Abbos In’om Xo‘ja hijriy 1307 (1889) yili Qo‘qonda tug‘ilgan. 15 yoshida Qur’oni karimni to‘liq yod olgan. 16 yoshida Buxoroga borib “Mir Arab” madrasasiga o‘qishga kirgan. Madrasada hanafiy fiqhi, tafsir, mantiq, falsafa va boshqa bir necha fanlarni puxta o‘zlashtirgan. Buxoroda bir necha yil istiqomat qilgan. So‘ng Samarqandga kelib “Xurtnaq” degan joyda yashab Buxoroda olgan ilmlarini takrorlagan. Keyin Afg‘onistonga o‘tib Peshavor shahriga borgan. O‘sha vaqtda 30 yoshda bo‘lgan. Ilmini yanada oshirish maqsadida Hindistonga safar qilgan. U yerdagi madrasalarning biriga o‘qishga kirib o‘qishni davom ettirgan. U yerda ham 5 yil yashaganidan keyin Devbanddagi universitetga o‘qishga kirib ikki yil ta’lim olgan. So‘ng “Ahmir” shahridagi bir masjidda imomlik qilib, Qur’oni karimdan uch yil dars bergan.
Ikkinchi jahon urushi, boshlangan kezlarda Hindistondan Bag‘dodga safar qilgan. U yerda olti oy davomida bir necha qiroatlar bo‘yicha ta’lim olgan. So‘ng Shomga borib u yerda 2 hafta turadi va hijriy 1360 (1941) yili Madinai Munavvaraga borib o‘sha yerda yashab qolgan.
Madinada qurrolar ustodi Shayx Hasanga qiroatlar bo‘yicha ta’lim olib, u kishidan bir necha qiroatlar bo‘yicha ijoza olgan. Shuningdek, hijriy 1360 (1941) yildan boshlab “Madrasatul O‘zbekiya”da Qur’oni karim, qiroatlar va boshqa bir necha ilmlardan vafot etguniga qadar dars bergan.
Ustozlari:
Shogirdlari:
Hafs Osim undan Qur’oni karim bo‘yicha dars olgan bir necha qorilar mavjud deb, ularning ba’zilarini quyida keltirgan:
Shayx Abbos Buxoriy hijriy 1407 (1987) yilning 20 dekabrida Madinai Munavvarada vafot etgan. Janozasi payshanba kuni bomdod namozidan so‘ng Masjidun Nabaviyda o‘qilib Baqe’ qabristoniga dafn qilingan.
Tojiddinov Abdussomad Abdulbosit o‘g‘li
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Agar Alloh rahmli bo‘lsa… nega (jahannam)ni yaratgan?!
“Qanday qilib Alloh bizga rahm qiladi… keyin esa bizni jahannamda azoblaydi?!”.
Doktor Mustafo Mahmudning javobi ateist kishining qalbini larzaga soldi: “Alloh jahannamni sizni azoblash uchun yaratmagan, balki uni bu olamdagi zulm, yovuzlik va kibr bilan “chirib ketgan” nafslar uchun go‘yo bir “axlat qutisi” sifatida yaratgan!”.
Shuning uchun, u shunchaki jazo emas, balki zaruratdir?
Aslida do‘zaxning borligi Allohning rahmatini komilligidan: “Mazlumga rahm zolimni yo‘q qilinishidadir, – haqqa rahm – botilga o‘z joyini ko‘rsatib qo‘yilishidadir”.
Jahannam – jannatga loyiq bo‘lmagan barcha narsalarning joyidir. U – borliqni “ifloslantirgan” nafslardan poklaydigan manzildir. Bu – muhabbat va tinchlik mantig‘ini rad etgan qalblarning boradigan manzilidir.
Xulosa: Alloh insonlarga zulm qilmaydi. Balki insonlar o‘z amallari bilan o‘zlari uchun “jahannam”ni yaratadilar. Jahannam – inson o‘zi ixtiyor qilgan yo‘lning “oyna”dagi aksidir.
Alloh taolo ushbu mutlaq adolatni bunday ifoda qiladi:
أَفَنَجْعَلُ ٱلْمُسْلِمِينَ كَٱلْمُجْرِمِينَ مَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ
“Musulmonlarni jinoyatkorlarga o‘xshatib qo‘yarmidik?! Sizlarga nima bo‘ldi, qanday hukm chiqaryapsizlar?!” (Qalam surasi, 35–36-oyatlar).
“Ateist do‘stim bilan muloqot” kitobidan
Doktor Mustafo Mahmud rahimahulloh