Ilm yo‘li mashaqqat va riyozatni talab etadi. Bunga qat’iyati va bardoshi yetmagan kishi yuksak ilm cho‘qqisini zabt eta olmaydi. Ulug‘ vatandoshimiz Abu Iso Termiziyning hayot yo‘li va qoldirgan ilmiy merosi bilan tanishganda islom olamida tan olingan ulug‘ olti muhaddisdan biri deya tan olinishi bejiz emasligiga amin bo‘lamiz. Ayniqsa, allomaning “Sunani Termiziy” asari asrlar osha o‘z qadr-qimmatini yo‘qotgan emas. Bugungi kunda ham bu asarning poklik, odob-axloq, yosh avlodni ma’naviy kamollikka yetaklashda o‘ziga xos o‘rni va xizmati alohida ahamiyat kasb etadi. Mazkur asarning “Tahorat kitobi” tahoratga ham, namozga ham, zakot-sadaqaga ham, halol yo‘l bilan mol topish farzligiga ham tegishli muborak hadis bilan boshlanadi. Hazrati Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilindi: «Nabiy (sollallohu alayhi va sallam): “Tahoratsiz kishidan namoz va harom puldan sadaqa qabul qilinmaydi”, dedilar. Imom Termiziy hadisni har tomonlama o‘rganib: “Bu hadis ushbu bobda vorid bo‘lgan hadislarning eng sahihi va eng hasanidir”, degan xulosaga keladi. Tahoratning fazilati haqida Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Payg‘ambarimizdan: “Musulmon (yoki mo‘min) banda tahorat olayotib yuzini yuvganida ko‘zlari bilan qarab qilgan har bir gunohi tahorat suvi bilan yoki suvning oxirgi tomchisi bilan (yoki shunga o‘xshash ta’bir qo‘lladilar) yuzidan yuvilib tushadi; qo‘llarini yuvayotganida qo‘llari bilan sodir qilgan har bir gunohi suv yoki suvning so‘nggi qatrasi bilan qo‘llaridan to‘kiladi, nihoyat, banda gunohlaridan poklanib chiqadi”, degan hadisni rivoyat qiladi. Abu Iso Termiziy bu hadisni o‘rganib, hasan-sahih, degan fikrni bildiradi. Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: “Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) huzurlarida obid va olim zikr etildi. Shunda Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): “Olim kishining obiddan afzalligi, mening sizlarning eng quyingizdan afzalligim kabidir”, deb marhamat qildilar. So‘ng yana u zot (alayhissalom): “Darhaqiqat, Alloh, Uning maloikalari, osmon va yer ahli, hatto inidagi chumoli va dengizdagi baliq ham odamlarga yaxshilik o‘rgatuvchi haqiga duo qiladi”, dedilar (Imom Termiziy rivoyat qilgan). Mazkur hadis bizga yaxshilik o‘rgatuvchi kishining naqadar ulug‘ martaba va maqomga egaligini ko‘rsatib beradi. Yana Imom Termiziy rivoyatida keltirilgan boshqa bir hadisda: “Olimning obiddan afzalligi o‘n to‘rt kunlik oyning boshqa yulduzlardan afzalligi kabidir. Darhaqiqat, olimlar payg‘ambarlarning merosxo‘rlaridir. Payg‘ambarlar dinor ham, dirham ham meros qoldirmagan, ular faqat ilmni meros qoldirishgan. Kim uni olsa, katta baxtni qo‘lga kiritibdi”, deyilgan. Shundan bilib olamizki, olim kishilar payg‘ambarlarning merosxo‘rlari va ular ilmdan boshqa narsani meros qoldirmaydilar.
Savfon ibn Abbos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: “Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) marhamat qilib dedilar: “Farishtalar ilm tolibiga talab etilayotgan ilmidan rozi bo‘lib, qanotlarini qo‘yishadi (yozishadi)” (Imom Ahmad, Termiziy va Ibn Moja rivoyati). Imom Termiziyning to‘plagan hadis kitobida poklanish va dunyo ilmlarini mukammal o‘rganishga targ‘ib-tashviq etadigan hadislar ham mavjud. O‘tgan ulamolarimiz: “Oz o‘rganib, uni amal qilish umringga kifoya qilsin”, deganlar. Biz yoshlarga u zotning ilm va hadis bobidagi g‘ayrat va shijoat, qobiliyat va iste’dodlari yuksak namunadir. Chunki Imom Termiziy yoshlik paytidan hadis ilmiga mehr qo‘yib, ularni to‘plashga alohida e’tibor qaratadi va bu borada uchragan qiyinchiliklarni yengib o‘tadi. O‘zlari o‘qigan yoki birorta roviydan eshitgan hadisning asli va isnodini diqqat va ogohlik bilan aniqlab, qayta-qayta tekshirib, to‘g‘riligiga to‘liq ishonch hosil qilgandan keyin ularni alohida qog‘ozlarga qayd etib boradi. O‘ziga shubhali bo‘lib ko‘ringan hadislarni esa alohida qog‘ozlarga bitib, sahih va shubhali hadislarni sahih, hasan, zaif, g‘arib kabi sifat va turlarga ajratadi. Imom Termiziy (rahimahulloh) vaqtdan unumli foydalanish, zehnni foydali ishlarga sarflash orqali kelajak avlodga foydali va umrboqiy asar qoldirishda katta jonbozlik ko‘rsatdi.
Muhaddis olim o‘z zamonasida Hijoz, Iroq va Xurosondagi eng yetuk muhaddis ulamolarga uchrab, ular bilan ilmiy suhbat va bahs-munozaralarda bo‘ldi. Biz yoshlar ulug‘ muhaddisning hayotiy va boy tajribasini teran o‘rganib, aniqlamasdan xabarlarni ko‘r-ko‘rona qabul qilish, boshqalarga yetkazishda va buzg‘unchi g‘oya va qarashlarni qabul qilishda ehtiyot bo‘lishimiz kerak. Ayniqsa, aqlli va farosatli yoshlarga yaxshi tanimagan odamning so‘ziga va g‘oyalariga maftun bo‘lish yarashmaydi. Shuning uchun hozirgi kunimizda xavf solib turgan barcha yovuz kuchlarga qarshi yoshlarimizda immunitet hosil qilish va sog‘lom muhitni shakllantirishimiz kerak. Yurtimizda Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Burhoniddin Marg‘inoniy va Mahmud Zamaxshariy kabi dunyo ilm ahlini lol qoldirgan zabardast allomalar bo‘la turib, ularning boy ilmiy merosini o‘rganmasdan chetdan turli yo‘llar orqali kirib kelayotgan yot g‘oya va qarashlar ta’siriga berilishni aql bovar qilmaydi. Oldingi zamonlarda ustozlar ilm olishni istagan kishini olti oy sinovdan o‘tkazmasdan shogirdlikka olmagan ekan. Chunki shu vaqt ichida shogirdning barcha xato va ayblari aniq bo‘lib qolar ekan. Shogird olgandan keyin ham ustozi ilmini to‘liq egallash uchun uning huzurida besh-o‘n yillar qolib ketar ekan. Hozirgi vaqtda bir-ikki marta ko‘rishib, bir-biriga ustoz va shogird bo‘lib, yot g‘oya va qarashlarning farqiga bormayotgan yoshlar yo‘q deb o‘ylaysizmi?
Xullas, imom Termiziyning ilmiy merosini tadqiq etish va ommaga yetkazish bugungi kunda juda zarur. Shu ma’noda bu zotni ma’naviy illatlarni davolash va muolaja qilishda mohir tabibga o‘xshatish mumkin. Mohir tabibning so‘ziga quloq solgan bemor o‘zini qiynayotgan darddan tez forig‘ bo‘ladi. Imom Termiziyning ilmiy merosini ma’naviy shifo ekannini hech bir yurtdoshimiz yoddan chiqarmasligi va undan foydalanishi kerak.
Urol Nazar MUSTANOV,
Imom Buxoriy nomidagi islom instituti
“Ijtimoiy fanlar” kabinet mudiri
Ko‘ksaroy qarorgohida Prezident Shavkat Mirziyoyevning yoshlar bilan muloqoti bo‘lib o‘tdi.
Uchrashuvda Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridagi studiyalar orqali 60 mingdan ziyod yoshlar vakillari ishtirok etdi.
Davlatimiz rahbari yig‘ilganlarni samimiy qutlab, yurtimizdagi 22 milliondan ziyod yoshlarimiz juda katta iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy kuch ekanini ta’kidladi. Barcha darajadagi rahbarlar yoshlarni til va kasb-hunarga o‘rgatish, sportga jalb etish, g‘oya, loyiha hamda startaplariga ko‘mak berish, ularni ishli va daromadli qilish bo‘yicha yanada faol ishlashi, birorta yigit-qizni e’tiborsiz qoldirmasligi zarurligi qayd etildi.
Yillar davomida yaratilgan imkoniyatlar natijasida yoshlarimiz jahon fan olimpiadalarida 66 ta oltin, 147 ta kumush, 221 ta bronza medalini qo‘lga kiritdi. Garvard, Yel, Prinston, Kolumbiya, Kornell kabi nufuzli oliygohlarda tahsil olayotgan talaba yoshlarimiz 500 nafardan, TOP-100 talikdagi oliygohlarda o‘qiyotgan yigit-qizlarimiz 3,5 ming nafardan oshdi. Yoshlarimiz yaratgan 63 ta startap loyihasi AQSH, Janubiy Koreya, Buyuk Britaniya va Birlashgan Arab Amirliklari bozorlariga kirib borgan. Yosh sportchilarimiz xalqaro arenalarda 720 ta oltin, 671 ta kumush, 854 ta bronza medalining sohibi bo‘ldi. Bugun yosh tadbirkorlar yurtimizdagi biznes vakillarining 35 foizini tashkil etmoqda.
Shu ma’noda, O‘zbekiston Yoshlar taraqqiyoti global indeksida eng tez sur’atlarda rivojlanayotgan davlat deb e’tirof etilgani bejiz emas. Joriy yilda Toshkent shahrida Jahon yoshlarining tinchlik sari harakati bosh qarorgohi tashkil etilishi, Samarqand shahrida Yoshlar parlamenti a’zolarining 12-global konferensiyasi, “Take Off” xalqaro startap sammiti va 46-Butunjahon shaxmat olimpiadasi o‘tkazilishi bu maqomni yanada mustahkamlaydi.
Davlatimiz rahbari har yili 600 ming yosh mehnat bozoriga kirib kelayotgani, 2030 yilga borib, bu ko‘rsatkich 1 millionga yetishini qayd etib, yoshlarga o‘z imkoniyati va qiziqishiga mos ish topishi uchun sharoit yaratish eng muhim masala ekanini ko‘rsatib o‘tdi.
Yoshlar o‘rtasidagi so‘rovnoma natijasiga ko‘ra, ularning uchdan biri tadbirkor bo‘lish istagini bildirgan.
O‘tgan yili yoshlar bandligini ta’minlash uchun banklar va Yoshlar ishlari agentligiga 400 million dollar yo‘naltirilgani, “Yoshlar biznesi” va “Kelajakka qadam” dasturlari hisobidan 15 ming nafar yosh o‘z tadbirkorligini yo‘lga qo‘yib, 50 ming kishini ish bilan ta’minlagani ta’kidlandi.
Bu ishlarning davomi sifatida yoshlar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash uchun qo‘shimcha 200 million dollar ajratilishi e’lon qilindi.
Bunda moliyalashtirish imkoniyatlari kengaytiriladi: o‘zini o‘zi band qilgan yoshlar uchun kredit miqdori 100 million so‘mdan 300 million so‘mgacha oshiriladi. Yosh tadbirkorlarning loyihalari uchun 10 milliard so‘mgacha kredit ajratish mumkin bo‘ladi. Innovatsion startap loyihalariga 100 ming dollargacha investitsiya kiritishga ruxsat beriladi. Servis va umumiy ovqatlanish sohasida 1 mingdan ziyod ish o‘rni yaratgan mahalliy brendlardan franshiza olib, filial ochishga qiziqqan yoshlar uchun qulay moliyalashtirish paketlari joriy qilinadi.
Joriy yildan “Kelajak tadbirkori” dasturi ishga tushirilib, yosh tadbirkorlarga 7 yil muddatgacha 15 foizli kredit ajratish yo‘lga qo‘yiladi. Xususan, o‘zini o‘zi band qilgan yoshlarga garovsiz 20 million so‘mgacha, tadbirkorlik ko‘nikmasiga ega bo‘lib biznes boshlayotganlarga 300 million so‘mgacha, faoliyatini kengaytirmoqchi bo‘lganlarga 2 milliard so‘mgacha, kamida 5 nafar bitiruvchini ishga olgan tadbirkorlarga esa 10 milliard so‘mgacha kredit berilishi belgilandi.
Shuningdek, tadbirkorlikni endi boshlayotgan yoshlarning 30 foizi biznes ko‘nikmasi yetishmasligi sabab qiyinchilikka uchrayotgani qayd etildi. Shu bois, har bir hududda tadbirkorlikka o‘qitish, g‘oyani biznesga aylantirish, buxgalteriya, bank, marketing, ichki va tashqi bozorlarga chiqish bo‘yicha kompleks xizmat ko‘rsatadigan “Yoshlar biznes inkubatori” tashkil etiladi.
Nufuzli xorijiy oliygohlar ilg‘or tajribalar asosida yoshlarni tadbirkorlikka o‘qitishda hamkorlik qilishga tayyor ekani qayd etilib, kamida 40 ming yoshni biznesga o‘rgatadigan “Yangi avlod tadbirkorlari” dasturini boshlash belgilandi. Dasturni muvaffaqiyatli tugatgan eng yaxshi 1 ming nafar yoshning loyihasiga uch yil muddatga 200 million so‘mgacha 7 foizli ssuda beriladi.
Har yili “Yosh tadbirkorlar” tanlovi o‘tkazilib, eng yaxshi 100 ta loyihani brendga aylantirish uchun “Yoshlar venchurs” jamg‘armasidan 1 milliard so‘mgacha mablag‘ ajratiladi.
1 martdan yangi ish boshlayotgan yosh tadbirkorlarga infratuzilmaga ulanish bilan bog‘liq davlat xizmatlarining xarajatlari Yoshlar tadbirkorligi jamg‘armasi hisobidan qoplab beriladi.
Ijtimoiy tashabbuslar bo‘yicha “Fikringni ber (Voice Up)” inklyuziv oromgohi tajribasi kengaytirilib, uni har bir hududda o‘tkazish va 1 ming nafar yoshni qamrab olish, eng yaxshi tashabbuslar ishtirokida Samarqand shahrida Xalqaro inklyuziv yoshlar oromgohini tashkil etish vazifasi belgilandi.
“O‘sish va rivojlanish (Upshift)” loyihasi doirasida bu yil media, dizayn, hunarmandchilik, ishlab chiqarish va innovatsiya yo‘nalishlarida ham tanlov o‘tkaziladi. Eng yaxshi 40 ta startapni moliyalashtirish uchun 2 milliard so‘m ajratiladi.
Texnikumlarda ta’lim dasturlarini ish beruvchilar talabi asosida yangilash, dual ta’limning qamrovini kengaytirish, moddiy-texnik bazani yaxshilash bo‘yicha vazifalar belgilandi.
Texnikumlarga ham oliygohlar kabi “spin-off” ochishga ruxsat berilib, o‘quvchilarning startap loyihalariga 1 milliard so‘mgacha ajratiladi. Joriy yildan texnikum o‘quvchilari uchun ham “Ishla va sayohat qil (Work and travel)” dasturi asosida 6 oy xorijda ishlab, qo‘shimcha daromad topish imkoniyati yaratiladi, ishtirokchilarga yo‘lkira xarajatlari uchun ssuda ajratiladi.
Xorijiy til sertifikatiga ega yoshlarni qo‘llab-quvvatlash mexanizmi samara bergani ta’kidlanib, sertifikat olgan yoshlar 600 mingdan oshgani, xorijiy tillarni mukammal biladigan 72 ming instruktor shakllangani aytildi. Xususiy o‘quv markazlarining soni 3 karra ko‘payib, 38 mingdan oshgan.
Xususiy o‘quv markazlari uyushmasini tashkil etish tashabbusi qo‘llab-quvvatlanib, uyushma a’zosi bo‘lgan markazlarga binosini ijaraga bergan tadbirkorlar ijaradan olinadigan daromad va foyda solig‘ini to‘lashdan ozod etiladi. Bunday markazlar o‘qituvchilarini ilg‘or ta’lim markazlariga stajirovkaga yuborish amaliyoti yo‘lga qo‘yiladi.
“Ko‘mak” dasturi doirasida olis va chekka hududlarda xorijiy til o‘quv markazlarining faoliyatini kengaytirish uchun 300 million so‘mgacha foizsiz ssuda beriladi. Olis hududlardagi o‘quv markazlari ijtimoiy soliqni 1 foiz, o‘qituvchilar uchun daromad solig‘ini 7,5 foiz miqdorida to‘laydi (hozir 12 foiz).
Joylarda ehtiyojmand oilalardagi yoshlarni bepul o‘qitadigan o‘quv markazlariga qo‘shimcha imtiyozlar berilishi belgilandi: yer va mol-mulk solig‘idan ozod qilinadi, kommunal xarajatlarining yarmi qoplab beriladi, o‘qituvchilarga to‘langan daromad solig‘i va ijtimoiy soliq “keshbek” tariqasida qaytariladi.
Volontyorlik faoliyatiga alohida e’tibor qaratildi. Yurtimizda huquqiy asoslar yaratilgani hisobiga volontyor yoshlar 5 karra ko‘payib, ekologiya, tibbiy xizmat, ta’lim, favqulodda vaziyatlarda ko‘maklashish yo‘nalishlaridagi volontyorlar soni 100 mingdan oshgani aytildi.
Volontyorlik harakatini rivojlantirish bo‘yicha Vasiylik kengashini tuzish, Yoshlar ishlari agentligida “Volontyorlikni qo‘llab-quvvatlash” jamg‘armasini tashkil etish rejalashtirildi. Jamg‘armaga har yili budjetdan 20 milliard so‘m, qo‘shimcha ravishda mahalliy budjetlardan 3 milliard so‘mdan ajratiladi. Shuning hisobidan volontyorlik loyihalariga 100 million so‘mgacha grant beriladi, “ijtimoiy faollik kartasi” orqali ball tizimi joriy etiladi.
Yig‘ilishda yosh oilalarni qo‘llab-quvvatlash, kitobxonlikni ommalashtirish masalalari ham ko‘tarildi.
Yosh oilalar uchun uy-joy ipoteka dasturi doirasida kredit stavkasining 14 foizdan oshgan qismi budjetdan qoplab berilishi aytildi.
“Kitobxonlik madaniyatini rivojlantirish” jamg‘armasi orqali eng iste’dodli yozuvchilarga ijodiy buyurtma berib, bir yil davomida oyiga 20 million so‘mdan haq to‘lash, eng sara xorijiy adabiyotlarni o‘zbek tiliga hamda milliy adabiyotni xorijiy tillarga tarjima qilish va chop etish xarajatining yarmini qoplash belgilandi.
Yangi o‘quv yiliga qadar eng yaxshi 100 ta asardan iborat to‘plamni tayyorlab, barcha maktab va texnikumlarga yetkazish, eng faol kitobxon o‘quvchilarni 10 million so‘mdan mukofotlash vazifasi qo‘yildi.
Kutubxona, “book cafe” va kitob do‘koni ochib, oyiga 10 ming donadan ortiq kitob sotuvini yo‘lga qo‘ygan tadbirkorlarga 3 yilga 1 milliard so‘mgacha 7 foizli ssuda berish mexanizmi nazarda tutildi.
Jazoni ijro etish muassasalaridan qaytgan yoshlarning jamiyatga tez moslashishi uchun “Ikkinchi imkon” loyihasi boshlanishi ma’lum qilindi. Unda 8-12 oylik intensiv kurslarda dasturlash, veb-dizayn, kompyuter muhandisligi, boshqa kasblar va xorijiy tillarga o‘qitish orqali daromadli ishga ega bo‘lishiga shart-sharoit yaratiladi.
Uchrashuv yakunida davlatimiz rahbari yoshlar bilan muloqot qilib, ularning turli sohalarga oid taklif va tashabbuslarini tingladi.
Tadbir davomida mutasaddilarning hisobotlari ham eshitildi.