Abdurahmon ibn Abu Bakra roziyallohu anhudan, u otasidan rivoyat qiladi: “Bir kishi: “Ey, Allohning Rasuli! Insonlarning qaysisi afzal” – dedi.U zot sollallohu alayhi vasallam: “Umri uzoq bo'lib, amali chiroyli bo'lgani” – dedilar.U: “Insonlarning qaysinisi yomon” – dedi.U zot sollallohu alayhi va sallam: “Umri uzoq bo'lib, amali yomon bo'lgani” – dedilar”(Imom Termiziy rivoyati).
Sahobiy roziyallohu anhum Islom sharafiga erishgach, din va dunyosi uchun muhim bo'lgan amallarga alohida e'tibor berganlar. Har ikki dunyolari uchun foydali narsalarni bilib o'rganib ularga amal qilishga hamda zararli narsalardan xabardor bo'lib, ulardan uzoq bo'lishga intilganlar. Ularning mana shu qiziqish va intilishlari ularni Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallamga “Eng afzal amal qaysi?”, “Kimga ko'proq yaxshilik qilay?”, “Nima qilsam jannat ahlidan bo'laman?”, “Jannatga sabab bo'ladigan amallar qaysilar?”, “Insonlarning eng yaxshisi kim?” kabi savollarni berishga undar edi. Payg'ambarimiz solallohu alayhi va sallam har bir sahobiyning yoshi, holati, imkoniyatiga qarab yoki Islomga yangi kirganligini hisobga olgan holda javob berar edilar.
Ushbu hadisda ham bir sahobiy Payg'ambarimizdan “Eng yaxshi inson qanday bo'ladiyu, yomon inson qanday bo'lishi” haqida so'radi. Payg'ambarimiz unga javoban uzoq umr ko'rib o'sha uzoq umri davomida yaxshi solih amallarni ko'p-ko'p qilib, natijada savoblarini ko'paytirib olgan kishi insonlarning eng yaxshisi bo'lishini aytdilar. O'z o'rnida uzoq umr ko'rishdek imkoniyatdan to'g'ri foydalanmasdan butun umrini yomonlik bilan o'tkazgan inson eng yomon inson bo'lib qolishini ta'kidladilar. Payg'ambarimiz ushbu javoblari bilan inson hayotining mazmunini belgilab berdilar.
Darhaqiqat inson hayotga kelar ekan qachon, qayerda, qaysi holatda vafot etishini bilmaydi. Zero, uzoq yoki kam umr ko'rish Allohdan bo'lib, insonning ixtiyorida bo'lmagan ishdir. Chunki umrlar Allohning qo'lidadir. Insonning imkonida bori esa, o'sha umrida yaxshi amal qilib qolishidir. Chunki Alloh taolo insonga aql bergan, kitoblar nozil qilgan, Payg'ambarlar yuborgan, dalillarni bayon qilgan. Har bir insonning solih amal qilishga imkoniyati bor.
Shu bilan birga Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallam ba'zi solih amallar insonning umri uzayishiga sabab bo'lishini aytganlar. Anas ibn Molik Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallamdan rivoyat qilgan hadisda: “Kim rizqi keng umri uzoq bo'lishini xush ko'rsa qarindoshlariga yaxshilik qilsin” deyilgan (Imom Buxoriy rivoyati).
Insonlarning yaxshisi umri uzoq bo'lib, amali go'zal bo'lgani ekan, doimo, Allohdan umri uzoq, amali solih bo'lgan bandalardan qilishini so'rashi lozim. Mana shundan yaxshi amallarsiz ko'rilgan uzoq umrda inson uchun yaxshilik yo'qligi ma'lum bo'ladi. Chunki goho uzoq umr inson uchun yomon va zarar bo'lib qolishi mumkin. Shu sababdan ba'zi ulamolar Allohdan quruq uzoq umr emas, balki toat ibodatda yaxshi amallar uzra o'tadigan uzoq umrni so'rashi lozim bo'ladi, deyishgan.
Tiybiy rahmatullohi alayh inson umridagi lahzalarni tijoratchining sarmoyasiga o'xshatib shunday deydi: Albatta, lahzalar va vaqtlar tijoratchining sarmoyasiga o'xshaydi. Tijoratchi foyda ko'radigan ishlarida tijorat qiladi. Sarmoyasi qancha ko'p bo'lsa, ko'radigan foydasi ham shuncha ko'p bo'ladi. Huddi shu kabi inson ham umridan yaxshi amallar qilib foydalanib qolsa, muvaffaqiyatga erishadi. Kim (vaqtini) sarmoyasini zoye qilsa, foyda ko'rmay ochiq ziyonda qoladi.
Musulmon inson o'limni orzu qilmaydi. Chunki u o'ziga berilgan uzoq umrni yaxshi savobli ishlar qilishga imkoniyat deb qabul qiladi. Umrini o'zining yaxshi ishlari bilan xalqiga, diniga va vataniga foydasi tegadigan tarzda o'tkazadi. Natijada, Allohning roziligiga, xalqining duosiga erishib, oxiratda ham yuzi yorug' bo'ladi.
Alloh barchamizni uzoq umr ko'rib, o'sha uzoq umr davomida yaxshi amallarga muvaffaq qilishini hamda oqibatlarimizni ham go'zal bo'lishini nasib qilsin.
Farhod JO'RAYeV,
Toshkent Islom instituti
Aqoid va fiqhiy fanlar kafedrasi o'qituvchisi.
Qadrli vatandoshlar!
Siz, azizlarni, ko‘p millatli butun xalqimizni qutlug‘ ayyom – Xotira va qadrlash kuni hamda Ikkinchi jahon urushida qozonilgan buyuk g‘alabaning 81 yillik bayrami bilan chin qalbimdan samimiy muborakbod etaman.
Ushbu unutilmas kunda, avvalo, jang maydonlarida tengsiz jasorat ko‘rsatib, insoniyatni fashizm balosidan xalos etishga munosib hissa qo‘shgan qahramon ota-bobolarimizning so‘nmas xotirasi oldida bosh egib, ta’zim qilamiz. Bugungi kunda oramizda sog‘-omon yashab kelayotgan urush va mehnat faxriylari, nuroniy otaxon va onaxonlarimizga yuksak ehtiromimizni izhor etamiz.
Mustaqillik yillarida Vatanimiz sarhadlari daxlsizligini saqlash, xalqimizning tinch va osoyishta hayotini himoya qilish yo‘lida mardlarcha halok bo‘lgan azmu shijoatli harbiy xizmatchilar va huquqni muhofaza qilish organlari xodimlarining xotirasini mehr va hurmat bilan yodga olamiz.
Muhtaram do‘stlar!
El-yurtimiz fashizmga qarshi kurashda dunyodagi barcha tinchliksevar xalqlar bilan bir safda turib, buyuk g‘alabaga munosib hissa qo‘shdi. Bu bilan har qancha faxrlansak, g‘ururlansak arziydi. Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, fashizmga qarshi urushda o‘sha davrda 6 million 800 ming kishidan iborat bo‘lgan respublikamiz aholisining 1 million 950 ming nafari ishtirok etgan.
Shundan yarim milliondan ziyod kishi jang maydonlarida halok bo‘lib, 158 mingdan ko‘prog‘i bedarak yo‘qolgan, 60 ming nafardan ortiq vatandoshimiz esa nogiron bo‘lib qaytgan. Oradan shuncha yil o‘tgan bo‘lsa-da, bu ayanchli raqamlar qalblarimizni hali ham iztirobga soladi.
Urush davrida 214 ming nafar o‘zbekistonlik askar va ofitserlar jangovar orden va medallar bilan taqdirlangan bo‘lsa, ularning 301 nafari eng oliy nishon – Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor bo‘lgan, 70 nafar yurtdoshimiz esa uchala darajadagi “Slava” ordeni bilan mukofotlangan.
O‘sha olovli yillarda xalqimiz “Hamma narsa front uchun, hamma narsa g‘alaba uchun!” deb kechayu kunduz buyuk safarbarlik ruhi bilan yashadi. O‘zbekiston frontning mustahkam ta’minot bazasiga aylandi. Insonparvarlikni buyuk qadriyatga aylantirgan xalqimiz urush hududlaridan ko‘chirib keltirilgan 1 million 500 mingdan ortiq insonga, jumladan, ota-onasi va oilasidan judo bo‘lgan 250 ming nafar bolaga boshpana berib, ularga mehr-oqibat ko‘rsatdi.
Qadrli yurtdoshlar!
G‘olib va muzaffar ota-bobolarimizning Vatanimiz ozodligi va xalqimiz osoyishtaligi himoyasi yo‘lidagi ibratli faoliyatini chuqur o‘rganish va keng targ‘ib etish bo‘yicha biz ko‘plab ishlarni amalga oshirmoqdamiz. Ayniqsa, keyingi yillarda Toshkent shahrida bunyod etilgan G‘alaba bog‘i hamda uning tarkibidagi “Xotira nuri” va “Millat fidoyilari” yodgorlik komplekslari xalqimiz uchun tabarruk maskanlarga aylanib bormoqda.
Yangi O‘zbekistonda inson qadrini ulug‘lash, xususan, urush va mehnat faxriylari, keksa avlod vakillarini har tomonlama qo‘llab-quvvatlash, ularning sog‘lom va mazmunli hayot kechirishlari uchun zarur sharoitlar yaratishga qaratilgan ishlarimiz izchil davom ettirilmoqda. Bu haqda so‘z yuritganda, joriy yilda bayram munosabati bilan Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari va nogironlariga 30 million so‘m miqdorida pul mukofotlari berilganini ta’kidlash lozim. Urush qatnashchilari va nogironlari, mehnat faxriylarining salomatligini muhofaza qilish, ularni sanatoriylar, dam olish maskanlariga bepul va imtiyozli asosda yuborish bo‘yicha samarali tizim faoliyat ko‘rsatmoqda.
Ushbu munavvar ayyom kunlarida joylardagi hokimliklar, jamoatchilik va yoshlar vakillari urush va mehnat faxriylari, mustaqillik yillarida xizmat burchini bajarish chog‘ida halok bo‘lgan harbiy xizmatchilarning xonadonlarida bo‘lib, oila a’zolarining holidan xabar olib, ularga yuksak hurmat va ehtirom ko‘rsatmoqda.
Mamlakatimiz bo‘ylab “Burch, jasorat, matonat!” shiori ostida xotira marosimlari, madaniy tadbirlar, uch avlod uchrashuvlari, ommaviy sport musobaqalari o‘tkazilmoqda.
Qadrli yurtdoshlar!
Bugungi g‘oyat tahlikali zamonning o‘zi barchamizdan jamiyatimizdagi tinchlik va barqarorlik, millatlar va diniy konfessiyalar o‘rtasidagi do‘stlik va totuvlik muhitini yanada qadrlab yashashni talab etmoqda.
Hech qachon unutmaylik, milliy birlik va hamjihatlik – bizning bebaho boyligimiz, barcha yutuq va g‘alabalarimizning mustahkam asosidir.
Hozirgi murakkab davrda Vatanimiz mustaqilligini, xalqimiz osoyishtaligini asrash, iqtisodiy qudratimiz, Qurolli Kuchlarimiz salohiyatini oshirish, jahon hamjamiyati, avvalo, qo‘shni davlatlar bilan hamkorlikni kuchaytirish, yoshlarimizni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, ularni zararli ta’sirlardan himoya qilish biz uchun hal qiluvchi vazifa bo‘lib qolmoqda. Ishonchim komil, bu borada 81 yil oldin g‘alaba bayrog‘ini jahon uzra baland ko‘tarishga munosib hissa qo‘shgan buyuk ajdodlarimizning, xalqimizning mardlik va matonat maktabi bizga madadkor kuch bo‘lib xizmat qiladi.
Fursatdan foydalanib, fashizm balosini bartaraf etishda jonbozlik ko‘rsatgan qardosh xalqlarni, barcha ezgu niyatli insonlarni bugungi shonli bayram bilan samimiy tabriklab, ularga barqaror taraqqiyot va farovonlik tilaymiz.
Aziz va muhtaram vatandoshlar!
Sizlarni, hurmatli faxriylarimizni, butun el-yurtimizni yana bir bor chin dildan qutlab, barchangizga sihat-salomatlik, baxt va omad, xonadonlaringizga tinchlik va xotirjamlik, fayzu baraka tilayman.
Mehnatkash va donishmand xalqimiz hamisha omon bo‘lsin!
Ezgu ishlarimizda Yaratganning o‘zi qo‘llab-quvvatlasin!
Xotira va qadrlash ayyomi barchamizga muborak bo‘lsin!
Shavkat Mirziyoyev,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti