وَأَتِمُّواْ ٱلۡحَجَّ وَٱلۡعُمۡرَةَ لِلَّهِۚ فَإِنۡ أُحۡصِرۡتُمۡ فَمَا ٱسۡتَيۡسَرَ مِنَ ٱلۡهَدۡيِۖ وَلَا تَحۡلِقُواْ رُءُوسَكُمۡ حَتَّىٰ يَبۡلُغَ ٱلۡهَدۡيُ مَحِلَّهُۥۚ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوۡ بِهِۦٓ أَذٗى مِّن رَّأۡسِهِۦ فَفِدۡيَةٞ مِّن صِيَامٍ أَوۡ صَدَقَةٍ أَوۡ نُسُكٖۚ فَإِذَآ أَمِنتُمۡ فَمَن تَمَتَّعَ بِٱلۡعُمۡرَةِ إِلَى ٱلۡحَجِّ فَمَا ٱسۡتَيۡسَرَ مِنَ ٱلۡهَدۡيِۚ فَمَن لَّمۡ يَجِدۡ فَصِيَامُ ثَلَٰثَةِ أَيَّامٖ فِي ٱلۡحَجِّ وَسَبۡعَةٍ إِذَا رَجَعۡتُمۡۗ تِلۡكَ عَشَرَةٞ كَامِلَةٞۗ ذَٰلِكَ لِمَن لَّمۡ يَكُنۡ أَهۡلُهُۥ حَاضِرِي ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ١٩٦
196. Alloh uchun haj va umrani to'kis qilinglar. Agar to'silsangiz, qodir bo'lganingizcha qurbonlik qilinglar. Jonliq joyiga etib bormagunicha boshlaringizni qirmanglar. Agar sizlardan kimdir kasal yoki boshida biron aziyat bo'lsa, u holda yo ro'za tutish yo sadaqa berish yoki qurbonlik qilish bilan fidya bersin. Hotirjamlik bo'lganida kim umra bilan hajni birga ado etolsa, muyassar bo'lganicha hadyasini bersin. Kim topa olmasa, hajda uch kun, qaytganidan keyin etti kun, tugal o'n kun ro'za tutsin. Bu ahli-oilasi Masjidul-Haromda turmaganlar uchundir. Allohdan qo'rqinglar, bilinglarki, Allohning azobi qattiqdir.
Haj va umra ibodati xalq ko'rishi yoki hoji nomini olish uchun emas, Alloh taoloning roziligi uchun qilinadi. Agar bir kishi haj yo umra uchun ehromga kirganidan so'ng biror dushman sababidan yo xastalanib qolib Makkaga etolmay qolib ketsa, u o'zi qodir bo'lgan bir jonliqni Masjidul-Haromga biror kishi orqali yuborib, unga bu jonliqni falon kuni Makka Haromida so'yishni tayinlaydi. Jonivorning Makkaga eltib so'yilgani aniq ma'lum bo'lsa, shundan keyin sochini oldirib, ehromdan chiqadi. Bundan oldin hargiz sochini oldirmaydi, bu so'yish ehson so'yishi bo'ladi. Masalan, ehrom holatida bir kishi xasta bo'lsa, boshida og'riq yoki yara bo'lsa, u zarurat yuzasidan sochini oldiraveradi, lekin fidya (to'lov) beradi. Demak, bu oyatda Alloh taolo kasal, boshida bit, qo'tir yoki qichima bo'lgan kishiga zararli moddalardan forig' bo'lish uchun ehromdaligidayoq sochini oldirishni muboh qildi. U sochini oldirganida soch tagidagi zararli narsalardan qutuladi. Bu narsa tabobatda "istifrog'", ya'ni forig' bo'lish, deyiladi. Abdulloh ibn Ma'qil roziyallohu anhu bunday deydi: "Men Kufa masjidida Ka'b ibn Ujra huzurida o'tirib, qurbonlik fidyasi haqida so'radim. Ka'b bunday dedi: "Men Payg'ambar alayhissalomning huzurlariga bir yumush bilan borgandim. Shunda boshimdagi bitlar yuzimga to'kilib tushdi. Buni ko'rgan hazrati Rasululloh: "Bitlar senga bunchalik azob berayotganini bilmagan ekanman, bir qo'y topa olasanmi?" dedilar. Men: "Yo'q", dedim. "Unday bo'lsa, sochingni oldir-da, keyin uch kun ro'za tut yoki olti miskinni to'ydir, har bir miskinga yarim so'dan taom ber", dedilar. Yuqoridagi oyat men haqimda nozil bo'lgan esa-da, barchangizga taalluqlidir" (Buxoriy rivoyati).
Salim al-Malik
Islom olami ta’lim, fan va madaniyat tashkiloti
(ICESCO) Bosh direktori
— O‘zbekiston Respublikasi va ICESCO hamkorligida tashkil etilgan ushbu tarixiy anjuman oddiy tantana emas. Bu — Imom Buxoriyning buyuk ilmiy merosini asrash, uning haqqoniy mohiyatini jahon jamoatchiligiga yetkazish, shuningdek, musulmon ummatining ma’naviy o‘zligi va sivilizatsion merosini muhofaza qilish yo‘lidagi yuksak mas’uliyat ifodasidir. Ishonamanki, bu konferensiya haqiqatni ilm bilan himoya qilishning yorqin namunasi sifatida tarixda munosib o‘rin egallaydi.
Birinchidan, hadisi sharif ilmiga bag‘ishlangan xalqaro ilmiy konferensiyani har yili turli islom mamlakatlarida muayyan mavzular asosida muntazam o‘tkazishni taklif etaman. Bu ilm ahlining o‘zaro tajriba almashishi, yangi tadqiqotlarni qo‘llab-quvvatlash va xalqaro hamkorlikni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Ikkinchidan, hadis ilmini rivojlantirish, mazkur sohadagi fundamental tadqiqotlarni rag‘batlantirish hamda yosh olimlarni qo‘llab-quvvatlash maqsadida har yili nufuzli xalqaro mukofot ta’sis etishni taklif qilaman.
Fursatdan foydalanib, O‘zbekiston rahbariyatiga, xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti muhtaram Shavkat Mirziyoyev janoblariga ushbu xalqaro konferensiyani tashkil etish tashabbusi uchun samimiy minnatdorligimni izhor etaman.
Ikki yil avval muhtaram Prezident bilan uchrashganimizda u kishi Imom Buxoriy merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro konferensiya o‘tkazish niyati haqida so‘z yuritgan edilar. Bugun esa ana shu ezgu g‘oya Samarqandning muqaddas zaminida amalda ro‘yobga chiqqanini ko‘rib turganimiz barchamiz uchun katta mamnuniyat va quvonch bag‘ishlaydi.
Ushbu anjuman Imom Buxoriy merosini chuqur o‘rganish, uning ilmiy ahamiyatini keng targ‘ib etish va insoniyatning umumiy ma’naviy taraqqiyotiga xizmat qiladigan yangi xalqaro tashabbuslarga mustahkam poydevor bo‘lishiga ishonaman.
Din ishlari bo‘yicha qo‘mita
Axborot xizmati