Sayt test holatida ishlamoqda!
28 Yanvar, 2026   |   9 Sha`bon, 1447

Toshkent shahri
Tong
06:17
Quyosh
07:38
Peshin
12:41
Asr
15:53
Shom
17:38
Xufton
18:53
Bismillah
28 Yanvar, 2026, 9 Sha`bon, 1447

Qabr ziyoratiga doir muhim ma'lumotlar

16.11.2020   2959   6 min.
Qabr ziyoratiga doir muhim ma'lumotlar

Hanafiy mazhabida qabrlar ziyorati mandub amallardandir. Avvalo niyatni to'g'rilamoq, ixlos bilan, xolis Alloh uchun o'tganlarning yaxshi amallarini xotirlab ziyorat qilmoq lozim. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Islomning ilk davrlarida qabrlarni ziyorat qilishni ta'qiqlagan edilar.

Chunki unda ba'zi johiliya davrining odatlari saqlanib qolgan bo'lib, ayrim qabilalar maqtanish va g'ururlanish uchun o'liklarining qahramonliklarini sanab, baqir-chaqir qilar, oshkora yig'i-sig'iga zo'r berar edilar. Islom odob va ahloqi insonlar qalbiga o'rnashgach, qabrlar ziyoratiga izn berildi. Qabrlarni ziyoratiga da'vat qiladigan eng mashhur darajada sahih bo'lgan hadisi shariflar mavjuddir. Ularda qabr ziyoratining xosiyati haqida bunday deyiladi:

Men sizlarni qabrlar ziyoratidan qaytargan edim. Endi, ularni ziyorat qilaveringlar! Chunki, u oxiratni eslatadi, sizlarga o'limni esga soladi. Chunki, u qalbni yumshatadi, ko'zni yoshlantiradi. Cizlarga unda ibrat bor. U dunyoda parhezkor qilib qo'yadi” (Muslim, Termiziy, Abu Dovud, Ibn Moja, Hokim, Tabaroniy rivoyatlari).

Ushbu hadisdan ma'lum bo'ladiki, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam nafaqat izn berdilar, balki bu ishga amr qildilar, targ'ib etdilar. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Qabr ziyorati oxiratni eslatadi, dunyoda zohid qiladi”, deganlar. Ya'ni, oxiratni eslatib, dunyoga hirs qo'yishdan saqlaydi. Inson ziyoratga borib, o'zini o'nglaydi, dunyoning bir o'tkinchi ekanligini eslaydi, odamzotdan o'zi qilgan yaxshiliklari qolishini anglaydi. To'plangan mol-dunyolar insonga vafo qilmasligi, bu dunyodan ulardan biror narsa olib keta olmasligi, faqatgina insonning xayrli amallari qolishi ziyorat asnosida ko'ngildan o'tadi. Qabrlarni ziyorat qilish o'limni eslamoq, dunyo muhabbatini ketkazmoq, manmanlik va maqtanish, g'ururlanishni tark etmoq uchun mashru' qilingan (ya'ni shari'atda ruxsat qilingan)dir.

Ulamolar erkaklarning qabrlarni ziyorat qilishlari mumkinligi borasida barchalari ittifoq bo'lishgan. Lekin ayollarning ziyoratini esa jumhur ulamolar makruh sanashgan.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

“Rasululloh sollallohu alayhi vasallam:

“Alloh qabrlarni ziyorat qiluvchi ayollarni la'natlasin”, dedilar” (Termiziy rivoyat qilgan).

Ushbu hadisda ayol kishilarning qabrlar ziyoratiga borishi yaxshi emasligi qattiq ta'kidlanmoqda.

Jumhur “ulamolar: “Hadisda aytilgan la'nat qabrlar ziyoratiga borib, dod solib yig'lagan, sabrsizlik qilgan va noshar'iy xatti-harakatlar qilgan ayollarga xosdir”, deydilar”.

Hanafiy mazhabi ulamolari esa makruh emas, deyishgan va bunga yuqorida birinchi keltirilgan hadisni dalil qilib keltiradilar.

Erkaklar uchun qabr ziyorati mustahab, savobli amaldir. «Riyozu-s-solihiyn» ning turkiy sharhida esa ayollar uchun ham qabr ziyoratining zarari yo'q, deganlar. Faqat bunda fitnadan xoli bo'lish, islom axloqi va intizomiga, ziyorat odobiga rioya qilish shartdir.

«Ayollarga oid fiqhiy masalalar» kitobida esa: «Oxiratni eslamoq uchun qabrni ziyorat qilmoq erkak va ayolga mandubdir (ravodir, savoblidir)» deyilgan. (289-sahifa).

Ahmad Izuddin al-Bayyanuniyning «Tahorat va namoz hukmlari» kitobining «Qabrlarni ziyorat etish va ular haqqiga duo qilish» bobida bunday deyiladi:

«Qabrlarni ziyorat qilish erkaklar uchun joiz bo'lganidek, agar fitna xavfi bo'lmasa, oxiratni eslab, o'limdan ibrat olish uchun ayollar ham ziyoratga borsalar joiz. Agar ziyorat safar masofasida bo'lsa, unda, albatta, mahram bo'lishi shartdir» (147-sahifa).

Hanafiy mazhabiga oid fiqhiy manbalarda esa ayollarning qabrlarni ziyorat qilishi joiz, deyilgan. Zotan, ayollar ham o'z ota-onalari hamda qarindoshlari qabrlarini ziyorat qilishga haqlidirlar. Bunga bir necha dalillar mavjud. Oisha onamiz roziyallohu anho: “Qabrlarni ziyorat qilganimda nima deyman?”, deb so'raganlar. Shunda, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Assalom, 'ala ahl ad-diyor min al-mo''minin va-l-muslimin!”, deb salomlashasan”, deganlar. Buni muhaddislardan Imom Muslim va Imom an-Nasoiy rahimahumulloh rivoyat qilganlar.

Kim bo'lishidan qattiy ziyoratda niyatni to'g'rilamoq lozim. Umar (r.a.) dan rivoyat qilinadi. Payg'ambar (s.a.v.) aytadilar:

“Albatta, barcha amallar niyatga qarab e'tibor qilinadi. Har bir kishi o'z niyatiga etgusidir. Bas, kimki (Makkadan Madinaga) Alloh taolo va uning Payg'ambari uchun hijrat qilsa, unga Alloh va Rasuli uchun hijrat qilganlik savobi yozilur. Har kim dunyo uchun hijrat qilsa – dunyoga, ayol uchun hijrat qilsa ayolga etgusidir. Bas, nimani niyat qilib hijrat qilsa, o'shani e'tiborga olinadi”.

Niyat qilish lug'atda “qasd qilish va iroda” ma'nolarini anglatadi. Demak, qabr ziyorat qilayotganlarning niyatiga e'tibor qilinadi. Agar ziyoratchining niyati o'tganlarni xotirlash, ularga savob yo'llash qolaversa, o'limni eslash, undan ibratlanish bo'lsa, bu juda savobli ish bo'ladi.

Qabr ziyorati Rasululloh sollallohu alayhi va sallam aytganlaridek, “qalbni yumshatadi, ko'zni yoshlantiradi”. Halqimizda:“Ko'ngling cho'ksa, bozorga bor! Ko'ngling ko'tarilsa, mozorga bor!”, degan naql bor. Inson hayotda o'zi bilmagan holda manmanlikka, kibru havoga berilib qolishi mumkin. Inson o'z aybu nuqsonlarini gohida ko'rmay qoladi. Shuning uchun unday odamlarga qabr ziyorati juda foydali. Ayniqsa, boy-badavlat insonlar, mansab kursisiga o'tirganlar qabrlarni ko'proq ziyorat qilib turishi kerak. Qabrlar ziyorati payshanba, juma, shanba, dushanba kunlarida bo'lsa yaxshi. Ziyorat tik turgan holatda bo'ladi.

 

Mirjon EGAMBYeRDIYeV

 

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Sukut saqlashning 703 ta eng muhim foydasi (5-qism)

27.01.2026   2219   8 min.
Sukut saqlashning 703 ta eng muhim foydasi (5-qism)

1-qism2-qism3-qism, 4-qism

faqat ASOSIYLARIni sanab o‘tamiz 

ULUG‘  USTOZ  ULAMOLARIMIZ  bayon  qilib  berganlar:  

SUKUT saqlashning

703 ta eng muhim XISLATI (faqat ASOSIYLARI)

 

 

 

  1. Sukut — TILNING QALQONI.
  2. Sukunat til gunohlaridan saqlaydi.
  3. Qulf — eshik uchun, sukut — til uchun.
  4. Ortiqcha so‘z — ko‘p gunohning eshigi.
  5. Tilga eng yaxshi tarbiyachi — sukut.
  6. Sukunat — tilni tozalovchi omil.
  7. Xatoli qarordan asraydi.
  8. Har bir gapning o‘rni borligini anglatadi.
  9. Insonni haddan tashqari gaplardan saqlaydi.
  10. Shoshmaslikni o‘rgatadi.
  11. Ortiqcha so‘zdan asraydi.
  12. So‘zning qudratini his qildiradi.
  13. So‘zga qiymat beradi.
  14. Yaxshi o‘ylashga sharoit yaratadi.
  15. Farosatni kuchaytiradi.
  16. Ortiqcha ehtiroslarni tartibga soladi.
  17. Mulohaza qilishni o‘rgatadi.
  18. So‘z va amalni birlashtiradi.

 

 

  1. Sukut — NIZOLARNING YECHIMI.
  2. Janjalni sukut o‘chiradi.
  3. Sukunat — totuvlik kaliti.
  4. G‘iybatdan sukut bilan qochiladi.
  5. Sukunat — har bir nizoning eng yaxshi yechimi.

 

 

  1. Sukut — GUNOHDAN SAQLOVCHI QALQON.
  2. Sukut til gunohlarini kamaytiradi.
  3. Sukut behuda gapdan asraydi.
  4. Sukut — nojo‘yalikdan uzoqlashtiradi.
  5. Sukut — tilni poklaydi.
  6. Sukut — taqvoga yetaklaydi.
  7. Qiyinchiliksiz ibodat.
  8. Gunohdan asraydi.
  9. Tafakkurni kuchaytiradi.
  10. Zikrga sharoit yaratadi.
  11. Niyatni tozalaydi.
  12. Sukunat ibodatni samimiy qiladi.
  13. Bilimsizlik ayblaridan to‘siq.
  14. Sukut — havo va hasadga qarshi.
  15. Ko‘p so‘z hasadni qo‘zg‘aydi, sukut uni o‘chiradi.
  16. Sukunat nafsni tarbiyalaydi.
  17. Sukunat — ichki poklik.
  18. Sukunat — hasadga qarshi qalqon.

 

 

Sukutning RUHIY FAZILATLARI:

  1. Sukut — qalbning oromgohidir.
  2. Sukut — ruhni poklaydi.
  3. Sukut — g‘ashlikni ketkazadi.
  4. Sukut — fikrni sokinlashtiradi.
  5. Sukut — munosiblikka yetaklaydi.
  6. Sukut — ruhiy quvvat manbai.
  7. Sukut — ehtirom belgisi.
  8. Sukut — hayotni chuqur anglashga yordam.
  9. Sukut — shoshma-shosharlikda qalqon.
  10. Sukut — qalb ravshani.

 

 

  1. Sukut — RUHIY BAQUVVATLIKNING BЕLGISI.
  2. Sukut his-tuyg‘ularni boshqaradi.
  3. Sukut qahru-g‘azabni nazorat qiladi.
  4. Sukut irodani mustahkamlaydi.
  5. Sukut — botiniy kuch.
  6. Sukut — qalbning ozuqasi.

 

 

  1. Sukut — RUHIY POKLIK VA ILOHIY YAQINLIK.
  2. Sukut ibodatni mukammal qiladi.
  3. Sukut — zikrga tayyorlov.
  4. Sukut — qalbni Parvardigori olamga yaqinlashtiradi.
  5. Sukut — ruhning soflashuvi.
  6. Sukut — imon va ixlosning nishoni.
  7. Sukut — taqvo ramzi.
  8. Sukut — ixlosning isboti.
  9. Zikrga kuch sukutdan keladi.
  10. Sukunat — imonning suyanchig‘i.
  11. Gap foydasiz bo‘lsa — sukut buyuk ibodat.

 

 

RUHIY FOYDALAR:

  1. Ichki xotirjamlikni oshiradi.
  2. Asabni tinchlantiradi.
  3. Qalbni yengil qiladi.
  4. Ruxiy iztirobni kamaytiradi.
  5. Vahimani pasaytiradi.
  6. Qo‘rquvni nazorat qiladi.
  7. Ichki muvozanat yaratadi.
  8. Sabrni mustahkamlaydi.
  9. G‘azabni bosadi.
  10. Sukunat insonda bardosh tuyg‘usini kuchaytiradi.
  11. Norozilikni kamaytiradi.
  12. Havas va hasadni so‘ndiradi.
  13. Ruhiy xastaliklarni yengillashtiradi.
  14. Hadikni bartaraf qiladi.
  15. O‘z-o‘zini nazorat qilib borishni kuchaytiradi.
  16. Qalb tozaligiga xizmat qiladi.
  17. Fazilatli xislatlarni uyg‘otadi.
  18. Ixlosni oshiradi.
  19. Qalbda ortiqcha g‘ovurni yo‘q qiladi.
  20. Tavakkulni mustaxkamlaydi.
  21. Imonni mustahkamlashga yordam beradi.
  22. Go‘zal xulqni charxlaydi.
  23. Befoyda xayollarni kamaytiradi.
  24. Vujudga yengillik baxsh etadi.
  25. Ichki quvvatni tiklaydi.
  26. Yo‘qotilgan ruhiy resurslarni to‘ldiradi.
  27. Salbiy emotsiyalarni yuvib tashlaydi.
  28. Ildam otilishdan saqlaydi.
  29. Ichki gaplar yukini yengil qiladi.
  30. Baquvvat ruhiy energiyaga sabab bo‘ladi.
  31. Befoyda ehtiroslarni so‘ndiradi.
  32. Ichki quvvatni boshqarishga o‘rgatadi.
  33. Og‘riq hissini yengillashtiradi.
  34. Ruxiy chorasizlikni pasaytiradi.
  35. Sevimli ishlarga motivatsiyani oshiradi.
  36. Hovliqmaslikni o‘rgatadi.
  37. Ichki totuvlikni paydo qiladi.
  38. Qanoatni oshiradi.
  39. Bandlikni qisqartiradi.
  40. Uyat tuyg‘usini qo‘llab-quvvatlaydi.
  41. To‘siqsiz qo‘rg‘on.
  42. Sukunat insonni ruhan baquvvat qiladi.

 

 

 

DONOLARNING HIKMATLI XULOSALARI:

 

  1. Sukut — donolik kaliti.
  2. Sukut — qalb va aqlni uyg‘unlashtiradi.
  3. Sukut — hayotdagi har lahzani qadrlash imkoni.
  4. Sukut — fikr va xulqni tartibga soladi.
  5. Sukut — bahs va ziddiyatlarni tinch qiladi.
  6. Qulf — eshik uchun, sukut — til uchun.
  7. Sukut — insonga sabr va o‘zaro hurmatni o‘rgatadi.
  8. Sukut — ruhiy tinchlik va energiya manbai.
  9. Sukut — fikrlarni chuqur anglashga yordam beradi.
  10. Sukut — falsafaning cho‘qqisi.
  11. Sukut — odob va madaniyatning ajralmas qismi.
  12. Sukut — hayotdagi xayol va amalni uyg‘unlashtiradi.
  13. Sukut — so‘zsiz ham ta’sir ko‘rsatadi.
  14. Sukut — tafakkur va his-tuyg‘ularni uyg‘unlashtiradi.
  15. Sukut — shoshma-shosharlikdan qalqon.
  16. Sukut — bahsda g‘alaba hamda ehtirom ramzi.
  17. Sukut — insonning ichki qudrati va zehnini boyitadi.
  18. Sukut — ortiqcha gapdan va xayoldan asraydi.
  19. Sukut — oila va jamiyatda barqarorlikka yordam.
  20. Sukut — hayotdagi sinovlardan omon qolish kaliti.
  21. Sukut — har daqiqada hikmat va ma’no uyg‘otadi.
  22. Sukut — yuksak xulosa.
  23. Sukut — insonning eng oddiy, eng qimmat xislati.
  24. Sukut — insonni inson qiladigan sifatlardan biri.
  25. Sukut — har bir so‘zning qiymatini ko‘rsatadi.
  26. Sukut — qalbga olib boruvchi yo‘l.
  27. Sukut — insofning hamrohi.
  28. Sukut — haqiqiy donolik va baxt belgisi.
  29. Sukut — donolik qasrining eshigi.
  30. Aql ravshan bo‘ladi. Ortiqcha gapdan qochgan insonning fikri tozalanadi, aqli yig‘iladi.
  31. Qalb xotirjam bo‘ladi. Sukut insonni ichki tinchlikka olib boradi, asablarni tinchlantiradi.
  32. Xatolar kamayadi. Ko‘p gapda ko‘p xato bo‘ladi. Kam gapirgan odam kam adashadi.
  33. Hikmat eshitishga yordam beradi. Sukut qilgan inson yaxshi eshitadi, yaxshi eshitgan odam esa yaxshi anglaydi.
  34. Odob va kamtarlik belgisi. Sukut ‒ aql, odob, vazminlik va kamtarlikning alomati.
  35. Munosabatlarni yaxshilaydi. Sukut ayrim hollarda nizolarni oldini oladi, ehtiromni oshiradi.
  36. Gunohdan asraydi. Til gunohlarining ko‘pi ortiqcha va befoyda gapdan keladi. Sukut esa uni to‘sadi.
  37. Diqqatni oshiradi. Kam gapirgan inson ko‘proq kuzatadi ‒ natijada fikrlash tezligi ortadi.
  38. Ruhiy quvvatni tiklaydi. Sukut qalbdagi “ortiqcha yuk”ni tashlab, insonni yengillashtiradi.
  39. Kim “Muhammad sallallohu alayhi vasallamga ummatman, U Zotga ergashaman, U Zotdan o‘rnak olaman”, desa, hech ham talashib-tortishuvchi bo‘lmasin!
  40. So‘zga qiymat beradi. Kam gapirgan odamning har bir so‘zi ta’sirli va qabul qilinadi.
  41. Sukut — hikmat manbai.
  42. Sukut — qalbga orom, aqlga nur, tilga tarbiya.
  43. Sukut — nur, tozalik va baraka manbai.
  44. Sukut — oilada baraka.
  45. Sukut — insonning eng buyuk tarbiyachisi va donolikka yetaklovchi yo‘ldir.

 

 

 

DONOLAR tavsiyalari:

 

  1. Gapirishdan oldin o‘ylanmoq darkor.
  2. His-tuyg‘ular kuchli bo‘lsa ham sabr bilan sukut saqlash — aqlli insonning yo‘li.
  3. Muhim muloqotlarda avvalo tinglash, keyin so‘zlash — oltin qoida.
  4. Bahs va ziddiyatlarda so‘z ortiq bo‘lmasin, sukut bilan hal qilishga harakat qilish lozim.
  5. Kim “Muhammad sallallohu alayhi vasallamga ummatman, U Zotga ergashaman, U Zotdan o‘rnak olaman”, desa, hech ham talashib-tortishuvchi bo‘lmasin!
  6. Har kuni bir lahza sukut — ruh va aql uchun mashq bo‘ladi.
  7. Sukut — insonni inson qiladigan sifatlardan biri.
  8. Sukut — insonning eng oddiy, eng qimmat xislati.
  9. Sukut — kichiklikda ulug‘lik.
  10. Sukut — qalbga olib boruvchi yo‘l.
  11. Sukut — hayotdagi sinovlardan omon qolish kaliti.
  12. Sukutni o‘z vaqtida, o‘z paytida, o‘z o‘rnida va o‘z me’yorida qo‘llashlik — hikmat, aql va haqiqiy donolik belgisidir.

 

Mehribon Parvardigorimiz o‘zlarimizni ham, farzand-zurriyotlarimizni ham O‘zi buyurgan, Janobi Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam tavsiya etgan, o‘tmishda o‘tganlarimizning ruhlari shod bo‘ladigan, xalqimiz xursand bo‘ladigan, ota-onalarimiz rozi bo‘ladigan yo‘llardan yurishimizni nasib etsin!

 

Ibrohimjon domla Inomov.

 

Maqolalar