O`zbekiston musulmonlari idorasi

“Assalomu alaykum” – duo kalomi

23.02.2017 11725 6 min.

“Odamlarning eng ojizi-duoga ojizlik qilgan odam. Odamlarning eng baxili salom berishga baxillik qilgan odamdir”

( Hadisi sharifdan).

Allohning muborak ismlaridan biri Salom, uning sifati va darajasi Qur’oni karimda bunday bayon etiladi: «Bas, qachon uylarga kirsangizlar, bir-birlaringizga Alloh huzuridan bo‘lgan muborak pokiza salomni aytinglar (ya’ni «Assalomu alaykum», denglar)» (Nur, 61).

“Salom” Allohning marhamati hamda toza va munavvar ne’mati ekanligiga dalolat, «Qachon sizlarga biron ibora bilan salom berilsa, sizlar undan chiroyliroq qilib alik olinglar yoki (hech bo‘lmasa) o‘sha iborani qaytaringlar» (Niso, 86).

Binobarin, Abdulloh ibn Amr ibn Ossdan (roziyallohu anhu)dan qilingan rivoyatda: Bir kishi Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)dan: «Islomdagi qaysi amal yaxshi?» deb so‘raganida, u zot: «Qorni ochlarni to‘ydirishing hamda tanigan va tanimagan kishiga salom berishing», degan ekanlar (Imom Buxoriy va imom Muslim).

“Yaxshi amal”dan murod odobdir. Darhaqiqat, hadisda ruhiy ehtiyoj nafsoniy ehtiyojga qiyoslanayotir. “Qorni ochlarni to‘ydirish”dan savob hosil bo‘lgani kabi, ko‘ngilni quvontiradigan salomdan ham shu samara mavjudligiga ishora qilinmoqda.

Salomlashuv xalqlar o‘rtasida urf darajasidagi odoblardan. Har bir millat va xalqda uning o‘ziga xos ko‘rinishlari mavjud. Bu so‘z barakotidan odamlar o‘rtasida o‘zaro ilqlik, yaqinlik va mehru muhabbat paydo bo‘ladi. Odam Ato (alayhissalom) inson sifatida ko‘z ochganlarida ilk nasihat va tavsiya ham shu manida kechdi:

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): «Alloh taolo Odam (alayhissalom)ni xalq qilib, u kishiga «Ana bu o‘tirgan bir necha farishta oldiga borgin-da, salom bergin, so‘ngra ularning senga oladigan aligini yaxshilab eshitgin, chunki bu senga va sendan tarqaladigan zurriyotlaringga yo‘llangan salom bo‘ladi», dedi. (Odam (alayhissalom) borib: «Assalomu alaykum», dedilar. Farishtalar: «Assalomu ’alayka va rahmatullohi», deb «rahmatullohi»ni ziyoda qilishdi», dedilar) (Imom Buxoriy va imom Muslim ).

Ushbu hadis Islomda salomlashuv ibodat amallaridan bir amal siftida talqin etilishi barobarida, duo ekanligi eslatilayotir. Mazmun ifodasida farishtalar duosi jamlanganidan xabardor etayotir.

Shuning uchun ham Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilingan hadisda: Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): «Iymon keltirmaguningizcha jannatga kirmaysizlar. Bir-biringizga muhabbat qilmaguningizcha iymonli bo‘la olmaysizlar. Agar amal qilsangiz, o‘rtalaringizda muhabbat paydo etadigan narsaga sizlarni dalolat qilaymi? Orangizda salomni yoying», dedilar (Imom Muslim).

Bandaning oliy niyati – jannat. Jannatning kaliti – imon. Imon muhabbat mehvari ekanki, aslida «salomni yoymoqlik» sababi turar ekan. Quyidagi hadis uning zamiridagi ma’noni komil qilib, salomlashishning qanday fazilatlari borligini bayon etadi va bunga odatlanmoqqa chorlaydi.

Imron ibn Husayndan (roziyallohu anhu) rivoyat qiladi: «Bir kishi Rasulullohning (sollallohu alayhi va sallam) huzurlariga kelib, «Assalomu alaykum», dedi. Unga javob qaytarib o‘tirdilar-da, o‘nta savob, dedilar. So‘ngra boshqa kishi keldi-da, «Assalomu alaykum va rohmatullohi», dedi. Unga ham javob qaytardilar-da, yigirmata savob, dedilar. So‘ngra boshqa bir kishi keldi-da, «Assalomu alaykum va rahmatullohu va barokatuhu», dedi. Unga ham javob qaytarib, o‘ttizta savob, dedilar». (Imom Abu Dovud va imom Termiziy).

Haqiqatda, “Assalomu alaykum” yoki «Assalomu alaykum va rahmatullohu va barokatuhu» eng oliy tuyg‘u izhori bo‘lib, zamiri sof va samimiy tilak bilan uyg‘unlashgan: “Sizga tinchlik va salomatlik tilayman!” Insonga salomatlik va tinchlik tilashdan ham ziyoda tilak bormikin?!

Arabchadan o‘zlashgan bu so‘zda o‘zbekona samimiyatimizning tafti bor, ajib ruhiy iliqligi bor. U og‘izdan chiqishi yoki quloqqa chalinishi bilanoq qalbga orom yetadi. Begona tanishga, tanish qadrdonga aylanadi.

Aksariyat o‘zbek xonadonlarida tongda o‘zaro salomlashish urfga aylangan. Bu oila a’zolarining bir-birlariga mehru muhabbatlari oshuviga, oqibat rishtalarining yuksalishiga omil bo‘ladi. Shu sababli ota-bobolarimiz salomlashishga jiddiy qaraganlar .

Bu kabi o‘zbekona tarbiya bilan o‘sayotgan yoshlar ko‘cha-ko‘yda, jamoat joylarida odoblari bilan ajralib turadilar. Ammo, ming afsuski, salomlashish borasida so‘z ketganda, ayrim ko‘ngilni xira qiluvchi ko‘rinishlar uchrab turgani achinarli hol albatta. Bu o‘rinda aybni yoshlarga, yoshlikka ag‘darish insofdan emas. “Ota-onang kimligin salomingdan bilurlar” deyilganidek, bolalarda aks etgan har-bir xato va kamchilikning bosh sababchisi ota-ona. Ularning dinimiz buyurganidek go‘zal “Assalomlomu alaykum” kalimasining o‘rniga “privet”, “salyut”, “chao”ga o‘xshash so‘zlarni qo‘llasa, bu farzandlarning tarbiyasi qanday bo‘ladi?! Yoki so‘nggi davrda boshni boshga tegizib, mushtni mushtga urib “shoxlashib salomlashishlar”, yigitlarning o‘pishib ko‘rinishlari na dinimiz talablariga va na milliy qadriyatlarimizga to‘g‘ri kelmaydi?

Ba’zida salomlashishda chala yoki ma’no mohiyati buzilgan ko‘rinishlarga ham duch kelamiz. Jumladan, "assalom", "salom", deyilsa salom chala bo‘ladi, ma’noga putur yetadi. Shu sabab sunnatga ko‘ra chiroyli va mukammal tarzda salom berish, ham odob ko‘rsatish, ham savob qozonish lozim. "Assalomu alaykum", deyilsa, aniq qilib: "Va allaykum assalom", deyish kerak. Bugun ayrimlar orasida urf bo‘lganidek ayrim xarflarni talaffuz etmaslik ma’noni buzib yuboradi. Masalan, "Assomu alaykum" – "sizga halokat tilayman" degani. Unda yomon niyat, qarg‘ish aks etgan.

Xalqimizda: “Beparovolik belni sindirar” degan gap bor. Agar biz bugun milliy-manaviy qadriyatlarimizga beparvolik qilsak, bir kuni nadomatda qolamiz. Ayniqsa, salomatlik borasida bee’tiborlik qilish, mohiyatni anglamaslik, o‘zlikni idrok eta bilmaslik, muqaddas tuyg‘ularga munosabatda chalg‘ishga yetaklaydi, yoshlarimizning e’tiqodiga ham putur yetkazadi.

Qisqa ma’noda ta’rif berilsa , “salom” yaxshilikning kalitidir. Ertaklarimizda bekorga devlar, yalmog‘izlar tilidan “Haq saloming bo‘lmasa, ikki yalab, bir yutardim”, deyilmagan. Ya’ni, “salom” rahmsizda insof, zolimda shafqat uyg‘otishi barobarida mehru hurmatni oshiradi. Shuning uchun ham mazmunli, chiroyli salomlashish bilan odobimizga ko‘rk qo‘shishimiz, yoshlarimizni shu ruhda tarbiyalashimiz kerak.

Hasanxon ATOYEV,

Nurota shahridagi “Sayyid Ato” masjidi imom-xatibi

Maqolalar

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Maqolalar

Har bir yurtdoshimiz muborak ayyom barokatidan, fayzidan bahramand

25.05.2026 10353 6 min.

Dil so‘zi

Muborak Qurbon hayiti arafasida turibmiz. Butun musulmon olami, islom ummati ushbu ulug‘ ayyomni cheksiz shodlik va shukronalik bilan kutib olmoqda. Ushbu qutlug‘ kunlarda Saudiya Arabistonining Makka shahrida yurtdoshlarimiz bilan birga haj amallarini ado etyapmiz.

Kuni kecha Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev bilan telefon orqali muloqotimiz Yangi O‘zbekistonda inson qadri ulug‘ligi, har bir fuqaro davlatimizning mehr va e’tiboridan chetda emasligining yana bir hayotiy ifodasi o‘laroq qalblarimizni olam-olam shodlikka to‘ldirdi, ruhimizni ko‘tardi, bayram shukuhini yanada boyitdi.

Davlatimiz Rahbari bilan suhbatimiz naqadar samimiy kechganiga xalqimiz ommaviy axborot vositalari, turli internet saytlari va ijtimoiy tarmoqlar orqali ko‘rib, guvoh bo‘ldilar.

Prezidentimiz haj ziyoratchilarini Qurbon hayiti bilan samimiy tabriklab, ularning elu yurtimiz tinchligi, xalqimiz farovonligi, yoshlarimizning baxtu saodati yo‘lida qilayotgan ezgu duo va iltijolari qabul bo‘lishini tiladi.

Keyingi yillarda Yangi O‘zbekistonda har yili 15 ming nafardan ziyod vatandoshimiz muborak haj safariga bormoqda. Bu yil yana bir xayrli tashabbus amalga oshirilib, Vatan va xalq manfaati yo‘lida sidqidildan xizmat qilgan mehnat faxriylari, ularning oila a’zolari, mahalla faollari, nuroniylar hamda kam ta’minlangan oilalar vakillaridan iborat 100 nafar yurtdoshimiz ilk bor davlat hisobidan haj ziyoratiga keldi. Ularning dilidagi quvonchni, shukronalikni, Yurtboshimizdan minnatdorlikni so‘z bilan ta’riflashga til ojiz.

Prezidentimiz suhbatda ziyoratchilarimizning salomatligi va kayfiyati haqida so‘radi, ibodatlarni bajarishi uchun tashkiliy ishlarning borishi bilan qiziqdi.

Darhaqiqat, Makka va Madina shaharlarida ziyoratchilarimiz uchun barcha zarur shart-sharoitlar yaratilmoqda, tashkiliy ishlar uyushqoqlik bilan o‘tyapti. Qalbida shukronalik hissi jo‘sh urgan yurtdoshlarimiz muqaddas joylarda turib, Yaratgandan mamlakatimiz tinchligi, xalqimiz farovonligini so‘rab duolar qilmoqda.

Alloh nasib etsa, haj ziyoratchilari yurtga qaytgach, islom ma’rifati va sog‘lom e’tiqodni xalqimizga, ayniqsa, yoshlarimizga teran yetkazishda, mahallalarda mehr-oqibat, hamjihatlik va ma’naviy muhitni mustahkamlashda namuna bo‘ladilar.

Bugun har bir yurtdoshimiz muborak ayyom barokatidan, fayzidan bahramand. Kuni kecha Qurbon hayitini yurtimizda o‘zgacha shukuh bilan nishonlash bo‘yicha Davlatimiz Rahbarining Qarori qabul qilindi. Unga ko‘ra muborak ayyomni nishonlash bilan bog‘liq xayru saxovat va muruvvat tadbirlari amalga oshiriladi.

Prezidentimiz rahbarligida Qurbon hayiti munosabati bilan ehtiyojmand aholini ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash yuzasidan takliflar taqdimotida aytilganidek, og‘ir va nogironlikni keltirib chiqaruvchi kasalliklarga chalingan 10 ming nafar bolada jarrohlik amaliyoti o‘tkazish, 2,3 ming nafar onkologik, gematologik va onkogematologik tashxisi qo‘yilgan bemorlarni tibbiy tekshiruvdan o‘tkazish, davolash va jarrohlik amaliyotlari, shuningdek, kamida 350 nafar bemorda jigar va buyrak transplantatsiyasi amaliyotlarini o‘tkazish xarajatlarini qoplash ko‘zda tutilgan.

Ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlashga ham alohida e’tibor qaratiladi. 8 ming nafardan ziyod yetim va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar hamda Vatan sarhadlarini himoya qilish yo‘lida qurbon bo‘lgan ota-onalarning farzandlarining omonat hisobvaraqlariga 200 AQSH dollari miqdorida pul mablag‘lari o‘tkazib beriladi.

Bundan tashqari, 500 ta masjidda aholi uchun qulay sharoitlar yaratish maqsadida zamonaviy tahoratxonalar qurish, rekonstruksiya qilish yoki ta’mirlash, shuningdek, joylardagi qabristonlarni obod qilish ishlari amalga oshiriladi.

Davlat ta’minotidagi oilalar, o‘zgalar parvarishiga muhtoj bo‘lgan yolg‘iz yashovchi hamda yolg‘iz keksalar va nogironligi bo‘lgan shaxslar oziq-ovqat to‘plamlari bilan ta’minlanadi.

Mazkur chora-tadbirlar “Vaqf” xayriya jamoat fondiga ajratiladigan 690 milliard so‘m mablag‘ hisobidan moliyalashtiriladi. Bu qanchadan-qancha insonlar hayotiga nur, qalbiga quvonch olib kiradi.

Zero, hadisi shariflarda marhamat qilinganidek, “Insonlarning eng yaxshisi – boshqalarga ko‘proq manfaati tegadiganidir” (Imom Doru Qutniy rivoyati). Savobli ishlar, tinchlik va obodlik yo‘lidagi hamjihatligimiz bizni albatta ulug‘ maqsadlarga boshlaydi.

Haqiqatan ham, Qurbon hayiti islom dinidagi eng ulug‘ va muqaddas bayramlardan biri, mo‘minlar yuragida xursandchilik, mehr-muhabbat, bag‘rikenglik, saxovat tuyg‘ularini yuksak darajada uyg‘otadi.

Prezidentimiz “Odamlar ertaga yoki uzoq kelajakda emas, bugun yaxshi yashashni istaydi”, degan edi. O‘zbekiston yetakchisi o‘z faoliyatining ilk davrlarida ilgari surgan ushbu g‘oya zamirida ham ushbu bayramga xos xalq farovonligi, aholi o‘rtasida mehr-oqibatni kuchaytirish, yordamga muhtoj insonlarni qo‘llab-quvvatlash, hech kimni mehr va e’tibordan chetda qoldirmaslik kabi bezavol an’analar mujassamdir.

O‘tgan yillarda ushbu g‘oya va maqsadlarni ro‘yobga chiqarish, adolatli jamiyat, xalqparvar davlat barpo etish, inson qadrini yuksaltirish borasida keng qamrovli ishlar qilindi. Xususan, O‘zbekistonning ijtimoiy davlat maqomi konstitutsion darajada mustahkamlandi.

Keyingi yillarda shu asosda inson qadrini ulug‘lash, huquq va manfaatlarini himoyalash, ayniqsa, ehtiyojmand yurtdoshlarimizni har tomonlama qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan ishlar ko‘lami yanada kengaymoqda. Aholining ehtiyojmand qatlamini uy-joy bilan ta’minlash, ishsizlikni bartaraf etish, yoshlar va xotin-qizlarga zamonaviy kasblarni o‘rgatish, tadbirkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirish borasida tizimli ishlar qilinyapti. Ushbu xayrli amallar muborak Qurbon hayiti mohiyatiga mos holda, “Avval – inson, keyin – jamiyat va davlat” ezgu g‘oyasini ro‘yobga chiqarish, xalqimizni bugungi yashayotgan kunidan rozi qilish, erkin va farovon jamiyat barpo etishga xizmat qilayotgani bilan ahamiyatlidir.

Sirasini aytganda, Qurbon hayiti –' inson qalbida mehr-oqibat, saxovat, bag‘rikenglik va shukronalik tuyg‘ularini mustahkamlaydigan ulug‘ ayyom. Yangi O‘zbekistonda ushbu muqaddas bayramning mazmun-mohiyati inson qadrini ulug‘lash, ehtiyojmandlarga ko‘mak berish, xalq farovonligini ta’minlash kabi ezgu amallar bilan yanada boyib bormoqda. Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan amalga oshirilayotgan xayr-saxovat ishlari, ijtimoiy himoya choralari, haj ziyoratchilariga yaratilayotgan imkoniyatlar xalq va davlat o‘rtasidagi mehr va ishonchni yanada mustahkamlamoqda. Eng muhimi, bu xayrli ishlar “Inson qadri uchun” degan ulug‘ tamoyilning amaliy ifodasi sifatida yurtdoshlarimiz qalbida ertangi kunga ishonch, shukronalik va faxr tuyg‘ularini yuksaltirmoqda.

Shayx Nuriddin XOLIQNAZAR,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy.

MUFTIY MINBARI

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Muallif

Oʼzbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati