Qur’oni karimda ko‘p qissa, bitik,
Hikmatga limmo-lim, ummatga yutuq.
Bir ibrat kelmishdir Kahf surasida,
Bani isroillik Muso haqida.
So‘ylab bergaydurman solsangiz quloq,
Hikoya tarzida boshdan to oyoq.
Muso payg‘ambardan xutba chog‘inda
So‘rdilar: «Kim erur bilimli banda?»
O‘ylamay «men» deya berdilar javob,
Buning-chun Allohdan eshitdi itob:
«Ikki dengiz tutash bo‘lgan makonda,
Uchragay sendan-da bilimli banda».
Dedi: «Ey Allohim, qaydan topaman?
Axir bu borada ojiz bandaman».
Dedi: «Bir savatga baliq solasan,
Yo‘qotgan chog‘ingda uni topasan».
Xizmatkor Yusha’ga berdi-yu farmon,
Ikkovlon yo‘l oldi dengizga tomon.
Turdilar, yurdilar, qushdek yeldilar,
Oxiri manzilga yetib keldilar.
Unutib qo‘ydilar savatni aniq,
Dengizga tushdi-yu, yo‘qoldi baliq.
Sal yurgach, och qoldi, holdan ham toldi,
Yonboshlab ozgina mizg‘ib ham oldi.
Xodimga buyurdi: «Tushlikni keltir,
Rosa charchadik-ku, o‘zing ham o‘tir».
Yigit uzrin aytdi: «Kechiring, esiz,
Bunday bo‘lishini bilmabman hargiz.
Unutibman, xarsang uzra qolibdi,
Ajabo, dengizda yo‘l ham solibdi».
Baliq yo‘qolmog‘i Allohdan edi,
Muso ul yigitga jilmayib dedi:
«Qo‘yaver, bo‘lmagin hadeb pushaymon,
Biz istagan narsa shu edi, inon».
Qaytib borib darhol ko‘rdilar anda,
Yashilga burkangan solih bir banda.
Yuzida oy balqir, ko‘zida quyosh,
Tik boqishga yurak berolmas bardosh.
«Senga o‘rgatilgan rushddan o‘rgatgin»,
Deya o‘tirdilar yoniga sekin.
Dedi: «Sening sabring yetmaydi bunga,
Ulamoq kerakdir kunlarni tunga.
G‘ayb ilmi go‘yoki tubi yo‘q ummon,
Undan inju termoq aniq dargumon».
Dedi: «Inshoalloh, sabr etgaymen,
Bu ila murodga aniq yetgaymen».
Dedi: «Unda bitta shartim bor senga,
Neki ko‘rsang, savol bermaysan menga».
Shartga rozi bo‘lib, yurdilar ravon,
Kemaga chiqishdi to‘lamay tovon.
Yarim yo‘lga yetgach, o‘rnidan turdi,
Boltani oldi-yu, burchakka yurdi.
Katta bir taxtani o‘yib tashladi,
Bu amal Musoning ko‘nglin g‘ashladi.
So‘rdiki: «Yo tavba, bu nima odat?
Cho‘kib ketamiz-ku, bu ishing g‘alat!»
Dedi: «Axir menga va’da qilganding,
Sabring yo‘qligini boshdan bilgandim».
Dedi: «Unutibman, kechirgin bir bor,
Do‘stingni jazoga tortmagin zinhor».
Hamroh etmoqlikka zo‘rg‘a ko‘ndirdi,
Ammo bir amali qalbin sindirdi.
Chunki yosh bolani o‘ldirib qo‘ydi,
Muso qotillikni gunohga yo‘ydi.
Dedi: «O‘ldirding-ku, begunoh jonni!
So‘rog‘i qattiqdir to‘kilgan qonning».
Dedi: «Ikkinchi bor va’dangni buzding,
Bu bilan hamrohlik rishtasin uzding».
Dedi: «Bundan keyin bersam gar savol,
Ne chora ko‘rsang ham olmayman malol.
Oxirgi marta ham kechirgin meni,
Va’damda turmasdan qiynadim seni».
Ikkovlon safarda etdilar davom,
Bir shahar ahlidan so‘rdilar taom.
Ularni ziyofat qilmadi hech kim,
Mehmonning hurmatin bilmadi hech kim.
Yurib ketar ekan noumid bo‘lib,
Qorin och, tinka yo‘q, ko‘zga chang to‘lib,
Yiqilay deb turgan devorni ko‘rdi,
Bilakni shimarib, turg‘izib qo‘ydi.
Dedi: «Zolimlarning g‘amini yeding,
Xohlasang, buning-chun haq olar eding».
Dedi: «Ajrashmasak bo‘lmaydi endi,
Senda toqatsizlik uchquni yondi.
Endi aytib beray, eshit birma-bir,
O‘rtamizda boshqa qolmasin hech sir.
Miskinga tegishli kema erdi ul,
Teshmasam bo‘lmasdi, boisidir bul:
Daryoning ortida bir podshoh bo‘lib,
Barcha kemalarni olardi tortib.
Nuqsonli kemani kim ham olardi?
Miskinning kemasi omon qolardi.
Bolani o‘ldirdim, sababi ayon:
Ota-onasiga qilardi tug‘yon.
Chunki alar mo‘min-musulmon erdi,
Bu ishim ularga omonlik berdi.
Uning badaliga solih, mehribon
Farzandlar bermoqni xohladi Rahmon.
Ikki yetimniki edi ul devor,
Alarning otasi o‘tgan taqvodor.
Tagiga xazina joylangan edi,
Birov ko‘rmasin deb loylangan edi.
Yana qanchadir vaqt shunday turar deb,
Voyaga yetishgach, shoyad ko‘rar deb,
Rabbing u devorni tiklatdi menga,
Bu ishning boisi hikmatdir senga.
Bularning barchasi xayrli yo‘ldir,
Neki ko‘rgan bo‘lsang, ta’vili shuldir».
Hadisi sharifda berilgan darak,
O‘sha solih banda Xizrdir beshak.
Iloho, ko‘paysin bilimli banda,
Olimlar izzatda, nodon – sharmanda.
Qur’on qissalari hikmatga bisyor,
Alloh barchamizga bo‘lsin madadkor!
Erkin QUDRATOV,
Mir Arab o‘rta maxsus islom bilim yurti Hadisi sharif fani mudarrisi
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati