“Kimki narda o‘ynasa, Alloh taologa va Uning Rasuliga itoatsizlik qilibdi” (Imom Abu Dovud, Imom ibn Moja rivoyat qilgan).
Narda o‘ynash taqiqlanishining sababi vaqtni isrof qilish va qimor o‘yinlariga o‘rganib qolishdan iboratgina emas, unda unga ortiqcha bog‘lanib qolmaslikni va ko‘p vaqt o‘ynamaslikni shart qilib uni o‘ynash mumkin bo‘lib qolar edi. Masalan, biror kishi ishdan keyin 5-10 daqiqa dam olish uchun o‘ynayman, deyishi mumkin. Bir qarashda bunda hech qanday g‘ayritabiiy narsa yo‘qdek, ammo ana shu holatda ham narda o‘ynash qat’iyan taqiqlangan.
Nofe’dan rivoyat qilinadi:
«Abdulloh ibn Umar o‘z ahlidan birortasining nard o‘ynaganini bilsa, o‘shani urar va nardni sindirib tashlar edi».
Sharh: Ulug‘ sahobiy Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhuning bu ishlari barcha ota-onalar, oila boshliqlariga namunadir. Har bir oila boshlig‘i o‘z qo‘l ostidagilar nima bilan mashg‘ul ekanini ziyraklik bilan kuzatib turishi va noshar’iy ishlar sodir bo‘lsa, darhol chora ko‘rishi lozim.
Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi:
«Unga hovlisida turadigan ahli baytidan ba’zilarining nardi borligi xabari yetdi. Bas, u ularga odam yuborib «Agar nardni chiqarib tashlamasangiz, sizlarni chiqarib tashlayman» dedi va bu ishlarini inkor qildi».
Sharh: Nardni o‘ynash u yoqda tursin, uni o‘ynaydigan taxtasi, donalari va toshlarini ham uyda saqlash mumkin emas ekan. Nard o‘ynagan kishiga emas, balki uni uyida saqlab turgan kishiga nisbatan shu qadar keskinlik qilgan ekanlar.
Robia ibn Kulsum ibn Jabrdan u otasidan rivoyat qilinadi:
«Ibn Zubayr bizga xutba qildi.
«Ey Makka ahli! Menga xabar berishlaricha, qurayshlik ba’zi kimsalar bir o‘yin o‘ynashar ekan, uning nomi nardisher ekan» dedi. U chapaqay edi. «Alloh «Albatta xamr va qimor rijsdir, shaytonning amalidandir...» degan.
«Albatta, men Allohning nomi ila qasam ichib aytamanki, kim uni o‘ynab, qo‘lga tushib, mening oldimga keltirilsa, men uni sochida va basharasida iqobga olaman va kiyimlarini uni oldimga olib kelgan odamga beraman», dedi».
Sharh: Abdulloh ibn Zubayr roziyallohu anhu bir muddat Makkada hokim bo‘lib turganlari hammaga ma’lum. O‘sha davrda ba’zi odamlarning nard o‘ynashayotganlari haqida u kishiga xabar yetganda bunga qarshi choralar ko‘rgan ekanlar. Bu choralar haqida o‘z xutbalarida e’lon qilgan ekanlar.
Narda o‘ynash mumkin emasligiga barcha mazhablar birdek ijmo’ qilgan – pul tikib o‘ynaydimi, shunchaki dam olish uchun o‘ynaydimi, farqi yo‘q.
Yuqoridagi hadisda ta’kidlanganidek, narda o‘ynash Alloh taologa va Uning Rasuliga itoatsizlik qilish bo‘ladi.
Ushbu hadis ma’nosidan yana shunday xulosa chiqarish mumkinki, odamni namozdan va boshqa ibodatlardan chalg‘itadigan, foydali ish koeffitsentini pasaytirib yuboradigan har qanday narsa – o‘yin bo‘ladimi, boshqa jiddiy mashg‘ulotmi – shariatimiz hukmi bo‘yicha harom ekan. Ikkinchi jihati, xuddi shu narsa insonning ruhiyatiga ham salbiy ta’sir o‘tkazsa (inson boqibeg‘am, erinchoq bo‘lib qolsa yoki xayol-hushi o‘sha narsaga bog‘lanib qolsa), bu ish ham harom va makruh sanaladi. Zotan, inson o‘ziga omonat qilib berilgan jismoniy va ruhiy sog‘likni muhofaza qilishga mas’uldir.
Binobarin, odamning shariat ruxsat bergan suv ichish, ovqat yeyish, xordiq chiqarish, yaxshi kiyimlar kiyish, o‘yin-kulgular qilishga ehtiyoji bo‘lganidek, ibodat qilishga, boshini sajdaga qo‘yishga ham kuchli ehtiyoj bor. Dinimiz inson hayotining barcha jihatlarini qamrab olgan va to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatib qo‘ygan. Biz bandalar ana shu yo‘ldan og‘ishmasak bas.
Damin JUMAQUL tayyorladi.
O‘MI Matbuot xizmati
Dil so‘zi
Muborak Qurbon hayiti arafasida turibmiz. Butun musulmon olami, islom ummati ushbu ulug‘ ayyomni cheksiz shodlik va shukronalik bilan kutib olmoqda. Ushbu qutlug‘ kunlarda Saudiya Arabistonining Makka shahrida yurtdoshlarimiz bilan birga haj amallarini ado etyapmiz.
Kuni kecha Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev bilan telefon orqali muloqotimiz Yangi O‘zbekistonda inson qadri ulug‘ligi, har bir fuqaro davlatimizning mehr va e’tiboridan chetda emasligining yana bir hayotiy ifodasi o‘laroq qalblarimizni olam-olam shodlikka to‘ldirdi, ruhimizni ko‘tardi, bayram shukuhini yanada boyitdi.
Davlatimiz Rahbari bilan suhbatimiz naqadar samimiy kechganiga xalqimiz ommaviy axborot vositalari, turli internet saytlari va ijtimoiy tarmoqlar orqali ko‘rib, guvoh bo‘ldilar.
Prezidentimiz haj ziyoratchilarini Qurbon hayiti bilan samimiy tabriklab, ularning elu yurtimiz tinchligi, xalqimiz farovonligi, yoshlarimizning baxtu saodati yo‘lida qilayotgan ezgu duo va iltijolari qabul bo‘lishini tiladi.
Keyingi yillarda Yangi O‘zbekistonda har yili 15 ming nafardan ziyod vatandoshimiz muborak haj safariga bormoqda. Bu yil yana bir xayrli tashabbus amalga oshirilib, Vatan va xalq manfaati yo‘lida sidqidildan xizmat qilgan mehnat faxriylari, ularning oila a’zolari, mahalla faollari, nuroniylar hamda kam ta’minlangan oilalar vakillaridan iborat 100 nafar yurtdoshimiz ilk bor davlat hisobidan haj ziyoratiga keldi. Ularning dilidagi quvonchni, shukronalikni, Yurtboshimizdan minnatdorlikni so‘z bilan ta’riflashga til ojiz.
Prezidentimiz suhbatda ziyoratchilarimizning salomatligi va kayfiyati haqida so‘radi, ibodatlarni bajarishi uchun tashkiliy ishlarning borishi bilan qiziqdi.
Darhaqiqat, Makka va Madina shaharlarida ziyoratchilarimiz uchun barcha zarur shart-sharoitlar yaratilmoqda, tashkiliy ishlar uyushqoqlik bilan o‘tyapti. Qalbida shukronalik hissi jo‘sh urgan yurtdoshlarimiz muqaddas joylarda turib, Yaratgandan mamlakatimiz tinchligi, xalqimiz farovonligini so‘rab duolar qilmoqda.
Alloh nasib etsa, haj ziyoratchilari yurtga qaytgach, islom ma’rifati va sog‘lom e’tiqodni xalqimizga, ayniqsa, yoshlarimizga teran yetkazishda, mahallalarda mehr-oqibat, hamjihatlik va ma’naviy muhitni mustahkamlashda namuna bo‘ladilar.
Bugun har bir yurtdoshimiz muborak ayyom barokatidan, fayzidan bahramand. Kuni kecha Qurbon hayitini yurtimizda o‘zgacha shukuh bilan nishonlash bo‘yicha Davlatimiz Rahbarining Qarori qabul qilindi. Unga ko‘ra muborak ayyomni nishonlash bilan bog‘liq xayru saxovat va muruvvat tadbirlari amalga oshiriladi.
Prezidentimiz rahbarligida Qurbon hayiti munosabati bilan ehtiyojmand aholini ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash yuzasidan takliflar taqdimotida aytilganidek, og‘ir va nogironlikni keltirib chiqaruvchi kasalliklarga chalingan 10 ming nafar bolada jarrohlik amaliyoti o‘tkazish, 2,3 ming nafar onkologik, gematologik va onkogematologik tashxisi qo‘yilgan bemorlarni tibbiy tekshiruvdan o‘tkazish, davolash va jarrohlik amaliyotlari, shuningdek, kamida 350 nafar bemorda jigar va buyrak transplantatsiyasi amaliyotlarini o‘tkazish xarajatlarini qoplash ko‘zda tutilgan.
Ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlashga ham alohida e’tibor qaratiladi. 8 ming nafardan ziyod yetim va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar hamda Vatan sarhadlarini himoya qilish yo‘lida qurbon bo‘lgan ota-onalarning farzandlarining omonat hisobvaraqlariga 200 AQSH dollari miqdorida pul mablag‘lari o‘tkazib beriladi.
Bundan tashqari, 500 ta masjidda aholi uchun qulay sharoitlar yaratish maqsadida zamonaviy tahoratxonalar qurish, rekonstruksiya qilish yoki ta’mirlash, shuningdek, joylardagi qabristonlarni obod qilish ishlari amalga oshiriladi.
Davlat ta’minotidagi oilalar, o‘zgalar parvarishiga muhtoj bo‘lgan yolg‘iz yashovchi hamda yolg‘iz keksalar va nogironligi bo‘lgan shaxslar oziq-ovqat to‘plamlari bilan ta’minlanadi.
Mazkur chora-tadbirlar “Vaqf” xayriya jamoat fondiga ajratiladigan 690 milliard so‘m mablag‘ hisobidan moliyalashtiriladi. Bu qanchadan-qancha insonlar hayotiga nur, qalbiga quvonch olib kiradi.
Zero, hadisi shariflarda marhamat qilinganidek, “Insonlarning eng yaxshisi – boshqalarga ko‘proq manfaati tegadiganidir” (Imom Doru Qutniy rivoyati). Savobli ishlar, tinchlik va obodlik yo‘lidagi hamjihatligimiz bizni albatta ulug‘ maqsadlarga boshlaydi.
Haqiqatan ham, Qurbon hayiti islom dinidagi eng ulug‘ va muqaddas bayramlardan biri, mo‘minlar yuragida xursandchilik, mehr-muhabbat, bag‘rikenglik, saxovat tuyg‘ularini yuksak darajada uyg‘otadi.
Prezidentimiz “Odamlar ertaga yoki uzoq kelajakda emas, bugun yaxshi yashashni istaydi”, degan edi. O‘zbekiston yetakchisi o‘z faoliyatining ilk davrlarida ilgari surgan ushbu g‘oya zamirida ham ushbu bayramga xos xalq farovonligi, aholi o‘rtasida mehr-oqibatni kuchaytirish, yordamga muhtoj insonlarni qo‘llab-quvvatlash, hech kimni mehr va e’tibordan chetda qoldirmaslik kabi bezavol an’analar mujassamdir.
O‘tgan yillarda ushbu g‘oya va maqsadlarni ro‘yobga chiqarish, adolatli jamiyat, xalqparvar davlat barpo etish, inson qadrini yuksaltirish borasida keng qamrovli ishlar qilindi. Xususan, O‘zbekistonning ijtimoiy davlat maqomi konstitutsion darajada mustahkamlandi.
Keyingi yillarda shu asosda inson qadrini ulug‘lash, huquq va manfaatlarini himoyalash, ayniqsa, ehtiyojmand yurtdoshlarimizni har tomonlama qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan ishlar ko‘lami yanada kengaymoqda. Aholining ehtiyojmand qatlamini uy-joy bilan ta’minlash, ishsizlikni bartaraf etish, yoshlar va xotin-qizlarga zamonaviy kasblarni o‘rgatish, tadbirkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirish borasida tizimli ishlar qilinyapti. Ushbu xayrli amallar muborak Qurbon hayiti mohiyatiga mos holda, “Avval – inson, keyin – jamiyat va davlat” ezgu g‘oyasini ro‘yobga chiqarish, xalqimizni bugungi yashayotgan kunidan rozi qilish, erkin va farovon jamiyat barpo etishga xizmat qilayotgani bilan ahamiyatlidir.
Sirasini aytganda, Qurbon hayiti –' inson qalbida mehr-oqibat, saxovat, bag‘rikenglik va shukronalik tuyg‘ularini mustahkamlaydigan ulug‘ ayyom. Yangi O‘zbekistonda ushbu muqaddas bayramning mazmun-mohiyati inson qadrini ulug‘lash, ehtiyojmandlarga ko‘mak berish, xalq farovonligini ta’minlash kabi ezgu amallar bilan yanada boyib bormoqda. Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan amalga oshirilayotgan xayr-saxovat ishlari, ijtimoiy himoya choralari, haj ziyoratchilariga yaratilayotgan imkoniyatlar xalq va davlat o‘rtasidagi mehr va ishonchni yanada mustahkamlamoqda. Eng muhimi, bu xayrli ishlar “Inson qadri uchun” degan ulug‘ tamoyilning amaliy ifodasi sifatida yurtdoshlarimiz qalbida ertangi kunga ishonch, shukronalik va faxr tuyg‘ularini yuksaltirmoqda.
Shayx Nuriddin XOLIQNAZAR,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy.