Nabiy alayhissalom sa­ho­balarning azoblanish­larini istamadilar. Mushriklarning jabr-zulmi­dan saqlanish uchush Habashis­tonga hijrat qilishni buyur­dilar. Abu Salama va uning oilasi ham birinchi muhojirga aylandi...

Intilganga tole yor

Allohning Habibidan uzoqda yashash, sog'inch hissi boshqa muhojirlar qatori Abu Salamaning ham qalbini o'rtardi. Makkadan kelgan har bir xabarni intiqlik bilan kutdi. Keyin esa Makkada vaziyat yumshagani, musulmonlar soni ko'payayotgani haqidagi gap-so'zlarga ishonib, Habashistonda ko'p vaqt qololmadi. Payg'ambarimiz alayhissalomning suhbat­laridan bahra olish uchun oilasi bilan yana Makkaga qaytdi.

Biroq vaziyat u kutganidek emas edi. Mushriklar, ayniqsa, o'z qabilasi Bani maxzumliklar Abu Salama va uning oilasiga tinch­lik bermadi. Sababi, Abu Jahl ushbu qabilaning rai­si edi. Buning ustiga Abu Salamaning himoyachisi – tog'asi Abu Tolib ham vafot etgandi.

Oyning o'n beshi qorong'u, o'n beshi yorug' deganlaridek, Yasribga hijrat boshlandi. Abu Salama yana yo'lga otlandi. Uning Yasribga ko'chish ixtiyori Habashistonga qaytib ketishdan ko'ra kuchliroq edi. Chunki Yasrib bilan Makka orasi Habashistongacha bo'l­gan masofadan ko'ra yaqinroq, u erning aholisi arablar bo'lib, tili bir, tabiati bir-biriga mos edi. Yasrib aho­lisining musulmon bo'­layotgani, ayniqsa, u erga Mus'ab roziyallohu anhu­ning dinni o'rgatish uchun yuborilgani, ibodatlarini xavotirsiz bajarishiga, Is­lom dinini yanayam ko'proq o'r­ganishiga imkon yaratardi.

Ushbu omillar sabab Abu Salama oilasi bilan Madi­na sari otlandi. Bi­roq hijrat chog'ida katta qiyin­chiliklarga duchor bo'ldi. Yo'l-yo'lakay ayoli­ning qarindoshlari Ummu Salama roziyallohu anho­­ni hibsga olishdi. Qabiladoshlari esa o'g'li Salamani olib qolishdi. Abu Salama Madinaga yolg'iz o'zi safar qilishga majbur bo'ldi. Faqat bir yildan so'nggi­na butun oila Yasribda jamlandi.

Abu Salama avvaliga Qu­boda madinalik ansoriy Mubashshir ibn Abdul Munzir roziyallohu anhu­ning ­uyiga kelib tushdi. Keyinchalik Rasululloh alayhissalom unga Bani Zuhra qavmidan maskan ajratib berdilar. Yana Sa'd ibn Haysama ansoriy bilan birodar tutintirdilar.

Madinada Abu Salama Nabiy alayhissalomning har bir ishlari, xulqlari­ni o'rganib, o'rnak oldi, soya kabi doimo ergashib yurdi. Rasululloh sollal­lohu alayhi va sallamga nisbatan muhabbati kundan-kun ziyodalashib bordi. Natijada u zot uchun jonini, mol-dunyosini fido qiladigan holga etdi.

Hijratning ikkinchi yili musulmonlar bilan Makka mushriklari o'rtasi­da Badr g'azoti bo'lib o'tdi. Jangda oz sonli musulmonlar orasida Abu Salama ham ishtirok etdi. Musulmon­lar zafar qozonishdi. Hud­di shu yili Payg'ambarimiz alayhissalom Ushayra g'a­zotiga ketayotib, Abu Sala­mani Madinada o'rinbo­sar etib qoldirdilar. Keyin­gi yili Uhud jangida Abu Salama qo'lidan jarohat­landi...

Uhuddan ikki oy o'tar-o'tmas, Rasululloh sollal­lohu alayhi va sallamga Huvaylidning Tulayha va Salama ismli ikki o'g'li ­musulmonlarga qarshi urush uchun qavmidan odam to'plagani xabari keldi. Nabiy alayhissalom 150 kishilik jangchi guruh tuzib, Abu Salamani boshliq etib yubordilar. Askarlar bilan dushmanni engib ortga qaytishdi. Bu yurishda Abu Salamaning qo'lidagi eski jarohati yana ochilib, qon keta boshladi. Ahvoli og'irlashdi.

O'lim to'shagida yotarkan, bir vaqtlar Nabiy alayhis­salomning: «Sizlardan qay biringizga musibat etsa: “Albatta, biz Allohniki­miz va albatta, biz Unga qaytuvchimiz. Yo Alloh, ­ush­bu musibatimga Sen­dan ajr umid qildim. Bas, menga musibatim evaziga ajr ber. Uning o'rniga yaxshilik ber”, deb aytgan ta'limlarini esladi va: “Yo Rabbim, mendan so'ng ah­limga mendan ko'ra yaxshi­roq o'rinbosar ato etgin», deb duo qildi.

Olamlar sarvari ziyoratga kelganlarida Abu Salama endigina jon taslim qil­gan, ko'zlari ochiq qolgan edi. Nabiy alayhissalom mu­borak qo'llari bilan ko'z­larini yumdirdilar va: “Ruh qabz etilsa, ko'z unga er­ga­shadi”, dedilar. Shu vaqt uning oilasidagi kishilar uvvos solib faryod qi­la boshlashdi. Buni ko'r­gan Nabiy alayhissalom: “O'zingizga faqat yaxshilik tilang. Albatta, farishtalar omin deb turishadi”, deb ogohlantirdilar. So'ng: “Yo Alloh, Abu Salamani mag'­firat et, Na'im jan­natlarida uning darajasini yuqori qil. Bizni ham, uni ham mag'firat ayla, ey olamlar Rabbi”, deya duo qildilar (Imom Muslim ri­voyati). 

Abu Salama vafot etganda Ummu Salama roziyallohu anho istirjo aytdi. Ushbu duo ijobatidan keyinchalik Nabiy alayhissalomga turmushga chiqib, mo'minlar onasi sharafiga erishdi.

ToshkentIslom institutio'qituvchisi

Hafiza BAHTIYoR qizitayyorladi.