Ma’lumki, hozirgi vaqtda yirik ijtimoiy tarmoqlarda foydalanuvchilar soni millionlab, milliardlab kishiga yetgan. Ular o‘zaro muloqot qiladilar, saytlarga o‘zlarining, yaqinlarining fotosuratlari, videolarini qo‘yadilar, u yoki bu mavzuda fikr almashadilar. Kimlardir bu saytlarda o‘zlarining unutilib ketgan tanishlarini va bolalikdagi do‘stlarini topadilar.

Har yaxshining bir kamchiligi bo‘lganidek, tarmoqlarning ham bir qancha yomon tomonlari bor. Avvalo, ijtimoiy tarmoqlar – psixologik qaramlik hisoblanadi. Ko‘pgina foydalanuvchilar bunday saytlarga bir kirgach, kun bo‘yi qolib ketadilar. Natijada ularning ongida haqiqiy hayot bilan virtual olam aralishib ketadi. Inson virtual olam bu xayolot ekanigi, real hayotga doim ham to‘g‘ri kelavermasligini unutib qo‘yadi. Buning oqibatida ayanchli hodisalar yuz beradi.

Endilikda ijobiy yoki salbiy mazmundagi fikrlarning global tarmoqqa chiqishi uchun bir soniya kifoya. Xabaringiz bor, bundan bir qancha muddat muqaddam Yangi Zelandiyada fojiali terakt yuz berdi.

Yangi Zelandiyadagi ikkita masjidda otishma sodir etildi.

Yangi Zelandiyaning Kraystcherch shahridagi ikkita masjidda juma namozidan keyin sodir etilgan otishma oqibatida kamida 27 kishi halok bo‘ldi. Shifoxonalarga 30 ga yaqin yarador yotqizildi. Dastlab otishma bir masjidda sodir etilgani va 6 kishi yaralangani ma’lum qilingan edi. Ma’lumotlarga ko‘ra ushbu otishmani qurollangan kishilar mahalliy vaqt bilan soat 13:45 da yonma-yon joylashgan “Al-Nur” va “Linvud” masjidiga bostirib kirib, chiqish eshiklarini yopgan holda, namozxonlarni o‘qqa tuta boshlagan. Otishma sodir bo‘lgan vaqtda masjidda 300 ga yaqin kishi bo‘lgan.

Nyu Zealand Herald xabariga ko‘ra, Kraystcherch shahridagi masjidlarga hujum qilganlardan biri Avstraliyalik 28 yoshli Brenton Tarrantdir.

Ta’kidlanishicha, Tarrant “Al-Nur” masjidiga hujumni ijtimoiy tarmoqlarda jonli translyatsiya qilgan, u 17 daqiqa davom etgan.

Nashrdan qo‘shimcha qilinishicha, hujumdan biroz oldin Tarrant ijtimoiy tarmoqlarda Germaniya kansleri Angela Merkel va Turkiya prezidenti Redjeb Tayib Erdog‘anni o‘ldirishga chaqirgan.

Avvalroq, ommaviy axborot vositalari manbalarga tayangan holda hujum oqibatida 27 kishi qurbon bo‘lganini xabar bergan edi. Keyinchalik jinoyatchilardan biri “Al-Nur” masjidiga hujumni onlayn translyatsiya qilgani aniqlandi.

Translyatsiya ijtimoiy tarmoqlarda ham olib borilgani ma’lum bo‘ldi. Shu jumladan, Facebook ijtimoiy tarmog‘ida ham ushbu qatliom onlayn olib berilgani haqida internet saytlarida xabar berildi.

Bundan tashqari, bu fojiada ham musulmonlarni aybdor deganlar topildi. “Euronews” bergan xabarga ko‘ra, Yangi Zelandiyaning Kraystcherch shahrida juma namozi paytida ikki masjidda yuz bergan teraktlardan keyin avstraliyalik senator Frayzer En o‘z bayonotida hujumlarning sababi musulmon aholi sonining ortishi va immigrantlar ekanini aytdi. Uning fikricha, Yangi Zelandiyadagi hujumlar jamiyatda musulmonlarga nisbatan ortgan qo‘rquvning belgisidir[1].

“Bugun Yangi Zelandiya ko‘chalarida qon to‘kilishining asl sababi mutaassib musulmonlarning Yangi Zelandiyaga ko‘chishiga imkon bergan immigratsiya siyosatidir”, - deydi senator. So‘zining oxirida u: “Ochiq gapiraylik, bugungi hujumning qurbonlari musulmonlar bo‘lsa-da, umuman olganda asl jinoyatchilar ular bo‘ladi va musulmonlar dunyo bo‘ylab o‘z dinlari nomidan odamlarni o‘ldiryapti”, - dedi.  Shuningdek, islomofob senator islom dini zo‘ravonlik mafkurasiga tayanganini iddao qildi.

Keyinroq Avstraliya bosh vaziri Skott Morrison uning so‘zlarini “jirkanch”, uning nuqtayi nazarini esa mamlakat parlamenti uchun nomunosib deb atagan.

Shu o‘rinda e’tibordan chetda qolgan bir jihat. O‘zi bu terakt kim tomonidan uyushtirildi? Teraktni amalga oshirganlar aslida qaysi din vakillari va qanday g‘oyalarga ega insonlar?

Muhim bir nuqta yana islom olamining e’tiboridan chetda qolmoqda!

Yangi Zelandiyadagi mazkur terrorist mash’um hodisadan biroz oldin o‘zining virtual sahifasida 70 sahifalik bayonot bergan. Bayonotda, eng asosiy dushman sifatida besh narsa haqida so‘z boradi.

• Istanbul
• Ayasofiya (Istanbul fathining ramzi)
• Usmoniylar
• Turklar
• Erdo‘g‘an

Ijtimoiy tarmoqlarda oldinroq tarqalgan suratlarda terroristning qo‘lidagi qurollarda usmoniylar davlatiga qarshi jang qilgan g‘ayridin qo‘mondonlar, qo‘zg‘olonchilar va musulmonlar qotili bo‘lgan ba’zi jallodlarning ismlari yozilgani ma’lum bo‘ldi.

Xulosa qilib aytganda, o‘z xohishlari bilan yovuzlikning eng tubiga tushgan insonlargina bunday jinoyatni katta ehtiros bilan bajaradilar. Ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlar bergan imkoniyatlar esa bu istakni kuchaytiradi. Shuning uchun har bir shaxs turli xil terroristik harakatlarga targ‘ib qiluvchi virtual olamning zararlaridan o‘zini asrab-avaylashi lozim.

MANSUR JAMBILOV

Mir Arab oliy madrasasi o‘qituvchisi

[1] http://kun.uz/uz/986532457 Islomofob senator: “Baribir musulmonlar aybdor”