Minorai Kalon Buxorodagi betakror me’moriy yodgorlik hisoblanadi. Qaysidir ma’noda qadim Buxoroning ramzi desak ham bo‘ladi. Minora Poyi Kalon me’moriy majmuasining bir qismi. U Mir Arab madrasasi hamda Kalon masjidining o‘rtasida qad rostlagan. Eski Buxoroning eng baland inshootidir. Minorai Kalon tojik tilidan tarjima qilinganda katta minora ma’nosini anglatadi. Uning o‘rnida avval ham minora bo‘lgan, u qulab tushgach, mustahkam qilib qayta qurilgan. Minoraning xozirgi ko‘rinishi o‘sha vaqtda bunyod etilgan. O‘z vaqtida Minorai Kalon yuqoridan kuzatish, hamda aholini namozga chaqirish uchun xizmat qilgan. Inshoot muhandis va o‘z davrining mashhur me’mori Baqo loyihasi asosida xukmdor Arslonxon Muhammad tomonidan 1127-yili qurdirilgan. Poydevori tosh va maxsus qorishmadan terilgan. Yer sathidan 9 m chuqur, balandligi 46,5 m, kursisi qirrador. Minora yuqoriga ingichkalashib boradi va muqarnas bilan tugaydi. Qafasasidagi 16 ravoqli darchalar orqali atrofni kuzatish mumkin. Tepaga minora ichidagi 104 pillapoya aylanma zina orqali chiqiladi. Masjidi Kalon tomonidan minoraga o‘tiladigan ko‘prikcha bo‘lgan. Minora sathi turli ajib bezaklar bilan ishlangan. Ular orasida tarixiy va diniy mazmundagi kufiy yozuvlar uchraydi. Minorai Kalon shu turdagi qadimiy inshootlar orasida alohida o‘rin tutadi. Shakllarning o‘zaro uyg‘unligi, ajoyib ko‘rk va mahobatlilik Minorai Kalonga chinakam go‘zallik bag‘ishlaydi. Xalq orasida minora haqida ko‘plab rivoyat va afsonalar mavjud. Uzoq yillar davomida Kalon minorasi o‘z mahobati bilan shaharga tashrif buyuruvchilarni lol qoldirib kelgan. Inshoot yovlarning hujumidan ko‘p ziyon ko‘rgan bo‘lsada qulamagan. Faqat bir muddat ta’mirtalab ahvolga kelib qolgan. 1924 yili inshoot yuzasi va muqarnaslari ta’mirlangan. 1960 yili esa yer ostidagi asosi (kursisi) usta Ochil Bobomurodov tomonidan ochib ta’mirlandi. 1997 yil Buxoroning 2500 yilligi munosabati bilan minorada yana bir bor ta’mirlash ishlari olib borildi. Minorai Kalon Buxoro shahrining noyob va ko‘hna yodgorligi hisoblanadi. Shaharga tashrif buyurgan mehmonlar uning mahobati, salobati, murakkab me’moriy yechimiga maftun bo‘ladi. Xozirda ko‘hna Buxoro deganda har bir kishini ko‘z oldiga dastlab albatta Minorai Kalon keladi.





Shahzod Shomansurov tayyorladi
اللَّهُمَّ إنِّي أسْألُكَ اليقين والعفو و الْعَافِيَةَ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ
O‘qilishi: Allohumma inniy asa’lukal yaqiyna val’afva val’aafiyata fiddunyaa valaaxiroti.
Ma’nosi: Allohim, men Sendan dunyo va oxiratda yaqiyn (qat’iy ishonch), afv hamda ofiyatni so‘rayman (Imom Buxoriy, Imom Termiziy rivoyati).
Alloh taoloning bandasiga bergan eng ulug‘ ne’matlari va eng buyuk yaxshiliklaridan biri – sog‘liq va ofiyat. Ofiyat barcha ne’matlarning eng ulug‘idir. Shu bois Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bunday duo qilardilar: “Allohim, men Sendan dunyo va oxiratda yaqiyn (qat’iy ishonch), afv hamda ofiyatni so‘rayman”.
Ushbu duo javome’ul-kalim ya’ni qisqa bo‘lsada ma’nosi keng qamrovli bo‘lgan duolardan sanalib, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam uni tongda va kechki vaqtda doimiy ravishda takrorlab o‘qishdan charchamas edilar. Chunki bu duo dunyo va oxirat yaxshiliklarini o‘z ichiga oladi.
Afv (kechirimlilik) – Alloh taoloning bandasining gunohlarini kechirib, qilgan ishlari uchun jazolamay o‘tib ketishidir.
Ofiyat esa – Allohning bandasini kasalliklar, musibatlar va har qanday yomonliklardan saqlashidir. Dunyo va oxiratdagi parda, xotirjamlik, xavfsizlik va muhofaza etish ham ofiyatning bir qismiga kiradi.
Ulamolar aytadilarki, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam duoda avvalo dunyo va oxirat ofiyatini so‘raganlar. Chunki ofiyat – hamma narsaga teng kelmaydigan ulug‘ ne’matdir. Bu duo orqali gunohlarni o‘chirish, har qanday zarar keltiruvchi balolar va musibatlardan, shuningdek, oxirat dahshatlari va u yerdagi turli jazolardan panoh so‘ralgan. Shu sababli bu duo Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam tomonidan aytilgan eng buyuk maqsadlarni o‘z ichiga olgan duolardandir.
Balolarning ba’zilari ochiq-oydin bo‘ladi – jismoniy kasalliklar va moddiy illatlar. Ayrimlari esa yashirin – qalb kasalliklari kabi ma’naviy ofatlardir. Shuning uchun duoda eng muhim ofiyat – qalb salomatligi avval so‘ralgan: “Allohim, men Sendan yaqiyn (qat’iy ishonch) so‘rayman” – ya’ni to‘liq va komil ilm, shubha va gumondan xoli bo‘lgan qat’iy ishonch. Bu esa iymonning eng oliy darajasidir, dunyo va oxiratda najot aynan mana shu bilan bo‘ladi. Yaqiyn qalbga joylashsa, inson dunyodan uzilib, oxiratga mahkam bog‘lanadi.
Sufyon as-Savriy rahimahulloh aytadi: “Agar yaqin qalbga lozim darajada joylashsa edi, inson jannatga bo‘lgan sog‘inchidan uchib ketar, do‘zaxdan qochishga oshiqar edi”.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning dinda ofiyat so‘rashlari – mo‘minning aqidasi va tavhidiga putur yetkazuvchi har qanday narsadan: fitnalar, adashishlar, shubhalar va shahvatlardan saqlanishni so‘rashdir.
Dunyoda ofiyat – inson hayotida zarar keltiruvchi musibatlar va qiyinchiliklardan omonda bo‘lishni so‘rashdir.
Oxiratda ofiyat esa – uning qo‘rqinchlari, qiyinchiliklari va jazolaridan najot topishni tilashdir.
Imom Shavkoniy rahimahulloh aytadi: “Ofiyat – Alloh taoloning bandasini himoya qilishi demakdir”.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bu duo orqali ofiyat so‘rash najot va muvaffaqiyat, jannatga erishish va do‘zaxdan najot topish yo‘li ekanini bayon qilganlar. Shuning uchun bu duo Alloh taolo huzurida eng sevimli duolardan hisoblanadi. Chunki u dunyo va oxirat yaxshiliklarini qamrab olgandir.
Ibn al-Jazariy rahimahulloh aytadi: “Aqlli inson Rasululloh sollallohu alayhi vasallam tanlagan ushbu duoning qadrini anglasin. Kimga ofiyat berilsa, u qalbi, tanasi, dini va dunyosi bilan istagan barcha yaxshilikka yetishadi hamda ikki dunyoda qo‘rqqan barcha narsalardan saqlanadi”.
Ilyosxon AHMЕDOV