Sayt test holatida ishlamoqda!
18 Fevral, 2026   |   1 Ramazon, 1447

Toshkent shahri
Tong
05:55
Quyosh
07:14
Peshin
12:42
Asr
16:17
Shom
18:04
Xufton
19:17
Bismillah
18 Fevral, 2026, 1 Ramazon, 1447

Hayo yo‘qolmasin dunyoda

14.01.2018   6134   1 min.
Hayo yo‘qolmasin dunyoda

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday deganlar: “Hech shubha yo‘q, har bir dinning o‘ziga xos xulqi bor. Islom dinining o‘ziga xos xulqi hayodir”. Hayo – kishini insoniy axloqqa to‘g‘ri kelmaydigan har qanday narsadan tiyilishga undovchi sifat. Hayo xijolat chekish, istiholadan farq qiladi. Chunki xijolat chekish hamisha ham ijobiy xislat hisoblanmaydi. Ba’zan u salbiy oqibatlarga ham sabab bo‘lishi mumkin.

Hayo bir vaqtning o‘zida joiz bo‘lmagan ish va so‘zlardan qaytargani kabi, yaxshi ishlarga undovchi hamdir. Bu go‘zal xislat odamlar orasida ham, o‘zi yolg‘iz qolganida ham egasining ikkiyuzlamachilik qilishiga yo‘l qo‘ymaydi. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Hayoning hammasi yaxshidir”, deganlar.

Hayo insonning ikki dunyosi, shuningdek, atrofidagilar uchun ham foydali fazilat. Ulamolarimiz hayo haqida: “Hayo yomon, qabih ish va qiliqlarni tark etishga undaydigan, haqdor kishining haqiga putur yetkazishdan qaytaradigan yaxshi sifatdir”, deyishgan.

Imonimizning bir bo‘lagi – hayo bizdan uzoqlashib, begonasirab ketishiga yo‘l qo‘ymaylik.

 

Yormuhammad ESHNAZAROV,

Toshkent islom instituti o‘qituvchisi

O‘MI Matbuot xizmati

 

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Mohir tabib qanday bo‘ladi?

18.02.2026   812   4 min.
Mohir tabib qanday bo‘ladi?

Bismillahir Rohmanir Rohiym

Islom ta’limotiga ko‘ra, har bir qavmda mohir tabib bo‘lishi farzi kifoya hisoblanadi. Agar tabib, mutaxassis shifokor bo‘lmasa, o‘sha atrofdagi barcha birdek gunohkor bo‘ladi. Shuning uchun, tabiblarga alohida e’tibor ko‘rsatilgan. O‘z navbatida tabiblik qiluvchi o‘z sohasini puxta ekallashi va o‘ta mas’uliyatli bo‘lishi kerak. Chunki uning har bir harakati bemor hayotiga ijobiy yoki salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Amr ibn Shuayb otasidan u bobosidan rivoyat qiladi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytadilar: “Kimki tib(ilmi)ni bilmay turib tabiblik qilsa, u zomindir” (Imom Abu Dovud rivoyati).
Abu Said Xudriy roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Zarar ko‘rish ham, zararga zarar qaytarish ham yo‘q”, deganlar (Imom Ahmad, Imom Ibn Moja, Imom Tabaroniy rivoyati)
Ushbu hadislarda bemorlarni muolaja qiluvchi kishi zimmasiga ulkan mas’uliyat yuklanadi. U o‘zida ma’lum sifatlarni hosil qilib, yetarli bilim va malakaga ega bo‘lsagina muolajaga kirishishi zarur.

Tib ilmiga oid bir necha asarlar muallifi, zabardas olim doktor Ahmad Shavkat Shattiy mohir (hoziq)tabibning majburiyatlari haqida to‘xtalib quyidagilarni sanab o‘tgan: 
1. Mohir tabib kasallikning boshlanish sabablari, qanday paydo bo‘lgani va kasallikning bosqichlarini o‘rganishi.
2. Kasalni kuch-quvvatiga e’tibor berishi lozim.
3. Tabibning maqsadi faqat kasallikni ketkizish bo‘lib qolmasligi kerak. Balki, uning ortidan ro‘y berishi mumkin bo‘lgan asoratlarini ham bartaraf etib, qayta qo‘zg‘almasligiga ishonch hosil qilishi darkor.
4. Muolajani yengil tarzda, bosqichma-bosqich olib borib,avval oddiy mahsulotlar bilan boshlaydi. Ehtiyoj bo‘lganda dori-darmonlarni, ilojsiz qolganda esa murakkab dori vositalarini qo‘llaydi. 
5. Dorilarning kuchi bilan kasallikning darajasi o‘rtasidagi o‘zaro mutanosiblikka qattiq e’tibor berishi zarur.
6. Og‘ir kasallikni tuzatish imkonibo‘lmasa, moddiy manfaat umidida muolajaga urinmaydi.
7. Qalb va ruhiyatdagi illatlarni davolashda ham ko‘nikmaga ega bo‘lishi kerak. Bu tanadagi dardlarni muolaja qilishda asosiy jihat hisoblanadi. Chunki qalb va nafs tana a’zolarining o‘z vazifasini bajarishi va uning tabiatida asosiy ta’sirga ega.
8. Tabib bemoriga muloyim va samimiy muomalada bo‘lishi va uni xotirjam qilishi lozim. Zero, uning bemorlarga xushmuomalalik bilan munosabatda bo‘lishi vojibdir.
9. Muolaja jarayonida ishlatadigan barcha asboblarni yaxshi bilishi va undan unumli foydalana olishi shart. Chunki ba’zi dorilarni maxsus asboblarsiz yetkazib bo‘lmaydi.
10. Tabib muolajasini besh rukn asosida olib borishi lozim:

1) Mavjud salomatlikni saqlab turish;
2) Yo‘qotilgan sog‘liqni tiklash;
3) Kasallikni ketkazish yoki uning ta’sirini kamaytirish;
4) Katta zararni daf qilish uchun kichikrog‘ini olish;
5) Ikki manfaatli ishdan ko‘proq foyda beradiganini tanlash. 

Demak, barcha tabiblar mazkur sifatlarni o‘zida mujassam qilishga astoydil intilishi lozim. Bemor o‘z vaqtida mohir tabibga murojaat qilishi va uning muolajasini olishi, tabib esa bemorini diqqat e’tibor va sidqidildan davolashi darkor.
Yuqorida qayd etilgan shartlar faqat tabobat bilan shug‘ullanadigan maxsus kishilargagina qaydlanmagan. Balki tibbiyot sohasida faoliyat yuritib, insonlarni davolash bilan shug‘ullanadigan barcha shifokorlarga taalluqlidir. Zero, bemorlarning hayoti ularning muolajalari, hatti-harakatlariga bog‘liqdir. Bemor tabiblarning tavsiyasi bilan tarkibi va tayyorlanish jarayonidan mutlaqo bexabar bo‘lgan har xil dorilarni iste’mol qiladi va turli muolajalarni oladi. Ushbu jarayonda agar tabib arzimagan xato yoki beparvolikka yo‘l qo‘ysa, bemor bir umrga majruh bo‘lib qolishi yoki hayotdan ko‘z yumishi mumkin. Yanada ahamiyatli jihati, ba’zi kasalliklarni davolash jarayonida ayrim ibodatlarni kechiktirish masalan: ro‘zani tutmay turish, namozni o‘tirib yoki yotib o‘qish tavsiya qilinadi. Bu tavsiyalar noto‘g‘ri bo‘lsa, muolaja qiluvchi qattiq gunohga botadi.

Muhammad Zarif Muhammad Olim o‘g‘lining
"Islomda salomatlik" kitobidan

Maqolalar