Bag‘rikenglik tushunchasini ifodalashda adolat va bardosh, e’tiqodlilik kabi muhim va asosiy sifatlarga to‘xtalib o‘tish zarur. Shu bilan birga ba’zi kishilar tomonidan qo‘llanib kelayotgan bag‘rikenglik haqidagi bir yoqlama tushunchani ham muolaja qilish lozim. Chunki bag‘rikenglik faqat bardosh ya’ni boshqa din vakillari tomonidan amalga oshirilayotgan har qanday ishga sabr qilib toqatni mahkam etish deb, baholab ham, ta’riflab ham bo‘lmaydi. Bag‘rikenglikning asosi adolat. Shu ma’noda bag‘rikenglik tushunchasiga qo‘yidagicha ta’rif berish mumkin: Bag‘rikenglik deb, jamiyatdagi qonun – qoidalar va huquqiy normalarni jamiyat a’zolari orasidagi turli din, millat hamda irq vakillari orasida ham birdek adolat bilan qo‘llash, bag‘rikenglik va bardosh jihatdan ushbuni qo‘shish mumkin: ularning diniy yoki ma’lum o‘zlariga xos, qonunga xilof bo‘lmagan harakat va tadbirlariga chiroyli munosabatda bo‘lib, g‘azab yoki nafratni “izhor” qilmaslik deganidir.
Ana endi o‘zimiz keltirgan ta’rif asosida bag‘rikenglik avvalo shaxsga keyin esa jamiyatga va butun davlatga keltiradigan foydalari va mamlakat taraqqiyoti yo‘lidagi manfaatlarida o‘ziga xos aloqalari haqida to‘xtalib o‘tamiz. Adolat degan tushunchani rivojlantirish va jamiyat orasida uni tatbiq qilish borasida Alloh Qur’oni Karimda ko‘p oyatlar nozil qilgan. Ulardan biri:
“Albatta, Alloh sizlarga omonatlarni o‘z ahliga erishtirishni va agar odamlar orasida xukm qilsangiz, adolat ili xukm qilishni amr qilur. Alloh sizlarga qanday ham yaxshi va’z qilur! Albatta Alloh eshituvchi va ko‘ruvchi Zotdir”. (Niso so‘rasi 58-oyati karima.)
Ko‘rib turganingizdek Alloh odamlar orasida qanday din yoki millat sohibi bo‘lsa ham adolat bilan hukm kilishni va uni bosh mezon etib olishni buyurmoqda.
Adolatli jamiyatlarda rivojlanish eng yuqori cho‘qqiga chiqib olishiga tarixdan ham ko‘plab guvohlar keltirishimiz mumkin. Keling, “Tarix kitobi”ni varaqlashda birinchi bo‘lib hurmat va odob yuzasidan Allohning habibi, insoniyat muallimi Muhammad alayhissalomning ibrat va hikmat chiroqlari bilan yoritilgan hayotlariga nazar tashlaymiz. Chunki Islom-bu adolat dini. Islomga ergashganlar xam adolat va haqiqat ummatlaridir. Buning bariga esa rasulullohning mana bu birgina ishlari ulkan namuna bo‘la oladi.
“U zot Badr kuni sahobalarining saflarini qo‘llaridagi kichik tayoq bilan to‘g‘irlab borardilar, shunda Adiy ibn Najjor jamoasining sherigi Savod ibn Uzayyaning yonlaridan o‘tayotib, u safdan chiqib turganini ko‘rgach, to‘g‘ri turgin ey Savod!, deya qo‘llaridagi tayoqcha bilan tegib qo‘ydilar. Shunda u: “Rasullulloh, og‘ritdingiz, Alloh sizni adolat ila yuborgan, men ham endi sizdan o‘ch olayin”, dedi. Rasullulloh: “Mayli, olaqol!”, dedilar. Savod bo‘lsa: “Menga tayoqni tekkizganingizda kuylagim yo‘q edi, degandi, Allohning payg‘ambari qorinlarini ochib berdilar-da, mana o‘chingni olgin!, dedilar. U bo‘lsa u zotning qorinlarini mahkam quchib, o‘pib oldi ...
Mana sizga Islomning o‘rnatgan adolati-yu, uning cheksiz foydalaridan bir ko‘rinish. Boshqa podshohlik va amirliklar tarixida adolatni ko‘rmoqchi bo‘lsangiz Jahongirmirzo, Amir Temur hazratlarining tuzgan saltanatlariga bir nazar tashab qo‘ying!
Bag‘rikenglikning ta’rifimizdagi ikkinchi asosi bardoshlilik haqida ham ko‘plab gapirish mumkin. Ammo... Bardoshlilik – yaxshi xislat va fazilatlardan sanaladi. Shunday ekan bardoshli kishi barcha jamiyat a’zolari tomonidan seviladi. Chunki bunday inson jizzaki bo‘lmaydi. Ichi birovning sirlari bilan to‘lib ketsa ham, uni oshkor qilmaydi. Qalbida g‘azab yoki nafratni ko‘tarib yurmaydi. Shunday bo‘lganidan keyin u jamiyat manfaatlari va taraqqiyoti yo‘lida muhabbat bilan harakat qiladi. Natijada tashqi ta’sirlarga ham o‘ziga xos munosabat bildira oladi. Hozirgi kunda avj olgan “Xalifalik tuzish”, “Islom davlati”ni barpo qilish g‘oyasining vakillarida ayni shu jamiyat va davlatga nisbatan nafrat va g‘azab bor. Demak, bag‘rikenglikning bir qismi bo‘lgan “bardoshlilik” jamiyat a’zolarini bunday g‘oyalarga o‘ralashib qolib, davlat rivojlanishiga ulkan zarar keltirishdan saqlaydi.
Bag‘rikenglik orqali turli millat va din vakillarining orasida muhabbat uyg‘onadi. Bu esa “davlat sivilizatsiya” si uchun muhim o‘rin tutadi.
Chunki rivojlanish uchun hamma birdek harakat kilishi lozim. Agar jamiyatdagi kishilar bir – birini dini, millati sababli ajratib bir yoqadan bosh chiqarmasa, kutilgan rivojlanishni “TUSH” da ko‘rish mumkin, xolos.
Bag‘rikenglik orqali jamiyat a’zolari sodda til bilan aytganda xalq orasida psixologik barqarorlik hamda xavfsizlikni paydo bo‘lishida “Podshohning toji” (chunki tojsiz podshohni tasavvur qilish qiyin)kabi vazifani o‘taydi.
“Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bag‘rikenglik orqali insonning immunetiti mustahkam bo‘ladi. Shu bilan birga depression holatlar sodir bo‘lishi kuzatilmaydi”, deyiladi AQSHda chop etilgan jurnallarning birida.
Xulosa shuki, bugungi diniy-ma’rifiy sohadagi islohotlar xalqimizning tarixiy-madaniy tajribasi mahsuli sifatida Harakatlar strategiyasining beshinchi ustuvor yo‘nalishidan kelib chiqib, Prezident Shavkat Mirziyoyevning turli millat va konfessiyalar o‘rtasida hamkorlik, o‘zaro hurmat va birdamlik muhitini mustahkamlash, konfessiyalar, millatlar va madaniyatlararo muloqotni qo‘llab-quvvatlash va asrash, yurtimizda tinchlik va totuvlikni ta’minlashga qaratilgan izchil va puxta o‘ylangan strategiyasi xalqaro hamjamiyat tomonidan to‘la qo‘llab-quvvatlanayotganining yaqqol dalilidir.
Tuxtayev Ilhomjon
“Xoja Buxoriy” o‘rta maxsus islom
bilim yurti 3 kurs talabasi
Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.
Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.
Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.
Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.
Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.
Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.
«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.
Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.
«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.
Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.
Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.
«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.
Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.
«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.
Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.
«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.
Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.
Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.
Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor.
iccu.uz