O`zbekiston musulmonlari idorasi

Jazosi juda og'ir

25.07.2023 5448 7 min.

So'nggi yillarda jahonning barcha mamlakatlarida 14–34 yoshli o'smirlar orasida o'z joniga qasd qilish holatlari ortib boryapti. Statistik ma'lumotlarga ko'ra, kuniga 3 ming kishi, har yili esa 1 mln.dan ortiq kishi o'z-o'zini o'ldiradi. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti tomonidan keltirilgan ma'lumotlarga ko'ra, Lotin Amerikasi, Arab va Osiyo mamlakatlarida suitsid ko'rsatkichlari nisbatan past darajada. O'rta darajaga Shimoliy Yevropa, Shimoliy Amerika, Janubi-sharqiy Osiyo va Tinch okeanining G'arb qismidagi mamlakatlar kiradi. Suitsid ko'rsatkichi Sharqiy Yevropa mamlakatlarida yuqori. Shu nuqtai nazardan, rivojlangan Yevropa davlatlarida mazkur muammo o'ta dolzarb hisoblanadi.

Mutaxassislarning ta'kidlashicha, o'z joniga qasd qilish birdaniga ro'y bermaydi. O'zini o'ldirgan o'smirlarning 90 foizi qaysidir darajada ruhiyat muammosiga uchraganlardir.

Hususan, bu salbiy illat yurtimiz yoshlariga ham ta'sir o'tkazmoqda. Yaqinda ijtimoiy tarmoqlarda 12 yoshli o'quvchi qiz o'z joniga qasd qilgani haqida xabar tarqaldi. Ilgariroq esa 17 yoshli qiz ham o'zini o'ldirgani aytilgan edi. Bu qarorga kelgunicha u qizlarning qalbida nimalar o'tgani o'ziga ayon. Negadir aksar suitsid holatlari balog'at ostonasidagi yoshlarda ko'p uchramoqda. Keling, buning sabablarini o'rganib ko'ramiz:

Sehr-jodu. Afsuski, bugun shariatimiz qat'iy man etgan sehr-jodu bilan shug'ullanayotgan kimsalar ko'payib boryapti. Sehr bor narsa. Baqara surasining 1g'2-oyatida Alloh taolo Bobil shahriga Horut va Morut nomli ikki farishtani sinov tariqasida tushirgani, ular: “Biz faqatgina sinov (vositvsi) miz, (bizga ishonib) kofir bo'lib qolma!” deb ogohlantirgani bayon etilgan.

Shariat man etgan har bir narsaning zamirida ulkan hikmat mujassam ekani bugun yana ham yaqqolroq namoyon bo'lmoqda. Birgina misol, Islom ta'limotida behuda suratga tushaverish durust emasligi aytiladi. Bugun aksariyat sehrgarlar odamlarning suratiga qarab, ularni jodu qilishmoqda. Shunday ekan, behuda suratga tushib, tarqatavermaslik zarur.

Buzg'unchilar ta'siriga tushib qolish. Muqaddas dinimizga yot g'oyalar targ'ibotchilari yoshlari sehr-jodu orqali o'z saflariga qo'shishmoqda. Bu jarayonda ularga yoshlarning ijtimoiy tarmoqlarga qo'yayotgan suratlari qo'l kelayotganini hech kim inkor etmaydi. Shu bois suratlarni ijtimoiy tarmoqlarga behuda qo'yishdan ehtiyot bo'lish kerak.

Farzandning qarovsiz qolishi. Ota yoki ona yoxud ikkisining ham yo'qligi bola ruhiyatiga qattiq ta'sir ko'rsatadi. Ayni ana shu balog'at yoshi qiz bolaning o'ta nozik davri bo'lib, ham jismoniy, ham ruhiy tomondan o'zgarishlar bo'ladi. Individual fe'l-atvor shakllanadi. Kayfiyati tez-tez o'zgarib, qaysar, o'jar, jahldor bo'lib qoladi. Bu davrda qiz bola onasining qo'llab-quvvatlashi, e'tibori va maslahatiga muhtoj bo'ladi. Qizlarga alohida hurmat va mehr bilan munosabatda bo'lish haqida Rasulullohning ko'rsatmalari ham bor. Onalar ham donolik bilan qizlariga sirdosh bo'lib yordam berishlari zarur.

Ruhiyatidagi o'zgarishlar. Qiz bolalar hissiyotga beriluvchan bo'lgani uchun ular ko'p tushkunlikka (depressiya) tushadilar. Buning asosiy sababi, bekorchilik, bemaqsad yashash, organizmda gormonlar, moddalar almashinuvidir. Shu davrda onadan sezgirlik talab qilinadi. Olimlar banda boshiga musibat, sinovlarga duch kelganda hadislar aytilgan: “Ya Haliymu ya Aliym, ya Aliyyu ya Aziym” duosini o'qib, so'ng Rabbimizdan astoydil va chin ixlos bilan hojatlarini so'rasa, inshoalloh, U Zotning izni bilan mushkuli oson bo'ladi, deyishgan.

Ota-ona o'z farzandini eshitmasligi, u bilan samimiy suhbatdosh bo'lolmasligi yomon. Turli ijtimoiy qatlamlardan chiqqan bolaning tengdoshlari oldida o'ksib qolishining sababi, oilaviy nizo va bosimlar, qo'pol munosabat hamda bepisand muomala, pirovardida nomukammallikni his etib, shu kabi tuyg'ularni engib o'tolmaslik, muammolar oldida ojiz qolishdir. Asosiysi, masalani tashqaridan emas, ichkaridan turib asl mohiyatiga kirilmasa, o'z joniga qasd qilish ko'rsatkichlari ko'payib boraveradi.

Diniy tushunchalarning kamligi. O'z joniga qasd qilganlar Allohning taqdiridan norozi, Uning cheksiz ilohiy ne'matlariga noshukrlik qiladigan, sinovlarga sabr qilolmaydigan kimsalardir. Qur'oni karimda: “Ey imon keltirganlar! Mol-mulklaringizni o'rtada nohaq (yo'llar) bilan emangiz! O'zaro rozilik asosidagi tijorat bo'lsa, u bundan mustasno. Shuningdek, o'zlaringizni (bir-biringizni nohaq) o'ldirmangiz! Albatta, Alloh sizlarga rahm-shafqatlidir”, deyiladi (Niso surasi, 29-oyat). Oyatdagi “o'zlaringizni o'ldirmangiz!” jumlasi bir necha xil tafsir qilingan: “Bir-biringizni o'ldirishingiz o'zingizni o'ldirganingiz bilan barobardir. Zero, hammangiz bir xil dinga mansub kishilarsiz”.

“O'z joningizga o'zingiz qasd qilmangiz”. Ya'ni, hayot qiyinchiliklariga bardosh bera olmay yoki biror narsaning alamiga chidayolmay o'zini o'zi o'ldirish taqiqlanmoqda.

Imom Muslim, Imom Termiziy va boshqa muhaddis allomalar rivoyat qilishgan sahih hadislarda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam o'z joniga qasd qilib o'lgan kimsa qiyomatga qadar o'zini o'zi ana shu azob bilan azoblab yotishidan ogohlantirganlar.

O'tkinchi hoyu havas. Balog'at yoshidagi qizlarimiz sof va ishonuvchan qalbi bilan har kimning gapiga quloq solaveradilar. O'tkinchi, aldamchi his-tuyg'ularni muhabbat deb o'ylaydilar. Ba'zi qizlarimiz soddaligi oqibatida nomusi toptalgandan so'ng bugungi kundagi ijtimoiy tarmoqlardagi axloqsiz video-roliklar, bema'ni seriallarning ta'sirida serial qahramonlariga taqlid qiladilar. Dinimizda sevgi va muhabbat harom hisoblanmaydi. Ammo ikki jins orasidagi harom aloqalar, shahvoniyat ortidan ko'rlarcha ergashish emasdir. Buni shariat harom qilgan. Ikki jins o'rtasidagi aloqa va muhabbatning halol echimi – nikohdir. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam aytdilar: “Bir-birini yaxshi ko'rgan (yigit va qiz) ikkisi uchun (oradagi muhabbatni ziyoda qilishda) nikohga teng keladigan (boshqa narsa)ni topa olmaysiz”(Imom Ibn Moja va Imom Hokim rivoyati).

Biz onalar farzandlarimiz tarbiyasiga mas'ul ekanmiz, ularni bee'tibor qoldirmasligimiz lozim. Maktabdagi holatidan xabardor bo'lib turish kerak, ikki tomonlama tarbiya ishlarini hamjihatlikda olib borilishi zarur. Kimlar bilan dugona bo'layotgani, televizorda nimalar ko'rayotgani, telefonda kimlar bilan gaplashayotganini nazorat qilishimiz zarur.

Yoshlarimizning ta'lim-tarbiyasiga yanada jiddiy yondashish barchamizning burchimizdir.

Robiyaxon TOHIROVA

MAQOLA

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

O‘zbekiston xalqining 35 ta AN’ANAVIY QADRIYATI

20.08.2026 56822 6 min.

Bugun aziz Vatanimizning har bir farzandining yuragi hapqirib turibdi. Negaki, biz Ona-yurtimizning eng ulug‘, eng aziz ayyom – Mustaqillik bayramini, O‘zbekiston Respublikasi istiqlolini qo‘lga kiritganining 35 yillik shodiyonalarini katta tantana qilayapmiz.

Jannatmakon yurtimiz, muqaddas Vatanimiz, dono xalqimizning diniy qadriyatlari, milliy an’analari nihoyatda bisyor, beqiyos va betakror bo‘lsa-da, qutlug‘ ayyom arafasida dorilomon kunlarga yetkazgani uchun yana va yana shukr qilish maqsadida bu yil Mustaqilligimizni 35 yilligini nishonlayotganimiz uchun faqat 35 tasinigina zikr qilmoqchimiz:

Oila muqaddasligi – jamiyatning mustahkam asosi.
Ota-onaga hurmat – ota-onani e’zozlash va ularning xizmatlarini qadrlash.
Mehmondo‘stlik – mehmonni ochiq chehra va ochiq ko‘ngil bilan kutib olish.
Mehnatsevarlik – halol mehnat va kasb-hunarni qadrlash.
Kattalarga hurmat – oqsoqollar va nuroniylarni e’zozlash.
Tinchliksevarlik – tinch-totuv hayotga intilish.
An’analarni asrash – milliy urf-odat va udumlarni saqlash hamda davom ettirish.
Ma’naviyat – yuksak axloq va milliy-diniy qadriyatlarga hurmat.
Poklik – uyda, kiyimda, tanada va ko‘ngilda ozodalikka rioya qilish.
Dasturxon saxovati – mehmonni saxovat va mehr bilan kutib olish.
Qo‘shnichilik qadriyatlari – mahallada ahillik va o‘zaro yordam.
Yordamga tayyorlik – yaqinlar va muhtojlarga muruvvat ko‘rsatish.
Kamtarinlik – odobli va kamtarona hayot kechirish.
Yosh avlodga g‘amxo‘rlik – farzandlar tarbiyasiga alohida e’tibor berish.
Ayollarga hurmat – ona, rafiqa, opa-singillarni qadrlash.
Ta’limga intilish – ilm olish va bilimni qadrlash.
Or-nomus – halollik va vijdon bilan yashash.
Marosimlarga rioya – milliy marosim va oilaviy udumlarni e’zozlash.
So‘zga sodiqlik – va’daga vafo qilish.
Matonat va sabr – qiyinchiliklarga bardosh bilan yondashish.
Hunarmandchilikni qadrlash – milliy hunar va ustachilik an’analarini asrash.
Tabiatga mehr – yer, suv va atrof-muhitni avaylash.
Bag‘rikenglik – turli millat, din va madaniyat vakillariga hurmat bilan munosabatda bo‘lish.
Odob-axloq – yuksak muomala madaniyatiga amal qilish.
Milliy bayramlarni e’zozlash – Navro‘z, hayitlar va Mustaqillik bayramini qadrlash.
Adolat – halollik, tenglik va qonun ustuvorligini qadrlash.
Milliy musiqa va raqslar – ajdodlardan meros bo‘lgan san’atni asrash.
Til va madaniyatni asrash – o‘zbek tili va milliy merosni e’zozlash.
Vatanparvarlik – Vatanni sevish va uning ravnaqiga hissa qo‘shish.
Millatlararo totuvlik – turli millat va elat vakillari o‘rtasida ahillikni mustahkamlash.
Jamoaviylik – hamjihatlik va o‘zaro hamkorlik.
Minnatdorchilik – qilingan yaxshilikni qadrlash.
Ustozga hurmat – ustozlarni e’zozlash va ularning mehnatini qadrlash.
Milliy kiyimlar – milliy madaniyat va odob timsoli sifatida qadrlash.
Ajdodlarga hurmat – tarixiy meros va milliy ildizlarni e’zozlash.

* SIZ yana qo‘shishingiz mumkin...

*** ENG muhimi: yo‘qotib qo‘yishdan oldin ularning QADRIGA yetish !!!

Qur’oni karim oyati karimalari;
Janobi Payg‘ambarimiz alayhissalomning muborak hadisi shariflari;
dinimiz asoslari;
shariatimiz ahkomlari;
sharqona odoblarimiz;
mazhabimiz me’yorlari;
jamiyatshunoslik aloqalari;
odamgarchilik munosabatlari;
insoniy tuyg‘ular;
ruhshunoslik sir-asrorlari;
yurtimiz urf-odatlari;
o‘zbekchilik qoidalari;
madaniyatimiz axloqlari;
insoniy aql va axloqiy normalar;
dono maqollarimiz;
milliy an’analarimiz;
diniy qadriyatlarimiz;
xalqimiz ong-tafakkuri;
millatimiz mentaliteti,
an’anaviy falsafasi;
o‘zbek xalqining ilg‘or qadriyatlari;
ulug‘larimiz hikmatlari;
dono xalqimiz dunyoqarashi;
musulmonchiligimiz ko‘rsatmalari

a s o s v a n ye g i z l a r i d a

ulug‘ ajdodlarimizdan davom etib kelayotgan duru gavhar rivoyatlari va noyob hikmatlari,
buyuk ota-bobolarimizdan eshitib kelayotgan tillo bilan teng pand-nasihatlari va betakror hikoyalari,
mehribon ota-onalarimizdan o‘rganib kelayotgan gavhar o‘gitlari va mislsiz so‘zlari,
elimiz tanigan va xalqimiz tan olgan ustozlarimizdan ta’lim olib kelayotgan zar tushunchalari va bebaho ilmlari,
jannatmakon yurtimiz – muqaddas Vatanimiz ta’lim maskanlarida taralayotgan durdan a’lo fanlar va beqiyos bilimlar,
zamonaviy olimlarning bilimlari, turli soha mutaxassislarining ajoyib kashfiyotlari,
bugungi kunda va doim kerak bo‘ladigan hayotiy masalalar, dolzarb mavzular, qiziqarli ma’lumotlar hamda xalqimiz orasida e’tirof etilgan mezonlar

Bu ro‘yxatni yana ko‘plab davom ettirish mumkin... Biroq fikrimizni muxtasar qilgan holda Allohdan O‘zbekiston xalqining bunday fazilatlari yanada ko‘payishini, yurtimiz tinch, osmonimiz musaffo, xalqimizga sihat-salomatlik, oilalarimizga baxt-saodat so‘rab qolamiz.

Alloh taboraka va taolo har bir xonadonga sog‘lik-salomatlik, tinchlik-xotirjamlik, ilohiy fayz-baraka, ko‘pdan-ko‘p yaxshiliklar ato etsin!

Iloho jannatmakon yurtimiz tinchligi, muqaddas Vatanimiz ravnaqi, dono xalqimiz salomatligi va farovonligi uchun, muborak dinimiz kamoloti hamda masjidu-madrasalarimizni obodligi uchun muhtaram Yurtboshimizning dono rahbarliklari ostida, hukumatimiz tomonidan oqilona olib borilayotgan xayrli, savobli ishlarni amalga oshirish maqsadida viloyatlarimiz rahbarlari hamda shahar va tuman rahbarlarining boshchiliklaridagi mehnatkash xalqimiz olib borayotgan barcha xayrli, yaxshi, savobli ishlarda Alloh taolo O‘zi madadkor bo‘lsin! Turmushimiz obod, xirmonlarimiz mo‘l, oilalarimiz mustahkam, bolalarimiz har tomonlama sog‘lom, ma’naviyatimiz yuksak bo‘lsin!

Mehribon Parvardigorimiz dono xalqimizni doimo turli xil o‘rinlarda har xil shakllarda qilayotgan yaxshi, xayrli, chiroyli, savobli ishlarini O‘z dargohi ilohiysida qabul aylasin! Iloho xalqimizga tinchlik-xotirjamlik, sihat-salomatlik, oilalarimizga fayzu ilohiy, baxt-saodat, to‘kin-sochin dasturxonlar nasib qilsin! Mehribon Parvardigorimiz O‘zi – eshitib turuvchi, ko‘rib turuvchi va bilib turuvchi Zot! Hammalarimizning dillarimizdagi niyatlarimizni, qalbimizdagi orzularimizni va barcha hojatlarimizni o‘ylaganimizdan ham afzali-ziyodasi bilan ravo qilsin!

Iloho dehqonchiliklarimizga va kasb-korlarimizga xayr-baraka berib, ishlarimizda ko‘pdan-ko‘p omadlar, muvaffaqiyatlar va behisob xursandchiliklar ato etib, ikki dunyoda ham azizu mukarram aylasin!

Ibrohimjon domla INOMOV