Islom dinida birovning haqiga xiyonat qilish, halol mehnat bilan topgan molini zo‘rlik va aldov yo‘li bilan olish, o‘g‘rilik qilish og‘ir gunoh, qabih odat hisoblanadi.

Tug‘ruq jarayoni qiyin kechib, Nasibaning farzandi uch kun deganda dunyoga keldi. Ammo onani saqlab qolish uchun bolaga ancha shikast yetkazildi. Natijada sog‘lom bola nogiron bo‘lib tug‘ildi. Uning DTSP tashxisi qo‘yilgan bolasiga davo istab bormagan shifoxonasi qolmadi. Qayerda yaxshi davolash klinikasi bo‘lsa, o‘sha yerga olib bordi. Afsus, davolanishlar natijasiz qolaverdi. Nogiron boladan or qilgan ota undan yuz o‘girdi, ular ajralishdi.

Yosh bo‘lganligi uchun Nasibaga ko‘plab oila qurish taklifi tushdi. “Faqat nogiron bolangizni onangizga tashlab ketasiz” yoki “bolani nogironlar uyiga topshiramiz” degan shartlar bilan sovchilikka kelishardi. Nasibaning bor dunyosi, ishonchi, boyligi va baxti shu nogiron farzandi edi. Farzandim kerak bo‘lmaganlar bilan oila qurolmayman, deb barcha sovchilarni rad etdi.

Oradan yillar o‘tdi, Nasibaga bir “mard” uchradi. Aylanib ham, o‘rgilib ham uning bola haqida qayg‘urib gapirishlari, har ikki gapning birida “bolani o‘z ismi-sharifimga olaman, davolataman, qo‘limdan kelgan barcha imkoniyatlarni qilaman. Bisotimda ancha yerlarim bor, ularni birini sotib albatta, uy-joy bilan ham ta’minlayman” deyishini kanda qilmasdi. Bu gaplarni eshitgan barcha qarindoshlar ham, “turmush quraver, bundan yaxshisi bo‘lmasa kerak. Axir bolangga o‘z otasidan ziyod qayg‘urmoqda”, deb unga nasihat qilishdi.

Nasiba bolani davolata-davolata ancha moliyaviy tomondan ham zaiflashib qoldi. O‘zining iqtisodiy tomoni nochorligini hisobga olib, Turg‘unboyga juftlik sifatida unchalik to‘g‘ri kelmasa-da unga turmushga chiqdi. O‘zini mehribon qilib ko‘rsatgan Turg‘unboy atrofdagilar nazdida o‘ta savobgar deb tanildi. Bolaning davolanishi uchun 1-2 bor poytaxt xarajatlarini to‘laganday bo‘ldilar-da hammaning ishonchiga kirdi. Bir tomondan bergan plastik kartochkaning egasi boshqaligidan xavfsiragan Nasiba erini savolga tutganda, shunday javob qildi: “Mendan anchagina qarzi bo‘lganligi uchun plastikda qarzini uzish uchun berilgan” deb aldab qo‘ydi.

Oradan bir yil o‘tar-o‘tmas firibgarning asl basharasi ochila boshladi: “Ayasi, mening ishlarim biroz yurishmayapti, iltimos, 4-5 so‘m yo‘l kira berib tur. Nasiba eriga achinibgina qolmay unga o‘g‘lining pensiyasidan “yo‘lkiralar” berib turdi. Bu yo‘lkiralarning keti uzilmasdi.

Ba’zida uning qo‘lida ko‘proq pul tushib qolishining sababi – birovlarning ishonchiga kirib, aldab qarz olardi. Keyin yana bir kasbi ma’lum bo‘ldi-ki “Nizoli odamlar orasiga tushib pul undirish”  (razborchik) bo‘lgan. Bu ham unga biroz daromad keltirib turgan.

Aslida hech bir ishning boshini tutmagan Turg‘unboy o‘ziga boylik keltiruvchi sirli sandiq topdim, deya Nasibani boshini aylantirgan ekan.

Oilasini ijaraga olib chiqib ketgan Turg‘unboy ijara pulini ham Nasibaning o‘ziga to‘lattira boshladi. Nasibaga moliyaviy yordam berib turgan onasi Fotima ayaga bu qimmatga tushayotgani uchun ijaradan qizi va nabirasini uyiga ko‘chirib o‘tdi. Bir so‘m pul topmagani yetmaganday, uyga odam ergashtirib ichkilikbozlik qiladigan odatini boshlab yubordi. O‘zini juda mo‘min-qobil ko‘rsatgan soxta otaning xurmacha qiliqlari sekin-sekin ko‘paya boshladi.

Nasiba bir gal pensiya va aliment pullaridan biroz orttirib qo‘y sotib oldi va o‘g‘lining davolanishiga yarab qolar, deb uni boqa boshladi. Bundan xabar topgan Turg‘unboy adirda qo‘ylarim bor, bersang ularga qo‘shib boqaman deb qo‘yni ham olib ketdi. Va Fotima ayadan har oy qo‘y yemlari uchun 20-30 ming sum pul ham olib ketardi. Olti oy o‘tib qo‘yni olib kelishini aytganda, Turg‘unboy paysalga soldi. Erta olib kelaman, indin olib kelaman. Bir galgi qistovlardan so‘ng Turg‘unboy vaqti yo‘qligini rukach qildi. Shunda Fotima aya qo‘yni qayerdaligini aytsa, o‘zi borib olib kelishini aytdi. Bu javobni kutmagan Turg‘unboy qopqonga tushgan sichqonday tipirchilab qoldi. Va “Qo‘yingiz kasal bo‘lib o‘ldi” degan javobni aytdi. Shu yo‘l bilan o‘zicha qo‘yni ham “halolladi”.

Bu orada ishim yurishmayapti, menga tegishli bo‘lgan fermer xo‘jaligini asossiz tortib olishdi, menga ozroq pul berib turing zora ishim hal bo‘lsa, qarzlarimni baridan qutilaman deb Fotima ayadan 400 ming sum qarz ham so‘radi. Fotima aya ishlari o‘ngidan kelsa, vaziyati o‘nglansa, zora barcha qarzlarimni berar deb umid qilgani holda qarzga yana pul berdi. Bunday qarzlarning soni anchaga ortdi. Ammo to‘lashni xayoliga keltirmayotgan Turg‘unboy yana yuzsizlarcha Fotima xolaning uyiga kelaverardi.

Bu orada Nasiba yana farzandli bo‘ldi. O‘z bolasi tug‘ilar-tug‘ilmas nogiron farzand uning soxta tilidan ham tushib qoldi. U faqat o‘z farzandi haqida gapirardi: “Barcha e’tiboringni o‘g‘lingga berib, qizim esingdan chiqmasin, yaxshilab qara”. Ammo o‘z farzandi xarajatlariga ham pul bermasdi. Barcha iqtisodiy xarajatlarni Fotima aya o‘z yonidan qilardi. U esa nogironning pulini sarflashdan nariga o‘tmadi.

Asl basharasi ochilgan Turg‘unboyning yana hunarlari ko‘paya bordi. Bir kuni mahalla somsaxonasida uch-to‘rtta hamtovoqlari bilan 160 ming so‘mga ichkilikbozlik va somsaxo‘rlik qilib: “Pulni xotinimdan olasizlar, unga berib qo‘yganman” deb jo‘nab ketibdi.

Zero, Qur’oni karimda bunday illatli kishilarni harom yo‘ldan qaytishga, Alloh nasib etgan pokiza rizqni iste’mol qilishga chaqirib shunday deyiladi: “Mol dunyolaringizni oralaringizda nohaq harom yo‘llar bilan yemangiz...” (Baqara surasi, 188-oyat).

Bu voqealardan shokka tushayotgan Fotima aya chidab turolmadi: “Barcha qarzlarimni to‘laysan, shuncha sabr qilganim yetar” deganlarida: “Men sizdan hech qanaqa qarzdor emasman, biroz bo‘lsa-da xotin bola-chaqamni boqdim, shularning evaziga qarzlaringizni ayirboshlaymiz”, dedi munofiqona.

Bu gaplardan fig‘oni falakka chiqqan Fotima aya: “Mayli, pulim ham kerakmas, senga sadaqa, ammo meni tinch qo‘y, uyimga qadam bosma”, dedilar.

Nasiba qattiq aldanganini tobora his qilib borardi. U bu ishlarga qanday yechim topishini bilmay qoldi. Undan qanday qutulishni ham. Axir uni ham boqishga, xurmacha qiliqlarini ko‘tarishga va ichkilikbozligiga ortiq bardosh berolmaydi. Endi bu odamdan qanday qutulsa bo‘ladi. Axir bu niyatda unga turmushga chiqmagan edi-ku!

Mubina IXLOSOVA